Interakcje / Aksytynib / Aksytynib i modafinil
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Połączenie jest dopuszczalne pod warunkiem regularnej kontroli ciśnienia tętniczego i oceny skuteczności aksytynibu.
Mierz codziennie ciśnienie krwi i powiedz onkologowi, że przyjmujesz lek na senność.
Niekorzystna interakcjaAksytynib+ ModafinilPołączenie jest dopuszczalne pod warunkiem regularnej kontroli ciśnienia tętniczego i oceny skuteczności aksytynibu.Mierz codziennie ciśnienie krwi i powiedz onkologowi, że przyjmujesz lek na senność.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Mierz codziennie ciśnienie krwi i powiedz onkologowi, że przyjmujesz lek na senność.
Lek na senność może trochę osłabiać działanie leku przeciwnowotworowego, bo przyspiesza jego rozkład w wątrobie. Oba leki mogą też podnosić ciśnienie krwi, więc razem zwiększają ryzyko nadciśnienia. Leki można łączyć, ale pod kontrolą lekarza.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- ciśnienie wyższe niż zwykle w pomiarach domowych
- silny ból głowy lub zawroty głowy
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- ból w klatce piersiowej
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie jest dopuszczalne pod warunkiem regularnej kontroli ciśnienia tętniczego i oceny skuteczności aksytynibu. Do leczenia skojarzonego z aksytynibem zaleca się wybieranie leków bez działania indukującego CYP3A4/5 lub o minimalnym takim działaniu[1]. Modafinilu nie stosuje się przy niekontrolowanym umiarkowanym lub ciężkim nadciśnieniu tętniczym ani przy zaburzeniach rytmu serca[2]. Jeśli w trakcie leczenia aksytynibem nadciśnienie przestaje być kontrolowane, modafinil należy odstawić. Rozważ, czy modafinil jest niezbędny, zwłaszcza gdy senność wynika ze zmęczenia nowotworowego.
Skutek kliniczny
Możliwe jest umiarkowane obniżenie ekspozycji na aksytynib ze słabszą kontrolą choroby nowotworowej oraz nasilenie nadciśnienia tętniczego. Po odstawieniu modafinilu stężenie aksytynibu może stopniowo wzrosnąć, co sprzyja jego działaniom niepożądanym.
Mechanizm
Modafinil może obniżać stężenie aksytynibu przez indukcję CYP3A4/5, a oba leki mogą się sumować w działaniu podnoszącym ciśnienie tętnicze. Aksytynib jest metabolizowany głównie przez CYP3A4/5, a w mniejszym stopniu przez CYP1A2, CYP2C19 i UGT1A1[1]. Modafinil indukuje CYP3A4/5, a największy efekt dotyczy substratów z istotną eliminacją przedogólnoustrojową[2]. Hamowanie CYP2C19 przez modafinil nie powinno mieć znaczenia, bo ten szlak odpowiada za mniej niż 10% metabolizmu aksytynibu[1]. Aksytynib często wywołuje lub nasila nadciśnienie tętnicze, a modafinil również zwiększa ciśnienie i tętno.
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Modafinil – inhibitor CYP2C19[3], aksytynib – drugorzędny szlak substrat CYP2C19[4]
- Modafinil – induktor CYP1A2[3], aksytynib – drugorzędny szlak substrat CYP1A2[4]
- Modafinil – słaby induktor CYP3A4[5], aksytynib – umiarkowanie wrażliwy substrat CYP3A4[4]
- Aksytynib: inhibitor CYP1A2[4], drugorzędny szlak substrat CYP1A2[4], drugorzędny szlak substrat CYP2C19[4], umiarkowanie wrażliwy substrat CYP3A4[4], drugorzędny szlak substrat UGT1A1[4]
- Modafinil: inhibitor CYP2C19[3], inhibitor CYP2C9[3], induktor CYP1A2[3], induktor CYP2B6[3], słaby induktor CYP3A4[5], substrat CYP3A4[3]
Monitorować
- ciśnienie tętnicze – na początku skojarzenia i regularnie w trakcie
- tętno i rytm serca
- odpowiedź na leczenie aksytynibem
- działania niepożądane aksytynibu po odstawieniu modafinilu
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie modafiniluczas leczenia · modafinil | inne zalecenie | Po odstawieniu modafinilu indukcja CYP3A4/5 stopniowo wygasa i ekspozycja na aksytynib może wzrosnąć. Przez kolejne tygodnie obserwuj działania niepożądane aksytynibu, zwłaszcza nadciśnienie. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Inlyta 3 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/inlyta-100084494/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Actimodan 100 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/actimodan-100438704/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Actimodan. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/actimodan-100438704/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Inlyta. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/inlyta-100084494/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Alkohol przy tych lekach
Interakcja o niejasnym znaczeniuAksytyniba alkoholNie ma potrzeby zmiany dawki aksytynibu z powodu okazjonalnego spożycia alkoholu, ale należy zalecić pacjentowi ograniczenie alkoholu do okazjonalnych, niewielkich ilości.Ogranicz alkohol do okazjonalnych, niewielkich ilości, a jeśli masz wysokie ciśnienie, problemy z wątrobą lub biegunkę, nie pij go wcale i zapytaj lekarza lub farmaceutę.nieznanyteoretyczne
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Ogranicz alkohol do okazjonalnych, niewielkich ilości, a jeśli masz wysokie ciśnienie, problemy z wątrobą lub biegunkę, nie pij go wcale i zapytaj lekarza lub farmaceutę.
