Interakcje / Pochodne nitrozomocznika / Pochodne nitrozomocznika i szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi
Pochodne nitrozomocznika i szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi
Jaki opis pokazać?
Połączenie przeciwwskazane
Żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej nie podaje się w trakcie leczenia pochodną nitrozomocznika ani w okresie utrzymującej się po nim immunosupresji.
Jeśli jesteś leczony lekiem przeciwnowotworowym z tej grupy, nie przyjmuj szczepionki przeciw ospie wietrznej bez zgody onkologa i zawsze mów przy szczepieniu, że jesteś w trakcie chemioterapii.
Interakcja klasy Szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi + pochodne nitrozomocznika
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup, poza wyjątkami wymienionymi niżej.
- Szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi
- szczepionka przeciw ospie prawdziwej, szczepionka przeciw półpaścowi, szczepionka przeciw ospie wietrznej
- Pochodne nitrozomocznika
- karmustyna
Wyjątki – te leki zachowują się inaczej
- szczepionka przeciw półpaścowi – W Polsce stosuje się rekombinowaną szczepionkę podjednostkową z glikoproteiną E wirusa, która nie zawiera żywego wirusa i nie może wywołać zakażenia. Karmustyna osłabia jedynie odpowiedź na szczepienie. Połączenie jest więc niekorzystne, a nie przeciwwskazane. Wymaga odpowiedniego zaplanowania terminu szczepienia. Ta szczepionka jest przeznaczona także dla dorosłych z obniżoną odpornością.
- szczepionka przeciw ospie prawdziwej – W Polsce dostępna jest szczepionka ze zmodyfikowanym wirusem krowianki Ankara (MVA-BN), który nie namnaża się w komórkach człowieka. Nie grozi więc uogólnionym zakażeniem szczepionkowym u osoby z obniżoną odpornością. Karmustyna może jedynie osłabić odpowiedź na szczepienie. Przeciwwskazanie dotyczy wyłącznie replikujących się szczepionek z żywym wirusem krowianki, które w Polsce nie są dostępne.
Połączenie przeciwwskazanePochodne nitrozomocznika (np. karmustyna)+ Szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi (np. szczepionka przeciw ospie wietrznej) klasaŻywej szczepionki przeciw ospie wietrznej nie podaje się w trakcie leczenia pochodną nitrozomocznika ani w okresie utrzymującej się po nim immunosupresji.Jeśli jesteś leczony lekiem przeciwnowotworowym z tej grupy, nie przyjmuj szczepionki przeciw ospie wietrznej bez zgody onkologa i zawsze mów przy szczepieniu, że jesteś w trakcie chemioterapii.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli jesteś leczony lekiem przeciwnowotworowym z tej grupy, nie przyjmuj szczepionki przeciw ospie wietrznej bez zgody onkologa i zawsze mów przy szczepieniu, że jesteś w trakcie chemioterapii.
Karmustyna to lek przeciwnowotworowy, który mocno osłabia odporność na wiele tygodni. Szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera żywego, osłabionego wirusa. U osoby z tak obniżoną odpornością ten wirus może wywołać ciężką chorobę zamiast chronić. Inaczej jest ze szczepionką przeciw półpaścowi i szczepionką przeciw ospie prawdziwej dostępnymi w Polsce. Nie zawierają one namnażającego się wirusa, ale w czasie leczenia mogą działać słabiej.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wysypka z pęcherzykami na skórze
- gorączka
- kaszel lub duszność
- silny ból głowy, splątanie lub senność
- kontakt z osobą chorą na ospę wietrzną lub półpasiec
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej nie podaje się w trakcie leczenia pochodną nitrozomocznika ani w okresie utrzymującej się po nim immunosupresji. Karmustyna jest w tej grupie jedynym lekiem dostępnym w Polsce. Jeśli szczepienie jest potrzebne, podaje się je co najmniej 4 tygodnie przed rozpoczęciem chemioterapii. Po jej zakończeniu odracza się je zwykle o co najmniej 3 miesiące, do odbudowy odporności, w porozumieniu z onkologiem lub hematologiem. U chorego leczonego karmustyną, który miał kontakt z ospą wietrzną, rozważa się immunoglobulinę przeciw VZV lub profilaktyczne leczenie przeciwwirusowe. Domownicy chorego bez przebytej ospy powinni się zaszczepić. Jeśli u zaszczepionego domownika pojawi się wysypka, należy unikać bliskiego kontaktu z chorym do czasu przyschnięcia zmian. Rekombinowaną szczepionkę przeciw półpaścowi i nienamnażającą się szczepionkę przeciw ospie prawdziwej można podać. Najlepiej zrobić to przed chemioterapią albo poza okresem najgłębszego zahamowania szpiku.
Skutek kliniczny
Po podaniu żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej w okresie immunosupresji wywołanej karmustyną może dojść do uogólnionego zakażenia szczepionkowym wirusem. Może ono mieć postać rozsianej wysypki, zapalenia płuc, zapalenia wątroby lub zapalenia mózgu i może zakończyć się zgonem. Nawet bez powikłań szczepienie bywa nieskuteczne, a chory pozostaje bez ochrony przed ospą wietrzną.
Mechanizm
Karmustyna jest alkilującym lekiem cytostatycznym. Silnie i długotrwale hamuje czynność szpiku, w tym wytwarzanie limfocytów. Zmniejsza w ten sposób odporność komórkową i humoralną. Atenuowany wirus ospy wietrznej (VZV) z żywej szczepionki może się wtedy niekontrolowanie namnażać. Jednocześnie odpowiedź poszczepienna jest słaba albo nie występuje. Zahamowanie szpiku po karmustynie jest opóźnione i może się utrzymywać przez wiele tygodni po podaniu.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, zwłaszcza liczba limfocytów i neutrofili, przed decyzją o szczepieniu po chemioterapii
- wywiad w kierunku przebytej ospy wietrznej lub szczepienia oraz ewentualnie oznaczenie przeciwciał przeciw VZV
- wysypka pęcherzykowa, gorączka, kaszel lub duszność w ciągu kilku tygodni od przypadkowego podania żywej szczepionki
- kontakt chorego z osobą chorą na ospę wietrzną lub półpasiec
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepienie co najmniej 4 tygodnie przed pierwszą dawką karmustynykolejność włączenia · szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | interakcja nie dotyczy | Żywą szczepionkę przeciw ospie wietrznej podaną co najmniej 4 tygodnie przed rozpoczęciem leczenia karmustyną uznaje się za bezpieczną. Pozwala ona wytworzyć odporność przed okresem immunosupresji. |
| odstep ≥ 3 miesiące od zakończenia leczenia karmustyną i odbudowa odpornościpochodne nitrozomocznika | inne zalecenie | Po zakończeniu chemioterapii żywą szczepionkę można rozważyć zwykle po co najmniej 3 miesiącach. Warunkiem jest remisja i odbudowa liczby limfocytów, a decyzję podejmuje się wspólnie z prowadzącym onkologiem lub hematologiem. |
| Szczepienie domownika, a nie choregokolejność włączenia · pacjent | inne zalecenie | Szczepienie domowników chorego żywą szczepionką przeciw ospie wietrznej jest zalecane, bo chroni chorego przed zakażeniem dzikim wirusem. Ryzyko przeniesienia wirusa szczepionkowego jest bardzo małe. Pojawia się tylko wtedy, gdy u zaszczepionego wystąpi wysypka. Wówczas należy unikać bliskiego kontaktu z chorym do czasu przyschnięcia zmian. |
Alkohol przy tych lekach
Pochodne nitrozomocznika a alkohol: brak opisu w bazie.
Szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 59
Połączenie przeciwwskazaneAlkilosulfoniany (np. busulfan, treosulfan)+ Szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi (np. szczepionka przeciw ospie wietrznej) klasaW trakcie leczenia alkilosulfonianem i w okresie odbudowy odporności po nim nie podaje się żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej, a o terminie każdego szczepienia decyduje zespół hematologiczny lub transplantacyjny.Nie szczep się w trakcie leczenia ani po nim, dopóki lekarz prowadzący twoje leczenie (hematolog lub onkolog) wyraźnie na to nie pozwoli.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie szczep się w trakcie leczenia ani po nim, dopóki lekarz prowadzący twoje leczenie (hematolog lub onkolog) wyraźnie na to nie pozwoli.
Busulfan i treosulfan to silne leki stosowane przed przeszczepieniem szpiku, które na długo osłabiają odporność. Szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera żywego, osłabionego wirusa, który przy tak słabej odporności może wywołać ciężką, rozsianą ospę. Szczepionki przeciw półpaścowi i ospie prawdziwej dostępne w Polsce nie zawierają namnażającego się wirusa, ale też mogą działać słabiej, więc termin szczepienia ustala lekarz prowadzący leczenie.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka po szczepieniu
- wysypka z pęcherzykami, zwłaszcza rozległa lub na całym ciele
- kaszel lub duszność
- silny ból głowy, sztywność karku lub splątanie
- bóle brzucha lub zażółcenie skóry
- kontakt z osobą chorą na ospę wietrzną lub półpasiec
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
W trakcie leczenia alkilosulfonianem i w okresie odbudowy odporności po nim nie podaje się żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej, a o terminie każdego szczepienia decyduje zespół hematologiczny lub transplantacyjny. Jeżeli pacjent bez odporności na ospę wietrzną wymaga szczepienia żywą szczepionką, podaje się ją co najmniej 4 tygodnie przed rozpoczęciem leczenia busulfanem lub treosulfanem. Po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych żywe szczepionki podaje się zwykle nie wcześniej niż po 24 miesiącach, przy braku choroby przeszczep przeciw gospodarzowi i po zakończeniu leczenia immunosupresyjnego. Po kontakcie seronegatywnego pacjenta z chorym na ospę wietrzną lub półpasiec rozważa się immunoglobulinę swoistą albo profilaktykę acyklowirem. Szczepienie domowników żywą szczepionką przeciw ospie wietrznej jest dopuszczalne i chroni pacjenta, ale przy wystąpieniu u nich wysypki poszczepiennej trzeba unikać bliskiego kontaktu do czasu przyschnięcia zmian.
Skutek kliniczny
Podanie żywej szczepionki w trakcie leczenia alkilosulfonianem lub w okresie odbudowy odporności po nim może wywołać rozsiane zakażenie szczepem szczepionkowym z zajęciem skóry, płuc, wątroby i ośrodkowego układu nerwowego, które może zagrażać życiu. Szczepienie w tym okresie jest też zwykle nieskuteczne. W przypadku szczepionek nieżywych głównym skutkiem jest słabsza lub nieobecna odpowiedź poszczepienna.
Mechanizm
Busulfan i treosulfan są lekami alkilującymi o silnym działaniu mielosupresyjnym i immunosupresyjnym, stosowanymi głównie w kondycjonowaniu przed przeszczepieniem komórek krwiotwórczych. Niszczą komórki szpiku, w tym prekursory limfocytów, co prowadzi do głębokiego i długotrwałego upośledzenia odporności komórkowej i humoralnej. Żywy, atenuowany wirus ospy wietrznej w szczepionce nie jest wtedy kontrolowany przez układ odpornościowy i może się niekontrolowanie namnażać. Jednocześnie upośledzona odporność osłabia lub znosi wytworzenie ochrony poszczepiennej. Mechanizm jest wspólny dla obu leków grupy A i dla wszystkich szczepionek zawierających żywy, namnażający się wirus.
Monitorować
- status serologiczny wobec wirusa ospy wietrznej i półpaśca przed rozpoczęciem leczenia
- czas od zakończenia leczenia lub od przeszczepienia przed planowanym szczepieniem
- obecność choroby przeszczep przeciw gospodarzowi i trwającego leczenia immunosupresyjnego
- liczba limfocytów i parametry odbudowy odporności przed szczepieniem
- objawy zakażenia wirusem ospy wietrznej po przypadkowym podaniu żywej szczepionki
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≥ 4 tygodnie przed rozpoczęciem leczenia alkilosulfonianemszczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | inne zalecenie | Żywą szczepionkę przeciw ospie wietrznej u pacjenta seronegatywnego można podać co najmniej 4 tygodnie przed rozpoczęciem kondycjonowania busulfanem lub treosulfanem, jeżeli pozwala na to stan pacjenta i harmonogram leczenia. |
| odstep ≥ 24 miesiące po przeszczepieniu komórek krwiotwórczychszczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | inne zalecenie | Po przeszczepieniu komórek krwiotwórczych żywą szczepionkę przeciw ospie wietrznej rozważa się zwykle nie wcześniej niż po 24 miesiącach, przy braku choroby przeszczep przeciw gospodarzowi i po zakończeniu leczenia immunosupresyjnego, zgodnie z decyzją ośrodka transplantacyjnego. |
Połączenie przeciwwskazaneAnalogi puryn (np. klofarabina, kladrybina, merkaptopuryna)+ Szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi (np. szczepionka przeciw ospie wietrznej) klasaU osoby leczonej analogiem puryn nie należy podawać żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej ani innej żywej szczepionki z tej grupy w trakcie leczenia i do czasu odbudowy odporności po jego zakończeniu.Nie przyjmuj żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej, gdy jesteś leczony lekiem z tej grupy, i przed każdym szczepieniem powiedz lekarzowi lub w punkcie szczepień, jaki lek przyjmujesz.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej, gdy jesteś leczony lekiem z tej grupy, i przed każdym szczepieniem powiedz lekarzowi lub w punkcie szczepień, jaki lek przyjmujesz.