Nie wiadomo, aby alkohol bezpośrednio zmieniał działanie aksytynibu. Alkohol może jednak nasilać niektóre działania niepożądane tego leku, takie jak wysokie ciśnienie, obciążenie wątroby, biegunka i zmęczenie. Częste picie większych ilości alkoholu może też zwiększać ryzyko krwawień z żołądka lub jelit.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny ból głowy lub wyraźnie podwyższone ciśnienie
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz
- czarne, smoliste stolce lub wymioty z krwią
- nasilona biegunka i objawy odwodnienia
- silne zmęczenie lub osłabienie
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie ma potrzeby zmiany dawki aksytynibu z powodu okazjonalnego spożycia alkoholu, ale należy zalecić pacjentowi ograniczenie alkoholu do okazjonalnych, niewielkich ilości. Przy nadciśnieniu trudnym do kontroli, podwyższonej aktywności aminotransferaz, biegunce lub objawach krwawienia warto zalecić całkowitą abstynencję. U osób regularnie pijących duże ilości alkoholu należy omówić z lekarzem prowadzącym ścisłe monitorowanie ciśnienia i parametrów wątrobowych.
Skutek kliniczny
Okazjonalne spożycie niewielkiej ilości alkoholu prawdopodobnie nie zmienia skuteczności ani bezpieczeństwa leczenia aksytynibem. Regularne lub nadmierne picie może utrudniać kontrolę ciśnienia tętniczego, zwiększać ryzyko hepatotoksyczności i krwawień z przewodu pokarmowego oraz nasilać biegunkę, odwodnienie i zmęczenie. Pogorszenie tolerancji leczenia może prowadzić do konieczności przerwania terapii lub zmniejszenia dawki aksytynibu.
Mechanizm
Nie opisano bezpośredniej interakcji aksytynibu z alkoholem, a ewentualne ryzyko wynika głównie z nakładania się działań niepożądanych obu substancji. ChPL aksytynibu nie wymienia alkoholu ani w przeciwwskazaniach, ani wśród interakcji.[1] Aksytynib jest metabolizowany głównie przez CYP3A4/5 oraz w mniejszym stopniu przez CYP1A2, CYP2C19 i UGT1A1.[1] Etanol nie jest uznawany za istotny klinicznie inhibitor ani induktor CYP3A4, dlatego znacząca interakcja farmakokinetyczna jest mało prawdopodobna. Na poziomie farmakodynamicznym alkohol może nasilać typowe dla aksytynibu działania niepożądane, takie jak nadciśnienie tętnicze, uszkodzenie wątroby z podwyższeniem aktywności aminotransferaz, biegunka, zmęczenie, zapalenie błony śluzowej jamy ustnej oraz skłonność do krwawień. Obie charakterystyki produktu, zarówno oryginalnego, jak i generycznego, mają w tej kwestii taki sam zapis.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- ciśnienie tętnicze
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny
- objawy krwawienia z przewodu pokarmowego
- nasilenie biegunki i stan nawodnienia
Kiedy ocena się zmienia
| Regularne picie dużych ilości alkoholuilość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Regularne spożywanie dużych ilości alkoholu istotnie zwiększa ryzyko nadciśnienia, hepatotoksyczności i krwawień z przewodu pokarmowego w trakcie leczenia aksytynibem. Należy zalecić abstynencję lub znaczne ograniczenie alkoholu oraz ścisłe monitorowanie ciśnienia tętniczego i parametrów wątrobowych. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Inlyta 3 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/inlyta-100084494/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Inlyta. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/inlyta-100084494/
Interakcja o niejasnym znaczeniuModafinila alkoholPoinformuj pacjenta, że alkohol może zmniejszać skuteczność leczenia i że modafinil może maskować objawy upojenia, dlatego najlepiej ograniczyć alkohol do okazjonalnych, małych ilości i nie prowadzić pojazdów po jego spożyciu niezależnie od samopoczucia.Ogranicz alkohol do okazjonalnych, małych ilości, nie prowadź pojazdów po jego wypiciu i powiedz lekarzowi, jeśli masz problem z piciem.szybki (godziny)teoretyczne
Interakcja o niejasnym znaczeniu
Ogranicz alkohol do okazjonalnych, małych ilości, nie prowadź pojazdów po jego wypiciu i powiedz lekarzowi, jeśli masz problem z piciem.
Modafinil pobudza i może sprawić, że po alkoholu poczujesz się mniej pijany, niż jesteś w rzeczywistości. Przez to łatwo wypić więcej i źle ocenić, czy możesz prowadzić samochód. Alkohol pogarsza też sen i nasila senność w ciągu dnia, więc może osłabiać efekt leczenia.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny ból głowy
- niepokój lub rozdrażnienie
- kołatanie serca
- problemy z zaśnięciem
- nasilona senność w ciągu dnia mimo przyjmowania leku
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Poinformuj pacjenta, że alkohol może zmniejszać skuteczność leczenia i że modafinil może maskować objawy upojenia, dlatego najlepiej ograniczyć alkohol do okazjonalnych, małych ilości i nie prowadzić pojazdów po jego spożyciu niezależnie od samopoczucia. U pacjentów z nadużywaniem alkoholu w wywiadzie modafinil należy stosować ostrożnie.[1] U takich osób warto omówić z lekarzem zasadność leczenia i rozważyć ściślejszą kontrolę.
Skutek kliniczny
Najbardziej prawdopodobnym skutkiem jest maskowanie upojenia alkoholowego, co może prowadzić do wypicia większej ilości alkoholu i do błędnej oceny własnej zdolności do prowadzenia pojazdów. Alkohol może zmniejszać korzyść z leczenia, ponieważ nasila senność i fragmentację snu. Możliwe jest także nasilenie działań niepożądanych, takich jak ból głowy, niepokój, kołatanie serca i bezsenność. Brak wiarygodnych doniesień o poważnych powikłaniach tego połączenia.
Mechanizm
Modafinil jest lekiem pobudzającym ośrodkowy układ nerwowy, a etanol działa na ten układ hamująco, więc oba związki wywierają przeciwstawne efekty na czuwanie i sprawność psychoruchową. Działanie pobudzające modafinilu może osłabiać subiektywne odczucie upojenia, nie usuwając przy tym obiektywnych zaburzeń wywołanych alkoholem, takich jak wydłużony czas reakcji i gorsza ocena sytuacji. Alkohol pogarsza też jakość snu i nasila senność dzienną, czyli działa przeciwnie do celu leczenia narkolepsji. ChPL modafinilu nie wymienia alkoholu w przeciwwskazaniach ani w interakcjach, a jedynie zaleca ostrożne stosowanie leku u osób, u których w wywiadzie stwierdzono nadużywanie alkoholu, leków lub substancji nielegalnych.[1] Istotna interakcja farmakokinetyczna między modafinilem a etanolem nie jest opisana w charakterystyce produktu.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- nasilenie senności dziennej i skuteczność leczenia
- objawy pobudzenia – niepokój, bezsenność, kołatanie serca
- wzorzec spożycia alkoholu u osób z nadużywaniem w wywiadzie
Kiedy ocena się zmienia
| Regularne picie dużych ilości alkoholu lub uzależnienie od alkoholuilość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | ChPL modafinilu zaleca ostrożne stosowanie leku u pacjentów z nadużywaniem alkoholu w wywiadzie. U takich osób ryzyko maskowania upojenia i nadużywania substancji jest większe, dlatego zalecana jest ściślejsza kontrola i omówienie leczenia z lekarzem. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Actimodan 100 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/actimodan-100438704/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Actimodan. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/actimodan-100438704/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Inne interakcje tych leków 52
Niekorzystna interakcjaBosutynib+ ModafinilNależy unikać łączenia bosutynibu z modafinilem i w miarę możliwości wybrać lek na nadmierną senność, który nie indukuje CYP3A.Nie zaczynaj brać modafinilu bez rozmowy z lekarzem, który prowadzi twoje leczenie bosutynibem, a jeśli już go przyjmujesz, nie odstawiaj żadnego leku sam, tylko jak najszybciej powiedz o tym lekarzowi.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie zaczynaj brać modafinilu bez rozmowy z lekarzem, który prowadzi twoje leczenie bosutynibem, a jeśli już go przyjmujesz, nie odstawiaj żadnego leku sam, tylko jak najszybciej powiedz o tym lekarzowi.
Modafinil może sprawić, że twój organizm szybciej usuwa bosutynib. Wtedy w krwi jest mniej leku przeciwnowotworowego i leczenie białaczki może działać słabiej. Zwiększenie dawki bosutynibu zwykle tego nie naprawia. Dlatego tych leków najlepiej nie łączyć.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- pogorszenie wyników badań krwi zgłoszone przez lekarza
- nawrót objawów choroby, takich jak nasilone zmęczenie, gorączka, nocne poty lub uczucie pełności pod lewym łukiem żebrowym
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Należy unikać łączenia bosutynibu z modafinilem i w miarę możliwości wybrać lek na nadmierną senność, który nie indukuje CYP3A. ChPL bosutynibu zaleca unikanie równoczesnego stosowania z induktorami CYP3A o średniej sile działania, w tym z modafinilem[1]. Zwiększanie dawki bosutynibu nie jest rekomendowanym sposobem kompensacji[1]. Jeśli połączenia nie da się uniknąć, lekarz prowadzący leczenie onkologiczne powinien o nim wiedzieć i ściślej monitorować odpowiedź na leczenie.
Skutek kliniczny
Zmniejszenie ekspozycji na bosutynib może osłabić skuteczność leczenia przeciwnowotworowego i sprzyjać utracie odpowiedzi hematologicznej, cytogenetycznej lub molekularnej. Według ChPL bosutynibu mało prawdopodobne jest, aby zwiększenie dawki bosutynibu podawanego z induktorem CYP3A silnie działającym lub o średniej sile działania wystarczająco zrekompensowało zmniejszenie ekspozycji[1]. Dla porównania silny induktor ryfampicyna zmniejszył Cmax bosutynibu do 14% i AUC do 6% wartości wyjściowych[1], przy czym efekt modafinilu jako induktora o średniej sile działania jest słabszy, ale nadal może być klinicznie istotny.
Mechanizm
Modafinil indukuje CYP3A4/5, a bosutynib jest substratem CYP3A, dlatego modafinil przyspiesza metabolizm bosutynibu i zmniejsza jego stężenie w osoczu. Charakterystyka produktu bosutynibu wymienia modafinil wśród induktorów CYP3A o średniej sile działania, których należy unikać, ponieważ zmniejszają stężenie bosutynibu w osoczu[1]. ChPL modafinilu opisuje indukcję CYP3A4/5 i wskazuje, że największe efekty mogą dotyczyć substratów CYP3A4/5 z istotną eliminacją przedukładową, zwłaszcza z udziałem CYP3A w przewodzie pokarmowym[2].
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Bosutynib: słaby inhibitor BCRP[4], słaby inhibitor OAT1[4], słaby inhibitor OAT3[4], słaby inhibitor OATP1B1[4], słaby inhibitor OATP1B3[4], słaby inhibitor OCT2[4], wrażliwy substrat CYP3A4[4]
- Modafinil: inhibitor CYP2C19[5], inhibitor CYP2C9[5], induktor CYP1A2[5], induktor CYP2B6[5], słaby induktor CYP3A4[3], substrat CYP3A4[5]
Monitorować
- odpowiedź molekularna (transkrypt BCR-ABL) i hematologiczna na leczenie bosutynibem
- morfologia krwi
- ponowna ocena działań niepożądanych bosutynibu po odstawieniu modafinilu
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie modafinilu w trakcie leczenia bosutynibemkolejność włączenia · modafinil | inne zalecenie | Po odstawieniu modafinilu indukcja CYP3A wygasa stopniowo, więc stężenie bosutynibu będzie powoli rosło. ChPL modafinilu zaleca utrzymanie dodatkowej antykoncepcji przez dwa miesiące od przerwania leczenia modafinilem z powodu indukcji CYP3A4/5, co wskazuje, że efekt indukcji może utrzymywać się przez dłuższy czas. Jeśli dawkę bosutynibu modyfikowano z powodu modafinilu, należy ją ponownie ocenić i obserwować tolerancję leczenia. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bosulif 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/bosulif-100297089/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Actimodan 100 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/actimodan-100438704/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bosulif. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/bosulif-100297089/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Actimodan. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/actimodan-100438704/
Niekorzystna interakcjaBrygatynib+ ModafinilNależy unikać łączenia brygatynibu z modafinilem i w porozumieniu z lekarzem rozważyć inny lek na nadmierną senność.Powiedz onkologowi, że bierzesz modafinil, i nie zmieniaj samodzielnie dawek żadnego z tych leków ani nie odstawiaj ich bez porozumienia z nim.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Powiedz onkologowi, że bierzesz modafinil, i nie zmieniaj samodzielnie dawek żadnego z tych leków ani nie odstawiaj ich bez porozumienia z nim.