Leki takie jak merkaptopuryna, tioguanina, kladrybina czy fludarabina osłabiają odporność. Żywa szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera osłabiony wirus, który u osoby z obniżoną odpornością może wywołać ciężką, rozsianą chorobę. Szczepionka przeciw półpaścowi dostępna w Polsce nie zawiera żywego wirusa i nie wywoła choroby, ale w trakcie leczenia może słabiej chronić.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wysypka z pęcherzykami po szczepieniu lub po kontakcie z osobą chorą na ospę wietrzną albo półpasiec
- gorączka
- kaszel lub duszność
- silny ból głowy, sztywność karku lub splątanie
- ból brzucha, zażółcenie skóry lub oczu
- kontakt z osobą chorą na ospę wietrzną lub półpasiec, nawet bez objawów
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
U osoby leczonej analogiem puryn nie należy podawać żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej ani innej żywej szczepionki z tej grupy w trakcie leczenia i do czasu odbudowy odporności po jego zakończeniu. Jeśli to możliwe, szczepienie żywą szczepionką u osoby bez odporności należy wykonać przed rozpoczęciem terapii, z zachowaniem co najmniej czterotygodniowego odstępu przed pierwszą dawką leku. Po zakończeniu leczenia decyzję o szczepieniu żywą szczepionką podejmuje lekarz prowadzący na podstawie liczby limfocytów i czasu od ostatniej dawki, a po fludarabinie, kladrybinie i klofarabinie okres ten jest zwykle szczególnie długi. Przeciw półpaścowi należy stosować szczepionkę rekombinowaną, najlepiej przed terapią albo w okresie najmniejszej immunosupresji. Po kontakcie z ospą wietrzną lub półpaścem pacjent bez odporności wymaga pilnej oceny lekarskiej w kierunku podania swoistej immunoglobuliny lub profilaktyki przeciwwirusowej. Zaleca się szczepienie wrażliwych domowników żywą szczepionką przeciw ospie wietrznej, a jeśli u zaszczepionego domownika pojawi się wysypka, powinien on unikać bliskiego kontaktu z pacjentem do czasu przyschnięcia zmian.
Skutek kliniczny
Po podaniu żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej osobie leczonej analogiem puryn może dojść do rozsianego zakażenia szczepem szczepionkowym z zajęciem skóry, płuc, wątroby lub ośrodkowego układu nerwowego, które może zagrażać życiu. Dodatkowo szczepienie wykonane w trakcie leczenia jest często nieskuteczne, więc pacjent pozostaje bez ochrony przed ospą wietrzną i półpaścem. Dla szczepionek nieżywych lub niereplikujących skutkiem jest głównie słabsza ochrona poszczepienna.
Mechanizm
Analogi puryn hamują syntezę DNA w dzielących się limfocytach i powodują głęboką, często długotrwałą limfopenię, zwłaszcza limfocytów T i B. Organizm nie jest wtedy w stanie kontrolować namnażania osłabionego, ale żywego wirusa ospy wietrznej ze szczepionki ani wytworzyć skutecznej odpowiedzi odpornościowej. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich leków grupy A (klofarabina, kladrybina, merkaptopuryna, fludarabina, tioguanina, nelarabina). Najdłużej utrzymującą się immunosupresję powodują fludarabina, kladrybina i klofarabina. W grupie B istotne ryzyko zakażenia dotyczy tylko szczepionek z żywym, replikującym wirusem, a dla szczepionek nieżywych lub niereplikujących pozostaje jedynie osłabienie odpowiedzi na szczepienie.
Monitorować
- status odporności na ospę wietrzną przed rozpoczęciem leczenia (wywiad, przebyta ospa, szczepienia, ewentualnie przeciwciała)
- liczba limfocytów, w tym limfocytów CD4, przed planowanym szczepieniem żywą szczepionką po zakończeniu terapii
- czas od ostatniej dawki analogu puryn
- objawy rozsianego zakażenia wirusem ospy wietrznej po przypadkowym podaniu żywej szczepionki lub po kontakcie z chorym
- kontakt z osobami chorymi na ospę wietrzną lub półpasiec
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepionka nieżywa lub niereplikująca (rekombinowana przeciw półpaścowi, niereplikująca przeciw ospie prawdziwej)postać · szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | ryzyko maleje | Szczepionki niezawierające replikującego wirusa nie niosą ryzyka zakażenia szczepem szczepionkowym i mogą być podane w trakcie leczenia analogiem puryn. Ich skuteczność jest jednak obniżona, dlatego najlepiej szczepić przed terapią lub w okresie najmniejszej immunosupresji. |
| Żywa szczepionka podana co najmniej cztery tygodnie przed pierwszą dawką analogu purynkolejność włączenia · analogi puryn | inne zalecenie | Szczepienie żywą szczepionką przeciw ospie wietrznej osoby bez odporności przed rozpoczęciem terapii jest postępowaniem zalecanym, pod warunkiem zachowania odstępu przed pierwszą dawką leku. Gdy odstępu nie da się zachować, decyzję o odroczeniu leczenia lub rezygnacji ze szczepienia podejmuje lekarz prowadzący. |
| Czas po zakończeniu leczenia potrzebny do odbudowy odporności (ocena lekarza na podstawie liczby limfocytów)odstep · analogi puryn | inne zalecenie | Po zakończeniu terapii żywa szczepionka może być rozważona dopiero po odbudowie układu odpornościowego, co po fludarabinie, kladrybinie i klofarabinie trwa zwykle wiele miesięcy. Decyzja wymaga oceny liczby limfocytów i konsultacji z lekarzem prowadzącym. |
| Mała dawka podtrzymująca merkaptopuryny lub tioguaniny w chorobach zapalnych jelit lub autoimmunologicznychdawka · analogi puryn | inne zalecenie | Także przy małych dawkach stosowanych poza onkologią żywa szczepionka przeciw ospie wietrznej jest standardowo przeciwwskazana. Ewentualne odstępstwo wymaga indywidualnej decyzji specjalisty, a preferowane jest szczepienie przed włączeniem leku. |
Połączenie przeciwwskazaneInhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab)+ Szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi (np. szczepionka przeciw ospie wietrznej) klasaŻywych szczepionek przeciw ospie wietrznej, półpaścowi ani ospie prawdziwej nie należy podawać w trakcie leczenia inhibitorem TNF ani w okresie kilku miesięcy po jego zakończeniu.Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów TNF, przed każdym szczepieniem przeciw ospie wietrznej, półpaścowi lub ospie prawdziwej powiedz lekarzowi o tym leczeniu, bo żywych szczepionek nie wolno ci wtedy przyjmować.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek z grupy inhibitorów TNF, przed każdym szczepieniem przeciw ospie wietrznej, półpaścowi lub ospie prawdziwej powiedz lekarzowi o tym leczeniu, bo żywych szczepionek nie wolno ci wtedy przyjmować.