Modafinil może sprawić, że organizm szybciej usuwa brygatynib, przez co lek przeciwnowotworowy może działać słabiej. Zwykle nie czujesz tego od razu, dlatego ta interakcja jest groźna mimo braku objawów. Oba leki mogą też podnosić ciśnienie krwi. Lekarz może zamienić modafinil na inny lek albo zmienić dawkę brygatynibu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nasilenie kaszlu, duszności lub bólu w klatce piersiowej
- nowe bóle głowy, zaburzenia widzenia lub równowagi
- wysokie ciśnienie krwi
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Należy unikać łączenia brygatynibu z modafinilem i w porozumieniu z lekarzem rozważyć inny lek na nadmierną senność[1]. Jeśli połączenia nie można uniknąć, dawkę brygatynibu można zwiększać o 30 mg co 7 dni do maksymalnie dwukrotności dawki tolerowanej przed włączeniem modafinilu, a po odstawieniu modafinilu wrócić do dawki sprzed jego włączenia[1]. Decyzję o modyfikacji dawki podejmuje onkolog, a pacjent powinien mieć regularnie kontrolowane ciśnienie tętnicze.
Skutek kliniczny
Główne ryzyko to zmniejszenie stężenia brygatynibu i w konsekwencji osłabienie kontroli raka płuca ALK dodatniego, czego pacjent może długo nie odczuć. Ryzyko odwrotne pojawia się po odstawieniu modafinilu u pacjenta, któremu zwiększono dawkę brygatynibu, ponieważ indukcja wygasa i narażenie na brygatynib może wtedy nadmiernie wzrosnąć. Możliwe jest też sumowanie wpływu na ciśnienie tętnicze.
Mechanizm
Modafinil jest umiarkowanym induktorem CYP3A4/5, a brygatynib jest substratem CYP3A4/5, więc modafinil przyspiesza jego metabolizm wątrobowy i jelitowy. Według symulacji w fizjologicznym modelu farmakokinetycznym umiarkowane induktory CYP3A mogą zmniejszać AUC brygatynibu o około 50%[1]. Dla porównania silny induktor ryfampicyna zmniejszał AUC brygatynibu o 80%[1]. ChPL modafinilu nie wymienia brygatynibu, ale opisuje indukcję CYP3A4/5 i wskazuje, że największe efekty dotyczą substratów tego enzymu z istotną eliminacją przedogólnoustrojową[2]. Dodatkowo oba leki mogą podnosić ciśnienie tętnicze, a ChPL modafinilu przeciwwskazuje go w niekontrolowanym, umiarkowanym lub ciężkim nadciśnieniu tętniczym oraz w zaburzeniach rytmu serca[2].
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Brygatynib – słaby induktor CYP3A4[3], modafinil – substrat CYP3A4[4]
- Modafinil – słaby induktor CYP3A4[5], brygatynib – umiarkowanie wrażliwy substrat CYP3A4[5]
- Brygatynib: inhibitor BCRP[3], inhibitor MATE1[3], inhibitor MATE2-K[3], inhibitor P-gp[3], słaby induktor CYP3A4[3], substrat BCRP[3], substrat CYP2C8[3], umiarkowanie wrażliwy substrat CYP3A4[5], substrat P-gp[3]
- Modafinil: inhibitor CYP2C19[4], inhibitor CYP2C9[4], induktor CYP1A2[4], induktor CYP2B6[4], słaby induktor CYP3A4[5], substrat CYP3A4[4]
Monitorować
- odpowiedź na leczenie onkologiczne w badaniach obrazowych
- ciśnienie tętnicze
- tętno i rytm serca
- działania niepożądane brygatynibu po odstawieniu modafinilu przy zwiększonej dawce
Bezpieczniejsze alternatywy
solriamfetoloksybinian sodu
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie modafinilu po zwiększeniu dawki brygatynibukolejność włączenia · modafinil | inne zalecenie | Po odstawieniu modafinilu indukcja CYP3A wygasa, więc należy wrócić do dawki brygatynibu tolerowanej przed włączeniem modafinilu, aby uniknąć nadmiernego narażenia. |
| czas leczenia ≥ 7 dnipacjent | ryzyko rośnie | Indukcja enzymatyczna narasta stopniowo, dlatego spadek stężenia brygatynibu jest najbardziej prawdopodobny przy dłuższym, regularnym stosowaniu modafinilu, a pojedyncze dawki mają mniejsze znaczenie. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Alunbrig 30 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/alunbrig-100416370/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Actimodan 100 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/actimodan-100438704/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Alunbrig. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/alunbrig-100416370/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Actimodan. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/actimodan-100438704/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Niekorzystna interakcjaDeksametazon+ AksytynibUnikaj przewlekłego łączenia deksametazonu z aksytynibem i wybieraj leki bez działania indukującego CYP3A4/5.Powiedz onkologowi, że przyjmujesz deksametazon, i nie zmieniaj samodzielnie dawek żadnego z tych leków.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Powiedz onkologowi, że przyjmujesz deksametazon, i nie zmieniaj samodzielnie dawek żadnego z tych leków.
Deksametazon może sprawić, że organizm szybciej usuwa aksytynib, przez co lek przeciwnowotworowy działa słabiej. Ma to znaczenie głównie przy dłuższym stosowaniu deksametazonu. Deksametazon może też utrudniać kontrolę ciśnienia krwi, które aksytynib często podnosi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wysokie ciśnienie krwi w domowych pomiarach
- silny ból głowy lub zawroty głowy
- nasilona biegunka lub zmęczenie po odstawieniu deksametazonu
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Unikaj przewlekłego łączenia deksametazonu z aksytynibem i wybieraj leki bez działania indukującego CYP3A4/5.[1] Jeśli deksametazon jest konieczny, dostosuj dawkę aksytynibu, a po odstawieniu deksametazonu wróć do wcześniejszej dawki.[1] Krótkie, kilkudniowe kursy (np. przeciwwymiotne) mają mniejsze znaczenie, ale wymagają kontroli ciśnienia tętniczego.