Leki z grupy inhibitorów TNF, takie jak adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab czy certolizumab pegol, osłabiają odporność organizmu. Szczepionki zawierające żywy, osłabiony wirus, na przykład szczepionka przeciw ospie wietrznej, mogą wtedy wywołać ciężką chorobę zamiast chronić. Niektóre szczepionki z tej grupy, jak stosowana w Polsce szczepionka przeciw półpaścowi, nie zawierają żywego wirusa i można je przyjąć w trakcie leczenia.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka w ciągu kilku tygodni po szczepieniu
- pęcherzykowa wysypka rozsiana po całym ciele
- silny ból głowy, sztywność karku lub splątanie
- kaszel i duszność
- rozległe, szerzące się zmiany wokół miejsca szczepienia
- zażółcenie skóry lub oczu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Żywych szczepionek przeciw ospie wietrznej, półpaścowi ani ospie prawdziwej nie należy podawać w trakcie leczenia inhibitorem TNF ani w okresie kilku miesięcy po jego zakończeniu. Przed rozpoczęciem terapii adalimumabem, etanerceptem, golimumabem, infliksymabem lub certolizumabem pegol należy ocenić status serologiczny wobec wirusa ospy wietrznej i półpaśca, a osobę seronegatywną zaszczepić żywą szczepionką przeciw ospie wietrznej z odpowiednim, co najmniej kilkutygodniowym wyprzedzeniem, zgodnie z aktualnymi zaleceniami. Przed ponownym podaniem żywej szczepionki po odstawieniu inhibitora TNF decyzję o wystarczającym odstępie podejmuje lekarz prowadzący z uwzględnieniem okresu półtrwania leku i innych stosowanych leków immunosupresyjnych. U osób dorosłych leczonych inhibitorem TNF profilaktykę półpaśca prowadzi się rekombinowaną szczepionką nieżywą, którą można podać w trakcie terapii, najlepiej przed jej rozpoczęciem. Jeśli wymagane jest szczepienie przeciw ospie prawdziwej, należy wybrać szczepionkę z niereplikującym się wirusem krowianki. Po ekspozycji na wirusa ospy wietrznej u seronegatywnego pacjenta leczonego inhibitorem TNF należy rozważyć podanie swoistej immunoglobuliny lub leczenie przeciwwirusowe zamiast szczepienia.
Skutek kliniczny
Po podaniu żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej, żywej szczepionki przeciw półpaścowi lub szczepionki z replikującym się wirusem krowianki osobie leczonej inhibitorem TNF istnieje ryzyko ciężkiego, uogólnionego zakażenia szczepem szczepionkowym, obejmującego rozsianą wysypkę pęcherzykową, zapalenie płuc, zapalenie wątroby lub zapalenie mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych, a takie zakażenie może zagrażać życiu. Dodatkowo odpowiedź na szczepienie może być osłabiona, co zostawia pacjenta bez pełnej ochrony. Szczepionki nieżywe (rekombinowana przeciw półpaścowi, niereplikująca przeciw ospie prawdziwej) nie niosą ryzyka zakażenia szczepionkowego.
Mechanizm
Inhibitory TNF (adalimumab, etanercept, golimumab, infliksymab, certolizumab pegol) hamują działanie czynnika martwicy nowotworów, który odgrywa kluczową rolę w odporności komórkowej i w ograniczaniu zakażeń wirusowych, w tym zakażeń wirusem ospy wietrznej i półpaśca oraz wirusem krowianki. U pacjenta leczonego inhibitorem TNF atenuowany lub replikujący się wirus szczepionkowy może namnażać się w sposób niekontrolowany i powodować zakażenie uogólnione. Jednocześnie immunosupresja osłabia wytwarzanie przeciwciał i odpowiedź komórkową na szczepienie, więc szczepienie może być mniej skuteczne. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich inhibitorów TNF i dotyczy wszystkich żywych szczepionek z grupy B, nie dotyczy natomiast szczepionek nieżywych.
Monitorować
- Ocena statusu serologicznego wobec wirusa ospy wietrznej i półpaśca przed rozpoczęciem leczenia inhibitorem TNF
- Weryfikacja rodzaju szczepionki (żywa czy nieżywa) przed każdym szczepieniem
- Kontrola odstępu między szczepieniem żywą szczepionką a pierwszą dawką lub ostatnią dawką inhibitora TNF
- Obserwacja w kierunku gorączki, rozsianej wysypki pęcherzykowej i objawów neurologicznych po przypadkowym podaniu żywej szczepionki
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepionka nieżywa – rekombinowana lub z niereplikującym się wirusempostać · szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | ryzyko maleje | Rekombinowana szczepionka przeciw półpaścowi i szczepionka przeciw ospie prawdziwej z niereplikującym się wirusem krowianki nie mogą wywołać zakażenia szczepionkowego i mogą być podane w trakcie leczenia inhibitorem TNF. Odpowiedź immunologiczna może być słabsza, dlatego jeśli to możliwe, warto szczepić przed rozpoczęciem terapii. |
| Żywa szczepionka podana przed rozpoczęciem leczenia inhibitorem TNFkolejność włączenia · pacjent | ryzyko maleje | Żywą szczepionkę przeciw ospie wietrznej można podać osobie seronegatywnej przed planowanym leczeniem inhibitorem TNF, zachowując co najmniej kilkutygodniowy odstęp przed pierwszą dawką leku zgodnie z aktualnymi zaleceniami. |
| Kilka miesięcy od ostatniej dawki inhibitora TNFodstep · inhibitory czynnika martwicy nowotworów | ryzyko maleje | Po odstawieniu inhibitora TNF żywą szczepionkę można rozważyć dopiero po okresie pozwalającym na eliminację leku i odbudowę odporności, a decyzję podejmuje lekarz prowadzący z uwzględnieniem innych leków immunosupresyjnych. |
| Niemowlę narażone na inhibitor TNF w okresie płodowymwiek · pacjent | inne zalecenie | Przeciwciała monoklonalne z fragmentem Fc, zwłaszcza infliksymab i adalimumab, przenikają przez łożysko i mogą utrzymywać się we krwi niemowlęcia przez wiele miesięcy, dlatego szczepienie żywymi szczepionkami u dziecka narażonego w życiu płodowym należy odroczyć zgodnie z ChPL. Certolizumab pegol, pozbawiony fragmentu Fc, przenika przez łożysko w minimalnym stopniu, a etanercept w mniejszym stopniu niż przeciwciała pełnej długości, ale decyzję o terminie szczepienia zawsze podejmuje lekarz. |
Połączenie przeciwwskazaneModulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu (np. siponimod, etrasymod)+ Pochodne nitrozomocznika (np. karmustyna) klasaModulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu nie stosuje się jednocześnie z pochodną nitrozomocznika.Jeśli przyjmujesz modulator receptora S1P i masz zacząć leczenie pochodną nitrozomocznika, powiedz o tym obu lekarzom przed rozpoczęciem chemioterapii i nie odstawiaj ani nie wznawiaj żadnego leku bez ich decyzji.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz modulator receptora S1P i masz zacząć leczenie pochodną nitrozomocznika, powiedz o tym obu lekarzom przed rozpoczęciem chemioterapii i nie odstawiaj ani nie wznawiaj żadnego leku bez ich decyzji.
Leki takie jak siponimod (na stwardnienie rozsiane) i etrasymod (na wrzodziejące zapalenie jelita grubego) zmniejszają liczbę krwinek odpornościowych we krwi. Karmustyna to lek przeciwnowotworowy, który osłabia szpik kostny i również obniża odporność. Razem mogą bardzo silnie osłabić organizm i narazić cię na groźne zakażenia. Dlatego tych leków nie stosuje się w tym samym czasie, a lekarze ustalają bezpieczną kolejność leczenia.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub uczucie rozbicia jak przy grypie
- pęcherzykowa, bolesna wysypka na skórze
- silny ból głowy, sztywność karku, nudności lub nadwrażliwość na światło
- nowe zaburzenia mowy, widzenia, równowagi lub osłabienie jednej strony ciała
- narastająca duszność lub suchy kaszel
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Modulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu nie stosuje się jednocześnie z pochodną nitrozomocznika. Rozpoznanie nowotworu wymagającego leczenia karmustyną oznacza konieczność odstawienia siponimodu lub etrasymodu. Przed rozpoczęciem chemioterapii należy odczekać, aż liczba limfocytów wróci do normy. Czas tej odbudowy różni się między lekami tej grupy, a decyzję o terminie podejmuje onkolog wspólnie z neurologiem lub gastroenterologiem. Ponowne włączenie modulatora S1P po zakończeniu leczenia karmustyną rozważa się dopiero po remisji choroby nowotworowej i pełnej regeneracji szpiku. Wymaga to aktualnej morfologii z rozmazem. Nie podaje się żywych szczepionek w trakcie leczenia ani w okresie odbudowy limfocytów.
Skutek kliniczny
Połączenie grozi głęboką immunosupresją z ciężkimi, także oportunistycznymi zakażeniami, takimi jak zakażenia wirusem ospy wietrznej i półpaśca, kryptokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia. Zakażenia te mogą zagrażać życiu. Możliwe jest także przedłużone utrzymywanie się cytopenii i wolniejsza odbudowa układu odpornościowego po chemioterapii. Możliwe jest również nasilenie toksyczności płucnej.
Mechanizm
Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych. Powoduje to trwałe zmniejszenie liczby limfocytów we krwi obwodowej przez cały okres leczenia i jeszcze przez pewien czas po jego odstawieniu. Karmustyna jest lekiem alkilującym, który uszkadza szpik kostny. Wywołuje opóźnioną, kumulującą się mielosupresję z leukopenią, limfopenią, neutropenią i małopłytkowością. Oba mechanizmy sumują się i pogłębiają niedobór odporności komórkowej. Interakcja jest farmakodynamiczna i wspólna dla wszystkich leków obu grup. Nie zależy od metabolizmu, więc dotyczy zarówno siponimodu, jak i etrasymodu. Dodatkowo oba rodzaje leków mogą niekorzystnie wpływać na płuca. Modulatory S1P zmniejszają parametry czynności oddechowej, a karmustyna może wywołać zwłóknienie płuc. Ten wspólny efekt jest teoretyczny. Leczenie karmustyną oznacza czynny nowotwór złośliwy, a czynna choroba nowotworowa jest przeciwwskazaniem do stosowania modulatorów receptora S1P.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą limfocytów przed zmianą leczenia i w jej trakcie
- objawy zakażenia, w tym zakażeń oportunistycznych i półpaśca
- nowe objawy neurologiczne sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię
- czynność płuc – duszność, kaszel, spirometria lub DLCO
- parametry wątrobowe
Kiedy ocena się zmienia
| Implant dooponowy (do loży po resekcji guza mózgu)postać · pochodne nitrozomocznika | ryzyko maleje | Implant z karmustyną zapewnia głównie miejscową ekspozycję i niewielkie stężenia ogólnoustrojowe, więc addycyjna mielosupresja jest mało prawdopodobna. Klasa nie zmienia się, bo czynny nowotwór złośliwy nadal wyklucza stosowanie modulatora S1P. |
| Czas do normalizacji liczby limfocytów po odstawieniu modulatora S1Podstep · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | inne zalecenie | Po odstawieniu siponimodu lub etrasymodu limfocyty wracają do normy z opóźnieniem, które różni się między lekami. Rozpoczęcie karmustyny przed odbudową limfocytów utrzymuje ryzyko addycyjnej immunosupresji. Termin chemioterapii warto ustalić na podstawie bezwzględnej liczby limfocytów. |
| Modulator S1P włączany po zakończonym leczeniu karmustynąkolejność włączenia · pacjent | inne zalecenie | Po zakończeniu leczenia karmustyną i uzyskaniu remisji można rozważyć modulator S1P, ale dopiero po pełnej regeneracji szpiku i normalizacji morfologii. Uwzględnia się także czynność płuc wobec ryzyka późnej toksyczności płucnej karmustyny. Decyzja wymaga indywidualnej oceny onkologa i lekarza prowadzącego. |
Połączenie przeciwwskazaneSzczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi (np. szczepionka przeciw ospie wietrznej)+ Inne antybiotyki cytotoksyczne (np. mitomycyna, bleomycyna) klasaPodczas ogólnoustrojowego leczenia cytotoksycznym antybiotykiem przeciwnowotworowym nie podaje się żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej, a szczepienie planuje się przed rozpoczęciem chemioterapii albo po odbudowie odporności.Jeśli jesteś w trakcie chemioterapii albo niedawno ją zakończyłeś, nie przyjmuj żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej bez zgody onkologa i powiedz o swoim leczeniu każdej osobie, która ma cię szczepić.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli jesteś w trakcie chemioterapii albo niedawno ją zakończyłeś, nie przyjmuj żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej bez zgody onkologa i powiedz o swoim leczeniu każdej osobie, która ma cię szczepić.