Skutek kliniczny
Głównym ryzykiem jest spadek skuteczności przeciwnowotworowej aksytynibu przy dłuższym stosowaniu deksametazonu.[1] Po odstawieniu deksametazonu stężenie aksytynibu wraca do wyjściowego, co przy wcześniej zwiększonej dawce grozi nasileniem działań niepożądanych.
Mechanizm
Deksametazon indukuje CYP3A4/5, główny szlak metabolizmu aksytynibu, i przez to może obniżać jego stężenie w osoczu.[1] Silny induktor tego szlaku (ryfampicyna) zmniejszał AUC aksytynibu o 79%, a Cmax o 71%.[1] Dodatkowo kortykosteroidy osłabiają działanie leków przeciwnadciśnieniowych, co utrudnia kontrolę nadciśnienia wywołanego aksytynibem.[2]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- skuteczność leczenia przeciwnowotworowego (ocena odpowiedzi)
- ciśnienie tętnicze
- tolerancja aksytynibu po odstawieniu deksametazonu (biegunka, nadciśnienie, zmęczenie)
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Kilka dni (krótki kurs, np. przeciwwymiotny)czas leczenia · deksametazon | ryzyko maleje | Indukcja enzymatyczna rozwija się stopniowo, więc krótki kurs deksametazonu ma niewielki wpływ na stężenie aksytynibu – wystarczy kontrola ciśnienia. |
| Odstawienie deksametazonukolejność włączenia · deksametazon | inne zalecenie | Po odstawieniu deksametazonu indukcja stopniowo wygasa i stężenie aksytynibu rośnie – jeśli dawkę zwiększano, należy ją zweryfikować. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Inlyta 3 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/inlyta-100084494/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Pabi-Dexamethason 500 mcg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/pabi-dexamethason-100018356/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dexamethasone Krka. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/dexamethasone-krka-100334057/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Inlyta. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/inlyta-100084494/
Niekorzystna interakcjaDorawiryna+ ModafinilNależy unikać łączenia dorawiryny z modafinilem, a jeśli nie można tego uniknąć, dawkę dorawiryny trzeba zwiększyć do 100 mg dwa razy na dobę w odstępie około 12 godzin.Nie zaczynaj brać modafinilu bez rozmowy z lekarzem, który leczy twoje HIV, i nigdy sam nie zmieniaj dawki leku na HIV.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie zaczynaj brać modafinilu bez rozmowy z lekarzem, który leczy twoje HIV, i nigdy sam nie zmieniaj dawki leku na HIV.
Modafinil może sprawić, że twój lek na HIV będzie szybciej usuwany z organizmu i przestanie działać wystarczająco silnie. To może pozwolić wirusowi znów się namnażać i uodpornić się na leczenie. Lekarz zwykle zaleca wtedy przyjmowanie leku na HIV dwa razy na dobę zamiast raz.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wzrost miana wirusa w badaniach kontrolnych
- nawrót objawów zakażenia, takich jak gorączka, powiększone węzły chłonne lub nawracające infekcje
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Należy unikać łączenia dorawiryny z modafinilem, a jeśli nie można tego uniknąć, dawkę dorawiryny trzeba zwiększyć do 100 mg dwa razy na dobę w odstępie około 12 godzin[1]. Gdy dorawiryna jest składnikiem tabletki złożonej, zwiększenie dawki wymaga dołożenia osobnej tabletki z samą dorawiryną zgodnie z decyzją lekarza prowadzącego leczenie HIV. Po odstawieniu modafinilu powrót do jednej tabletki na dobę powinien nastąpić dopiero po wygaśnięciu indukcji enzymatycznej, zgodnie z decyzją lekarza.
Skutek kliniczny
Obniżenie stężenia dorawiryny może zmniejszyć skuteczność leczenia przeciwretrowirusowego, prowadzić do utraty supresji wirusologicznej i sprzyjać rozwojowi oporności HIV na leki z grupy nienukleozydowych inhibitorów odwrotnej transkryptazy.
Mechanizm
Modafinil jest umiarkowanym induktorem CYP3A, a dorawiryna jest metabolizowana głównie przez CYP3A, więc modafinil przyspiesza jej eliminację i obniża jej stężenie w osoczu. ChPL dorawiryny wymienia modafinil wśród umiarkowanych induktorów CYP3A, przy których spodziewane jest zmniejszenie stężenia dorawiryny[1]. ChPL modafinilu opisuje indukcję CYP3A4/5 i wskazuje, że największe efekty mogą dotyczyć substratów CYP3A4/5 z istotną eliminacją przedogólnoustrojową[2]. Dorawiryna sama może być słabym induktorem CYP3A, ale jej wpływ na modafinil nie powinien mieć znaczenia klinicznego.
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- miano HIV RNA po włączeniu i po odstawieniu modafinilu
- przestrzeganie schematu dawkowania dorawiryny dwa razy na dobę
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie modafiniluczas leczenia · modafinil | inne zalecenie | Po odstawieniu modafinilu indukcja CYP3A wygasa stopniowo, dlatego decyzję o powrocie do dorawiryny 100 mg raz na dobę powinien podjąć lekarz prowadzący, najlepiej z kontrolą miana HIV RNA. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Pifeltro 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/pifeltro-100416536/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Actimodan 100 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/actimodan-100438704/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Pifeltro. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/pifeltro-100416536/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Actimodan. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/actimodan-100438704/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Niekorzystna interakcjaSofosbuwir+ ModafinilNie łącz sofosbuwiru z modafinilem.Zanim zaczniesz brać sofosbuwir, powiedz lekarzowi, że przyjmujesz modafinil, i nie odstawiaj ani nie zmieniaj żadnego z tych leków samodzielnie.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Zanim zaczniesz brać sofosbuwir, powiedz lekarzowi, że przyjmujesz modafinil, i nie odstawiaj ani nie zmieniaj żadnego z tych leków samodzielnie.