Żywa szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera osłabionego wirusa, z którym zdrowy organizm łatwo sobie radzi. Leki przeciwnowotworowe, takie jak mitomycyna czy bleomycyna, osłabiają odporność, przez co wirus ze szczepionki może wywołać ciężką chorobę, a samo szczepienie może nie zadziałać. Inne szczepionki z tej grupy, na przykład szczepionka przeciw półpaścowi stosowana obecnie w Polsce, nie zawierają żywego wirusa i nie niosą takiego ryzyka.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- rozległa wysypka z pęcherzykami pojawiająca się w ciągu kilku tygodni po szczepieniu
- wysoka gorączka po szczepieniu
- duszność lub kaszel
- zażółcenie skóry lub oczu
- silny ból głowy, splątanie lub drgawki
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm, PD – synergizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Podczas ogólnoustrojowego leczenia cytotoksycznym antybiotykiem przeciwnowotworowym nie podaje się żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej, a szczepienie planuje się przed rozpoczęciem chemioterapii albo po odbudowie odporności. Żywą szczepionkę przeciw ospie wietrznej podaje się co najmniej 4 tygodnie przed planowanym podaniem mitomycyny lub bleomycyny. Po zakończeniu chemioterapii szczepienie odracza się zwykle o co najmniej 3 miesiące i podejmuje decyzję wspólnie z onkologiem, uwzględniając remisję choroby i stan odporności. Gdy pacjent leczony mitomycyną lub bleomycyną nie ma odporności na ospę wietrzną, chroni się go przez szczepienie seronegatywnych domowników żywą szczepionką, a po kontakcie z chorym rozważa się immunoglobulinę przeciw wirusowi ospy wietrznej i półpaśca lub profilaktykę acyklowirem. Rekombinowana szczepionka przeciw półpaścowi i szczepionka MVA przeciw ospie prawdziwej nie są przeciwwskazane w czasie chemioterapii, ale ich skuteczność może być mniejsza.
Skutek kliniczny
Najgroźniejszym skutkiem jest uogólnione zakażenie szczepionkowym wirusem ospy wietrznej z rozsianą wysypką pęcherzykową, zapaleniem płuc, zapaleniem wątroby lub zajęciem ośrodkowego układu nerwowego, które może zagrażać życiu. Częstszym, mniej groźnym skutkiem jest słaba odpowiedź poszczepienna i brak ochrony przed ospą wietrzną.
Mechanizm
Mitomycyna i bleomycyna podawane ogólnoustrojowo, zwykle w schematach wielolekowych, upośledzają odporność komórkową i humoralną. Żywy, atenuowany wirus ospy wietrznej ze szczepionki może się wtedy namnażać bez kontroli układu odpornościowego, co grozi uogólnionym zakażeniem szczepionkowym. Równocześnie immunosupresja osłabia lub znosi wytwarzanie przeciwciał, więc szczepienie może okazać się nieskuteczne.
Monitorować
- status serologiczny przeciwko wirusowi ospy wietrznej przed rozpoczęciem chemioterapii
- termin ostatniej dawki mitomycyny lub bleomycyny i planowany harmonogram kolejnych cykli
- liczba limfocytów i ogólny stan odporności przed szczepieniem po zakończeniu leczenia
- wysypka pęcherzykowa, gorączka i objawy ze strony płuc lub wątroby, jeśli żywą szczepionkę podano omyłkowo w okresie immunosupresji
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (okulistyczna, doogniskowa)droga podania · inne antybiotyki cytotoksyczne | ryzyko maleje | Mitomycyna stosowana miejscowo podczas zabiegów okulistycznych oraz bleomycyna podawana doogniskowo w niewielkiej dawce nie wywołują istotnej immunosupresji ogólnoustrojowej, więc nie stanowią przeciwwskazania do szczepienia żywą szczepionką przeciw ospie wietrznej. |
| Dopęcherzowadroga podania · inne antybiotyki cytotoksyczne | ryzyko maleje | Mitomycyna podawana dopęcherzowo wchłania się w niewielkim stopniu i rzadko powoduje immunosupresję ogólnoustrojową. Decyzję o szczepieniu żywą szczepionką podejmuje się indywidualnie z urologiem lub onkologiem, z uwzględnieniem innych leków i stanu odporności. |
| Szczepienie co najmniej 4 tygodnie przed rozpoczęciem chemioterapiikolejność włączenia · szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | inne zalecenie | Żywą szczepionkę przeciw ospie wietrznej można podać pacjentowi bez odporności, jeśli do pierwszego podania mitomycyny lub bleomycyny pozostają co najmniej 4 tygodnie. Rozpoczęcia chemioterapii nie opóźnia się jednak w celu wykonania szczepienia bez zgody onkologa. |
| odstep ≥ 3 miesiące po zakończeniu chemioterapiiszczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | ryzyko maleje | Po upływie co najmniej 3 miesięcy od ostatniej dawki mitomycyny lub bleomycyny, przy remisji choroby i odbudowie odporności, można rozważyć szczepienie żywą szczepionką przeciw ospie wietrznej po uzgodnieniu z onkologiem. |
Połączenie przeciwwskazaneSzczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi (np. szczepionka przeciw ospie wietrznej)+ Inhibitory topoizomerazy I (np. topotekan, irynotekan) klasaW czasie leczenia inhibitorem topoizomerazy I oraz przez co najmniej 3 miesiące po zakończeniu chemioterapii nie podaje się żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej.Nie szczep się żywą szczepionką przeciw ospie wietrznej w czasie leczenia topotekanem lub irynotekanem ani przez kilka miesięcy po nim, a termin każdego szczepienia ustal z onkologiem.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie szczep się żywą szczepionką przeciw ospie wietrznej w czasie leczenia topotekanem lub irynotekanem ani przez kilka miesięcy po nim, a termin każdego szczepienia ustal z onkologiem.
Leki przeciwnowotworowe, takie jak topotekan i irynotekan, mocno osłabiają odporność. Szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera żywego, osłabionego wirusa, który u osoby z osłabioną odpornością może wywołać ciężką ospę wietrzną. Szczepionka przeciw półpaścowi dostępna w Polsce nie zawiera żywego wirusa i jest bezpieczna, ale w czasie chemioterapii może działać słabiej.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wysypka z pęcherzykami, zwłaszcza rozległa, w ciągu kilku tygodni po szczepieniu
- gorączka
- kaszel lub duszność
- silny ból głowy, sztywność karku lub splątanie
- zażółcenie skóry lub oczu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
W czasie leczenia inhibitorem topoizomerazy I oraz przez co najmniej 3 miesiące po zakończeniu chemioterapii nie podaje się żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej. Dotyczy to zarówno topotekanu, jak i irynotekanu. Jeśli pacjent nie ma odporności na ospę wietrzną, szczepienie żywą szczepionką należy wykonać co najmniej 4 tygodnie przed planowanym rozpoczęciem chemioterapii. Po zakończeniu leczenia termin szczepienia ustala lekarz prowadzący na podstawie liczby limfocytów i stanu klinicznego. Rekombinowaną szczepionkę przeciw półpaścowi oraz niereplikującą szczepionkę przeciw ospie prawdziwej można podać w trakcie leczenia, najlepiej przed jego rozpoczęciem albo między cyklami, poza okresem nadiru. U seronegatywnego pacjenta narażonego na kontakt z ospą wietrzną lub półpaścem rozważa się immunoglobulinę anty-VZV albo profilaktykę acyklowirem. Domownicy pacjenta mogą być szczepieni żywą szczepionką, a w razie pojawienia się u nich wysypki poszczepiennej powinni unikać bliskiego kontaktu z chorym.
Skutek kliniczny
Podanie żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej w czasie leczenia topotekanem lub irynotekanem albo krótko po nim grozi rozsianym zakażeniem szczepem szczepionkowym wirusa ospy wietrznej i półpaśca. Może ono przebiegać z rozległą wysypką pęcherzykową, zapaleniem płuc, zapaleniem wątroby lub zapaleniem mózgu i stanowić zagrożenie życia. W przypadku szczepionek nieżywych głównym skutkiem jest słabsza lub niepełna ochrona poszczepienna.
Mechanizm
Topotekan i irynotekan hamują topoizomerazę I i działają cytotoksycznie na szybko dzielące się komórki, w tym na komórki szpiku. Wywołują neutropenię i limfopenię oraz osłabiają odporność komórkową. Żywa, atenuowana szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera wirus zdolny do namnażania się. U pacjenta z upośledzoną odpornością wirus szczepionkowy może namnażać się w sposób niekontrolowany i wywołać uogólnione zakażenie. Jednocześnie mielosupresja zmniejsza wytwarzanie przeciwciał i odpowiedź limfocytów T, więc skuteczność szczepienia, także szczepionkami nieżywymi, jest mniejsza. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i dotyczy obu inhibitorów topoizomerazy I w takim samym stopniu.
Monitorować
- status serologiczny VZV przed rozpoczęciem chemioterapii
- morfologia z rozmazem, zwłaszcza liczba limfocytów i neutrofili przed planowanym szczepieniem
- odstęp od ostatniej dawki chemioterapii przed podaniem żywej szczepionki
- objawy uogólnionego zakażenia wirusem ospy wietrznej (wysypka pęcherzykowa, gorączka, objawy płucne lub neurologiczne) po przypadkowym szczepieniu
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≥ 4 tygodnie przed rozpoczęciem chemioterapiiszczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | interakcja nie dotyczy | Żywą szczepionkę przeciw ospie wietrznej podaną co najmniej 4 tygodnie przed pierwszą dawką topotekanu lub irynotekanu uznaje się za bezpieczną, bo replikacja wirusa szczepionkowego wygasa przed wystąpieniem mielosupresji. |
| odstep ≥ 3 miesiące po zakończeniu chemioterapiiszczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | inne zalecenie | Po co najmniej 3 miesiącach od ostatniej dawki inhibitora topoizomerazy I żywą szczepionkę można rozważyć, jeśli choroba jest w remisji, a liczba limfocytów wróciła do normy. Decyzję podejmuje lekarz prowadzący. |
| Szczepionka nieżywa lub niereplikującapostać · szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | ryzyko maleje | Szczepionki nieżywe (rekombinowana przeciw półpaścowi) lub niereplikujące (przeciw ospie prawdziwej z wirusem MVA) nie wywołują zakażenia, ale w trakcie chemioterapii dają słabszą odpowiedź. Należy je podawać przed leczeniem lub między cyklami, poza nadirem. |
Połączenie przeciwwskazaneSzczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi (np. szczepionka przeciw ospie wietrznej)+ Przeciwnowotworowe inhibitory mTOR (np. ewerolimus, temsyrolimus) klasaŻywej szczepionki przeciw ospie wietrznej nie podaje się w trakcie leczenia przeciwnowotworowym inhibitorem mTOR.Nie szczep się przeciw ospie wietrznej w trakcie leczenia inhibitorem mTOR i przed każdym szczepieniem powiedz lekarzowi, że przyjmujesz ten lek.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie szczep się przeciw ospie wietrznej w trakcie leczenia inhibitorem mTOR i przed każdym szczepieniem powiedz lekarzowi, że przyjmujesz ten lek.
Ewerolimus i temsyrolimus to leki przeciwnowotworowe, które osłabiają odporność. Szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera osłabiony, ale żywy wirus, który przy obniżonej odporności może wywołać ciężką chorobę. Szczepionka przeciw półpaścowi nie zawiera żywego wirusa i jest bezpieczna, ale w trakcie leczenia może chronić słabiej. Najlepiej zaplanować szczepienia z lekarzem jeszcze przed rozpoczęciem leczenia.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- swędząca wysypka z pęcherzykami po szczepieniu
- gorączka po szczepieniu
- kaszel lub duszność
- silny ból głowy, sztywność karku lub splątanie
- kontakt z osobą chorą na ospę wietrzną lub półpasiec
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej nie podaje się w trakcie leczenia przeciwnowotworowym inhibitorem mTOR. Dotyczy to zarówno ewerolimusu, jak i temsyrolimusu. Przed rozpoczęciem leczenia warto ocenić odporność na wirusa ospy wietrznej i półpaśca, a osobę bez odporności zaszczepić żywą szczepionką co najmniej 4 tygodnie przed pierwszą dawką leku, jeśli stan kliniczny pozwala odroczyć leczenie. Po zakończeniu terapii żywą szczepionkę rozważa się dopiero po odbudowie odporności, zwykle nie wcześniej niż po 3 miesiącach, w porozumieniu z onkologiem. Rekombinowaną szczepionkę przeciw półpaścowi i niereplikującą szczepionkę przeciw ospie prawdziwej można podać w trakcie leczenia, najlepiej przed jego rozpoczęciem lub w okresie najmniejszej immunosupresji. Chory bez odporności po kontakcie z ospą wietrzną lub półpaścem wymaga pilnej oceny lekarskiej w celu profilaktyki poekspozycyjnej.
Skutek kliniczny
Po podaniu żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej chorego leczonego inhibitorem mTOR może się rozwinąć uogólnione zakażenie wirusem szczepionkowym z rozsianą wysypką pęcherzykową, zapaleniem płuc, zapaleniem wątroby lub zajęciem ośrodkowego układu nerwowego. Takie zakażenie może zagrażać życiu. Po szczepionkach nieżywych głównym skutkiem jest słabsza lub krótsza ochrona.
Mechanizm
Ewerolimus i temsyrolimus hamują kinazę mTOR, przez co ograniczają aktywację i namnażanie limfocytów T i B. Osłabiona odpowiedź komórkowa nie hamuje namnażania atenuowanego wirusa ospy wietrznej zawartego w żywej szczepionce. Ten sam mechanizm zmniejsza wytwarzanie przeciwciał po każdym szczepieniu, także szczepionką nieżywą. Interakcja dotyczy w jednakowym stopniu obu inhibitorów mTOR, a jej ciężka postać dotyczy tylko szczepionki żywej.