Modafinil może zmniejszyć ilość sofosbuwiru, która dostaje się z jelit do krwi. Przez to leczenie wirusowego zapalenia wątroby typu C może okazać się mniej skuteczne, a wirus może nie zostać usunięty z organizmu. Tych leków zwykle nie łączy się ze sobą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- Lekarz informuje cię, że wyniki badań na obecność wirusa nie poprawiają się zgodnie z oczekiwaniami
- Wyraźnie nasilona senność w ciągu dnia po odstawieniu modafinilu
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PK – transport
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz sofosbuwiru z modafinilem.[1] Na czas leczenia zakażenia HCV rozważ odstawienie modafinilu albo zamianę na lek pobudzający, który nie indukuje glikoproteiny P, w porozumieniu z lekarzem prowadzącym leczenie zaburzeń snu. Jeśli modafinilu nie można odstawić, decyzję o kontynuacji skojarzenia podejmuje hepatolog, a skuteczność leczenia przeciwwirusowego należy ściśle kontrolować.
Skutek kliniczny
Spadek stężenia sofosbuwiru może osłabić działanie przeciwwirusowe i zwiększyć ryzyko niepowodzenia leczenia zakażenia HCV.[1] Niepowodzenie terapii wiąże się z ryzykiem utrzymania się zakażenia i koniecznością ponownego leczenia.
Mechanizm
Modafinil jest umiarkowanym induktorem glikoproteiny P w jelitach, a sofosbuwir jest substratem glikoproteiny P i BCRP.[1] Indukcja transportera w ścianie jelita ogranicza wchłanianie sofosbuwiru i zmniejsza jego stężenie w osoczu, natomiast stężenie nieaktywnego metabolitu GS-331007 się nie zmienia.[1]
Metabolizm i transportery
Monitorować
- HCV RNA w trakcie leczenia i po jego zakończeniu (trwała odpowiedź wirusologiczna), jeśli skojarzenia nie da się uniknąć
- Nasilenie senności w ciągu dnia po odstawieniu lub zamianie modafinilu
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Modafinil odstawiony przed rozpoczęciem leczenia sofosbuwiremkolejność włączenia · modafinil | ryzyko maleje | Odstawienie modafinilu przed rozpoczęciem terapii DAA ogranicza ryzyko interakcji, jednak efekt indukcji ustępuje stopniowo, dlatego lepiej zaplanować odstawienie z wyprzedzeniem, a nie w dniu włączenia sofosbuwiru. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sovaldi 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/sovaldi-100288446/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Sovaldi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/sovaldi-100288446/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Actimodan. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/actimodan-100438704/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Niekorzystna interakcjaGuanfacyna+ ModafinilPrzy jednoczesnym stosowaniu z modafinilem rozważ zwiększenie dawki guanfacyny w przedziale zalecanego dawkowania i oceniaj skuteczność leczenia ADHD.Powiedz lekarzowi, że bierzesz oba leki, i nie odstawiaj ani nie zaczynaj modafinilu bez jego wiedzy, bo może być potrzebna zmiana dawki guanfacyny.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Powiedz lekarzowi, że bierzesz oba leki, i nie odstawiaj ani nie zaczynaj modafinilu bez jego wiedzy, bo może być potrzebna zmiana dawki guanfacyny.
Modafinil może przyspieszać rozkład guanfacyny w organizmie, przez co guanfacyna może słabiej działać na objawy ADHD. Gdy przestaniesz brać modafinil, guanfacyna może zacząć działać silniej niż wcześniej i powodować senność, zawroty głowy albo zbyt wolne bicie serca. Oba leki działają też odwrotnie na ciśnienie krwi i tętno, dlatego warto je kontrolować.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- nawrót lub nasilenie objawów ADHD
- silna senność
- zawroty głowy lub omdlenie przy wstawaniu
- bardzo wolne bicie serca
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu z modafinilem rozważ zwiększenie dawki guanfacyny w przedziale zalecanego dawkowania i oceniaj skuteczność leczenia ADHD.[1][2] Po odstawieniu modafinilu wróć do wcześniejszej dawki guanfacyny i kontroluj ciśnienie tętnicze, tętno oraz senność.[1] Modafinilu nie stosuje się u pacjentów z zaburzeniami rytmu serca ani z niekontrolowanym umiarkowanym lub ciężkim nadciśnieniem tętniczym, co należy uwzględnić przy ocenie układu krążenia u pacjenta leczonego guanfacyną.[3]
Skutek kliniczny
Spadek stężenia guanfacyny może osłabić jej skuteczność w kontroli objawów ADHD.[1] Po odstawieniu modafinilu indukcja stopniowo wygasa i stężenie guanfacyny rośnie, co przy dawce zwiększonej na czas leczenia skojarzonego grozi niedociśnieniem tętniczym, bradykardią i sedacją.[1] Przeciwstawne działanie na ciśnienie i tętno może maskować zmiany hemodynamiczne i utrudniać ocenę tolerancji obu leków.
Mechanizm
Modafinil indukuje CYP3A4/5, a guanfacyna jest metabolizowana głównie przez ten enzym, więc modafinil może przyspieszać jej eliminację i obniżać jej stężenie w osoczu.[1][3] Silny induktor CYP3A4 ryfampicyna zmniejszał Cmax guanfacyny o 54%, a AUC o 70%, a inne induktory CYP3A4 mogą wywoływać porównywalny efekt.[1] Farmakodynamicznie oba leki działają przeciwstawnie – guanfacyna obniża ciśnienie tętnicze i zwalnia akcję serca oraz działa sedująco, a modafinil działa pobudzająco i może podwyższać ciśnienie oraz przyspieszać akcję serca.