Monitorować
- status serologiczny przeciw wirusowi ospy wietrznej i półpaśca przed rozpoczęciem leczenia
- historia szczepień i przebycia ospy wietrznej przed włączeniem inhibitora mTOR
- wysypka pęcherzykowa, gorączka i duszność w ciągu kilku tygodni po przypadkowym podaniu żywej szczepionki
- kontakt z chorym na ospę wietrzną lub półpasiec w trakcie leczenia
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepionka nieżywa (rekombinowana lub z wirusem niereplikującym)postać · szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | ryzyko maleje | Szczepionka bez wirusa zdolnego do namnażania nie niesie ryzyka zakażenia szczepionkowego. Pozostaje ryzyko słabszej odpowiedzi, dlatego szczepienie najlepiej zaplanować przed leczeniem lub w okresie najmniejszej immunosupresji. |
| Co najmniej 4 tygodnie przed pierwszą dawką inhibitora mTORkolejność włączenia · szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | interakcja nie dotyczy | Żywą szczepionkę przeciw ospie wietrznej podaną odpowiednio wcześnie przed rozpoczęciem leczenia uznaje się za bezpieczną, bo wirus szczepionkowy zostaje opanowany przed wystąpieniem immunosupresji. |
| Co najmniej 3 miesiące od zakończenia leczeniaodstep · przeciwnowotworowe inhibitory mTOR | inne zalecenie | Po odstawieniu inhibitora mTOR żywą szczepionkę rozważa się po odbudowie odporności, a decyzję podejmuje się indywidualnie z onkologiem na podstawie stanu klinicznego i dalszego planu leczenia. |
Połączenie przeciwwskazaneSzczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi (np. szczepionka przeciw ospie wietrznej)+ Pochodne podofilotoksyny (np. etopozyd) klasaW trakcie leczenia etopozydem i przez co najmniej 3 miesiące po zakończeniu chemioterapii nie podaje się żywych szczepionek przeciw ospie wietrznej i półpaścowi.W trakcie leczenia etopozydem i przez kilka miesięcy po jego zakończeniu nie szczep się żywą szczepionką przeciw ospie wietrznej ani półpaścowi bez zgody lekarza prowadzącego chemioterapię.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
W trakcie leczenia etopozydem i przez kilka miesięcy po jego zakończeniu nie szczep się żywą szczepionką przeciw ospie wietrznej ani półpaścowi bez zgody lekarza prowadzącego chemioterapię.
Etopozyd to lek stosowany w leczeniu nowotworów, który mocno osłabia odporność. Żywa szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera osłabionego wirusa, który u osoby z tak obniżoną odpornością może wywołać ciężką, groźną dla życia ospę. Szczepionka przeciw półpaścowi i szczepionka przeciw ospie prawdziwej dostępne w Polsce nie zawierają żywego, namnażającego się wirusa, ale w czasie chemioterapii mogą działać słabiej. O terminie każdego szczepienia decyduje lekarz prowadzący leczenie nowotworu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wysypka z pęcherzykami po szczepieniu
- gorączka po szczepieniu
- kaszel lub duszność
- silny ból głowy, senność lub splątanie
- kontakt z osobą chorą na ospę wietrzną lub półpasiec w czasie chemioterapii
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
W trakcie leczenia etopozydem i przez co najmniej 3 miesiące po zakończeniu chemioterapii nie podaje się żywych szczepionek przeciw ospie wietrznej i półpaścowi. Jeśli szczepienie jest wskazane, żywą szczepionkę przeciw ospie wietrznej należy podać najpóźniej kilka tygodni przed rozpoczęciem chemioterapii, a po jej zakończeniu dopiero po potwierdzeniu odbudowy odporności przez lekarza prowadzącego. Rekombinowaną szczepionkę przeciw półpaścowi i niereplikującą szczepionkę przeciw ospie prawdziwej można podać u osoby leczonej etopozydem, ale ze względu na słabszą odpowiedź najlepiej zaplanować je przed chemioterapią lub po jej zakończeniu. W razie kontaktu z ospą wietrzną u nieuodpornionego pacjenta w trakcie chemioterapii stosuje się immunoglobulinę przeciw wirusowi ospy wietrznej i półpaśca lub profilaktykę acyklowirem, a nie szczepienie. Zaleca się zaszczepienie nieuodpornionych domowników, aby ograniczyć ryzyko zakażenia pacjenta.
Skutek kliniczny
Podanie żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej w trakcie leczenia etopozydem lub krótko po nim może wywołać rozsianą, ciężką ospę wietrzną wywołaną szczepem szczepionkowym, z zajęciem płuc, wątroby lub ośrodkowego układu nerwowego, która może zagrażać życiu. Dodatkowo szczepienie może okazać się nieskuteczne i nie zapewnić ochrony.
Mechanizm
Etopozyd jako lek cytotoksyczny hamuje czynność szpiku i osłabia odporność komórkową oraz humoralną. U takiej osoby atenuowany wirus ospy wietrznej z żywej szczepionki może namnażać się bez kontroli układu odpornościowego, a jednocześnie wytworzenie ochronnych przeciwciał jest słabsze. Interakcja dotyczy wszystkich żywych szczepionek z tej grupy, natomiast szczepionki nieżywe i niereplikujące niosą tylko ryzyko słabszej skuteczności.
Monitorować
- wywiad dotyczący planowanych lub niedawnych szczepień przed każdym cyklem chemioterapii
- pęcherzykowa wysypka, gorączka, kaszel lub duszność w ciągu kilku tygodni po przypadkowym podaniu żywej szczepionki
- morfologia krwi z rozmazem i ocena odporności przed planowanym szczepieniem po chemioterapii
- stężenie przeciwciał przeciw wirusowi ospy wietrznej i półpaśca po szczepieniu, jeśli lekarz uzna to za potrzebne
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepionka nieżywa lub z wirusem niereplikującympostać · szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | inne zalecenie | Szczepionki rekombinowane i niereplikujące nie grożą zakażeniem szczepem szczepionkowym, ale w trakcie chemioterapii odpowiedź odpornościowa jest słabsza, więc szczepienie najlepiej zaplanować przed leczeniem lub po odbudowie odporności. |
| odstep ≥ 3 miesiące od zakończenia chemioterapiiszczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | ryzyko maleje | Po upływie co najmniej 3 miesięcy od zakończenia chemioterapii żywą szczepionkę można rozważyć po potwierdzeniu odbudowy odporności przez lekarza prowadzącego. |
| Żywa szczepionka podana co najmniej 4 tygodnie przed rozpoczęciem etopozydukolejność włączenia · szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | ryzyko maleje | Żywa szczepionka podana z odpowiednim wyprzedzeniem przed chemioterapią daje czas na wytworzenie odporności i opanowanie wirusa szczepionkowego, dlatego jest to preferowany moment szczepienia. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.