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- skuteczność leczenia ADHD po włączeniu modafinilu
- ciśnienie tętnicze
- tętno
- senność i sedacja po odstawieniu modafinilu
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Włączenie modafinilu u pacjenta ustabilizowanego na guanfacyniekolejność włączenia · modafinil | inne zalecenie | Po dołączeniu modafinilu indukcja CYP3A4 narasta stopniowo, a skuteczność guanfacyny może się zmniejszać – oceń kontrolę objawów i rozważ zwiększenie dawki guanfacyny w przedziale zalecanego dawkowania. |
| Odstawienie modafinilu przy zwiększonej dawce guanfacynykolejność włączenia · modafinil | ryzyko rośnie | Po odstawieniu modafinilu stężenie guanfacyny rośnie w miarę wygasania indukcji, co przy zwiększonej dawce grozi niedociśnieniem, bradykardią i sedacją – wróć do wcześniejszej dawki guanfacyny i kontroluj ciśnienie oraz tętno. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Intuniv 1 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/intuniv-100090715/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Paxneury 1 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/paxneury-100514987/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Actimodan 100 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/actimodan-100438704/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Paxneury. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/paxneury-100514987/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Actimodan. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/actimodan-100438704/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Niekorzystna interakcjaLeflunomid+ AksytynibPołączenie można stosować tylko przy ścisłym monitorowaniu czynności wątroby, morfologii krwi i ciśnienia tętniczego.Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę, powiedz onkologowi i reumatologowi, że przyjmujesz oba, rób zlecone badania krwi i regularnie mierz ciśnienie.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę, powiedz onkologowi i reumatologowi, że przyjmujesz oba, rób zlecone badania krwi i regularnie mierz ciśnienie.
Oba leki mogą obciążać wątrobę i podnosić ciśnienie krwi, a razem to ryzyko jest większe. Lek na stawy działa w organizmie bardzo długo, więc ostrożność obowiązuje także wtedy, gdy niedawno go odstawiłeś. Dlatego lekarz będzie częściej zlecał badania krwi i sprawdzał twoje ciśnienie.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- ciemny mocz lub jasne stolce
- ból pod prawym łukiem żebrowym, nudności, wyraźny brak apetytu
- nietypowe zmęczenie
- silny ból głowy, zawroty głowy lub wysokie wyniki pomiaru ciśnienia
- gorączka, częste infekcje, łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie można stosować tylko przy ścisłym monitorowaniu czynności wątroby, morfologii krwi i ciśnienia tętniczego. Charakterystyka leflunomidu zaleca ścisłe monitorowanie enzymów wątrobowych i parametrów hematologicznych w początkowym okresie po zmianie leków[1]. Decyzję o kontynuacji leflunomidu w trakcie leczenia aksytynibem należy podjąć wspólnie przez onkologa i reumatologa, rozważając zamianę leflunomidu na lek modyfikujący przebieg choroby o mniejszym potencjale hepatotoksycznym. Przy odstawianiu leflunomidu przed włączeniem aksytynibu należy rozważyć procedurę wymywania, bo cholestyramina i węgiel aktywny szybko zmniejszają stężenie czynnego metabolitu w osoczu[1]. Przy istotnym wzroście aktywności aminotransferaz trzeba w pierwszej kolejności przerwać leflunomid i przeprowadzić wymywanie, a dawkowanie aksytynibu prowadzić zgodnie z jego charakterystyką.
Skutek kliniczny
Najważniejsze jest zwiększone ryzyko uszkodzenia wątroby z podwyższeniem aktywności aminotransferaz, a w ciężkich przypadkach z żółtaczką. Możliwe jest też nasilenie lub trudniejsza kontrola nadciśnienia tętniczego. Wystąpienie zaburzeń czynności wątroby jest przeciwwskazaniem do stosowania leflunomidu[1], więc polekowe uszkodzenie wątroby może wymusić przerwanie leczenia reumatologicznego. Z powodu długiego okresu półtrwania czynnego metabolitu leflunomidu ryzyko utrzymuje się także po jego odstawieniu, jeśli nie zastosowano procedury wymywania[1].
Mechanizm
Główny mechanizm to sumowanie działań niepożądanych obu leków, przede wszystkim działania toksycznego na wątrobę i podwyższania ciśnienia tętniczego. Charakterystyka leflunomidu ostrzega, że leki działające toksycznie na wątrobę lub układ krwiotwórczy, podane krótko przed leflunomidem, razem z nim albo po nim bez zachowania okresu wymywania, mogą nasilać objawy niepożądane[1]. Aksytynib należy do inhibitorów kinaz tyrozynowych, które mogą zwiększać aktywność aminotransferaz i bilirubinę oraz często wywołują nadciśnienie tętnicze, a leflunomid również może podwyższać aktywność enzymów wątrobowych i ciśnienie tętnicze. Istotnej interakcji farmakokinetycznej się nie oczekuje. Aksytynib jest metabolizowany głównie przez CYP3A4/5, a CYP1A2 i CYP2C19 odpowiadają za poboczne szlaki jego metabolizmu (<10%)[2]. Czynny metabolit leflunomidu A771726 jest słabym induktorem CYP1A2 i inhibitorem CYP2C8[1], co przy niewielkim udziale CYP1A2 i braku udziału CYP2C8 w metabolizmie aksytynibu nie powinno mieć znaczenia klinicznego. Aksytynib nie hamuje CYP3A4/5 ani CYP2C19 w stężeniach terapeutycznych[2], więc nie powinien zmieniać metabolizmu leflunomidu.
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Leflunomid – słaby induktor CYP1A2[3], aksytynib – drugorzędny szlak substrat CYP1A2[4]
- Aksytynib – inhibitor CYP1A2[4], leflunomid – drugorzędny szlak substrat CYP1A2[3]
- Leflunomid: inhibitor BCRP[3], umiarkowany inhibitor CYP2C8[3], słaby inhibitor OAT3[3], inhibitor OATP1B1[3], inhibitor OATP1B3[3], słaby induktor CYP1A2[3], drugorzędny szlak substrat CYP1A2[3], drugorzędny szlak substrat CYP2C19[3], drugorzędny szlak substrat CYP3A4[3]
- Aksytynib: inhibitor CYP1A2[4], drugorzędny szlak substrat CYP1A2[4], drugorzędny szlak substrat CYP2C19[4], umiarkowanie wrażliwy substrat CYP3A4[4], drugorzędny szlak substrat UGT1A1[4]
Monitorować
- aktywność ALT i AST oraz stężenie bilirubiny, częściej w pierwszych miesiącach skojarzenia
- morfologia krwi z rozmazem i liczbą płytek
- ciśnienie tętnicze, także w domowych pomiarach
- białkomocz i czynność nerek
- objawy zakażenia
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Leflunomid odstawiony z przeprowadzoną procedurą wymywaniaodstep · leflunomid | ryzyko maleje | Po wymyciu czynnego metabolitu leflunomidu, np. cholestyraminą lub węglem aktywnym, które szybko zmniejszają jego stężenie, nie dochodzi do sumowania hepatotoksyczności z aksytynibem. |
| Aksytynib włączony po odstawieniu leflunomidu bez wymywaniakolejność włączenia · leflunomid | inne zalecenie | Charakterystyka leflunomidu wskazuje, że ryzyko nasilenia działań niepożądanych dotyczy także leków hepatotoksycznych podanych po leflunomidzie bez zachowania okresu wymywania, dlatego monitorowanie należy prowadzić jak przy równoczesnym stosowaniu. |
| Umiarkowana lub ciężka niewydolność nerekeGFR · pacjent | interakcja nie dotyczy | Umiarkowana do ciężkiej niewydolność nerek oraz ciężka hipoproteinemia, np. w zespole nerczycowym, są przeciwwskazaniem do leflunomidu, co ma znaczenie, gdy w trakcie leczenia aksytynibem rozwinie się białkomocz lub pogorszy się czynność nerek. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Arava 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/arava-100111950/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Inlyta 3 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/inlyta-100084494/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Arava. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/arava-100111950/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Inlyta. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/inlyta-100084494/
Niekorzystna interakcjaModafinil+ ErdafitynibJeśli modafinilu nie da się zastąpić lekiem bez działania indukującego, dawkę erdafitynibu zwiększa się ostrożnie o 1–2 mg i dostosowuje co 2–3 tygodnie na podstawie tolerancji, nie przekraczając 9 mg.Nie zaczynaj ani nie odstawiaj modafinilu bez rozmowy z onkologiem, bo może być potrzebna zmiana dawki erdafitynibu.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie zaczynaj ani nie odstawiaj modafinilu bez rozmowy z onkologiem, bo może być potrzebna zmiana dawki erdafitynibu.
Modafinil może sprawić, że lek przeciwnowotworowy erdafitynib będzie działał słabiej, bo organizm szybciej go usuwa. Lekarz może wtedy stopniowo zwiększać dawkę erdafitynibu. Gdy później przestaniesz brać modafinil, erdafitynibu w organizmie zrobi się więcej i mogą nasilić się jego działania niepożądane.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- pogorszenie widzenia, ból lub suchość oczu
- owrzodzenia lub ból w jamie ustnej
- nasilona biegunka
- zmiany na paznokciach lub skórze dłoni i stóp
- wyraźne nasilenie dolegliwości po odstawieniu modafinilu
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Jeśli modafinilu nie da się zastąpić lekiem bez działania indukującego, dawkę erdafitynibu zwiększa się ostrożnie o 1–2 mg i dostosowuje co 2–3 tygodnie na podstawie tolerancji, nie przekraczając 9 mg.[1] Po odstawieniu modafinilu dawkę erdafitynibu należy ponownie dostosować do tolerancji, bo jego stężenie wzrośnie.[1] Decyzję o zmianie dawki erdafitynibu podejmuje onkolog prowadzący.
Skutek kliniczny
Modafinil może osłabić działanie przeciwnowotworowe erdafitynibu przez obniżenie jego stężenia we krwi. Po odstawieniu modafinilu u pacjenta, któremu wcześniej zwiększono dawkę erdafitynibu, stężenie erdafitynibu rośnie i może nasilić się jego toksyczność.[1]
Mechanizm
Modafinil jest umiarkowanym induktorem CYP3A4 i przyspiesza metabolizm erdafitynibu, co zmniejsza jego ekspozycję.[1] Indukcja CYP3A4/5 przez modafinil jest potwierdzona w badaniach klinicznych interakcji, a najsilniej obniża stężenia substratów z istotnym metabolizmem przedogólnoustrojowym.[2] Silny induktor CYP3A4 (karbamazepina) zmniejszał AUC erdafitynibu do 37,7%, a Cmax do 65,4% wartości uzyskiwanych w monoterapii, dlatego po umiarkowanym induktorze należy spodziewać się mniejszego, ale klinicznie istotnego spadku ekspozycji.[1]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
Monitorować
- działania niepożądane erdafitynibu po każdym zwiększeniu dawki i po odstawieniu modafinilu
- stężenie fosforanów w surowicy
- objawy oczne (zaburzenia widzenia, suchość oczu)
- odpowiedź na leczenie przeciwnowotworowe
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie modafinilu w trakcie leczenia erdafitynibemkolejność włączenia · modafinil | inne zalecenie | Po odstawieniu modafinilu ekspozycja na erdafitynib rośnie, dlatego dawkę wcześniej zwiększoną z powodu indukcji należy dostosować do tolerancji i obserwować objawy toksyczności. |
| Włączenie modafinilu u pacjenta na ustalonej dawce erdafitynibukolejność włączenia · modafinil | inne zalecenie | Działanie indukujące narasta stopniowo, dlatego dawkę erdafitynibu zwiększa się ostrożnie o 1–2 mg co 2–3 tygodnie na podstawie tolerancji, maksymalnie do 9 mg. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Balversa 3 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/balversa-100504658/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Actimodan 100 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/actimodan-100438704/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Actimodan. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/actimodan-100438704/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Balversa. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/balversa-100504658/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Oznaczenia na tej stronie
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.