Interakcje / Antyandrogeny / Antyandrogeny i leki przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Przy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu i leku przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C należy unikać tego połączenia, bo antyandrogen może obniżyć stężenie leku przeciwwirusowego i doprowadzić do niepowodzenia leczenia.
Jeśli przyjmujesz lek antyandrogenowy na raka prostaty i masz zacząć leczenie wirusowego zapalenia wątroby typu C, powiedz o tym lekarzowi przed rozpoczęciem terapii, bo niektóre takie połączenia mogą osłabić leczenie wątroby.
Interakcja klasy Antyandrogeny + leki przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup, poza wyjątkami wymienionymi niżej.
- Antyandrogeny
- enzalutamid, bikalutamid, flutamid, apalutamid, darolutamid
- Leki przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C
- sofosbuwir, rybawiryna
Wyjątki – te leki zachowują się inaczej
- bikalutamid – Nie pobudza enzymów wątrobowych ani glikoproteiny P, więc nie obniża stężenia sofosbuwiru i leków z nim skojarzonych.
- flutamid – Nie jest induktorem enzymów ani glikoproteiny P, więc nie osłabia leczenia przeciwwirusowego. Ze względu na własną hepatotoksyczność wymaga jednak ostrożności u chorych z uszkodzoną wątrobą.
- darolutamid – W przeciwieństwie do enzalutamidu i apalutamidu nie jest istotnym induktorem CYP3A4 ani glikoproteiny P, więc nie obniża stężenia sofosbuwiru.
- rybawiryna – Nie jest metabolizowana przez CYP3A4 ani transportowana w istotnym stopniu przez glikoproteinę P, dlatego indukcja wywołana enzalutamidem lub apalutamidem nie zmienia jej stężenia.
Niekorzystna interakcjaAntyandrogeny (np. enzalutamid, apalutamid)+ Leki przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C (np. sofosbuwir) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu i leku przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C należy unikać tego połączenia, bo antyandrogen może obniżyć stężenie leku przeciwwirusowego i doprowadzić do niepowodzenia leczenia.Jeśli przyjmujesz lek antyandrogenowy na raka prostaty i masz zacząć leczenie wirusowego zapalenia wątroby typu C, powiedz o tym lekarzowi przed rozpoczęciem terapii, bo niektóre takie połączenia mogą osłabić leczenie wątroby.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek antyandrogenowy na raka prostaty i masz zacząć leczenie wirusowego zapalenia wątroby typu C, powiedz o tym lekarzowi przed rozpoczęciem terapii, bo niektóre takie połączenia mogą osłabić leczenie wątroby.
Niektóre leki stosowane w raku prostaty, takie jak enzalutamid i apalutamid, przyspieszają usuwanie z organizmu leków na wirusowe zapalenie wątroby typu C, na przykład sofosbuwiru. Lek na wątrobę może wtedy działać za słabo i wirus nie zostanie wyleczony. Inne leki z tej grupy, na przykład bikalutamid czy darolutamid, takiego problemu nie powodują, podobnie jak rybawiryna.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyniki badań kontrolnych pokazujące, że wirus nadal jest obecny we krwi
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- ciemny mocz lub jasny stolec
- narastające zmęczenie i ból pod prawym łukiem żebrowym
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – transport, PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu i leku przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C należy unikać tego połączenia, bo antyandrogen może obniżyć stężenie leku przeciwwirusowego i doprowadzić do niepowodzenia leczenia. Dotyczy to enzalutamidu i apalutamidu w skojarzeniu z sofosbuwirem, zarówno w monoterapii, jak i w preparatach złożonych z welpataswirem, ledipaswirem lub woksylaprewirem. Jeśli stan onkologiczny na to pozwala, warto rozważyć zamianę na darolutamid lub bikalutamid albo odroczyć leczenie HCV. Po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamidu indukcja utrzymuje się jeszcze przez kilka tygodni, dlatego terapii przeciwwirusowej nie rozpoczyna się bezpośrednio po ich odstawieniu. Bikalutamid, flutamid i darolutamid można łączyć z sofosbuwirem, a rybawiryna nie wchodzi w tę interakcję z żadnym antyandrogenem.
Skutek kliniczny
Obniżenie stężenia sofosbuwiru i jego partnerów w schemacie grozi niepowodzeniem leczenia zakażenia HCV, brakiem trwałej odpowiedzi wirusologicznej i wyselekcjonowaniem opornych wariantów wirusa. Interakcja nie zwiększa toksyczności, lecz zagraża skuteczności terapii, której powtórzenie jest trudne i kosztowne.
Mechanizm
Enzalutamid i apalutamid są silnymi induktorami CYP3A4 i pobudzają także glikoproteinę P. Sofosbuwir jest substratem glikoproteiny P i BCRP, a skojarzone z nim w preparatach złożonych welpataswir, ledipaswir i woksylaprewir są dodatkowo metabolizowane przez CYP3A4. Indukcja zmniejsza wchłanianie i przyspiesza eliminację tych substancji, co obniża ich stężenie we krwi.
Monitorować
- wiremia HCV RNA w trakcie leczenia i po jego zakończeniu w celu potwierdzenia trwałej odpowiedzi
- przegląd całej farmakoterapii pod kątem innych induktorów glikoproteiny P i CYP3A4
- próby wątrobowe, zwłaszcza przy stosowaniu flutamidu u chorego z zapaleniem wątroby
Kiedy ocena się zmienia
| Kilka tygodni od odstawienia enzalutamidu lub apalutamiduodstep · antyandrogeny | ryzyko maleje | Indukcja enzymów i glikoproteiny P wygasa stopniowo, a enzalutamid ma długi okres półtrwania, dlatego ryzyko interakcji maleje dopiero po kilku tygodniach od odstawienia induktora. |
| Preparat złożony sofosbuwiru z welpataswirem, ledipaswirem lub woksylaprewirempostać · leki przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C | ryzyko rośnie | Welpataswir, ledipaswir i woksylaprewir są dodatkowo metabolizowane przez CYP3A4, więc w preparatach złożonych spadek stężeń dotyczy kilku składników schematu jednocześnie. |
Alkohol przy tych lekach
Antyandrogeny a alkohol: brak opisu w bazie.
Leki przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 54
Połączenie przeciwwskazaneAntyandrogeny (np. enzalutamid, bikalutamid, flutamid)+ Prokinetyki (np. cyzapryd) klasaAntyandrogenu nie łączy się z cyzaprydem ze względu na ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca.Jeśli przyjmujesz lek antyandrogenowy, nie stosuj cyzaprydu i powiedz lekarzowi lub farmaceucie o wszystkich swoich lekach, żeby dobrali inny lek na pracę żołądka.nieznanyteoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek antyandrogenowy, nie stosuj cyzaprydu i powiedz lekarzowi lub farmaceucie o wszystkich swoich lekach, żeby dobrali inny lek na pracę żołądka.
Leki antyandrogenowe stosowane w raku prostaty, takie jak bikalutamid, enzalutamid czy apalutamid, mogą wpływać na rytm serca. Cyzapryd, lek pobudzający pracę żołądka i jelit, działa na serce podobnie, a razem mogą wywołać groźną arytmię. Inne leki na pracę żołądka, takie jak itopryd czy metoklopramid, nie niosą tego ryzyka w takim stopniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- nagłe zawroty głowy
- omdlenie lub uczucie bliskiego omdlenia
- duszność z uczuciem osłabienia
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Antyandrogenu nie łączy się z cyzaprydem ze względu na ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca. Połączenie cyzaprydu z bikalutamidem jest przeciwwskazane, a cyzaprydu nie stosuje się z żadnym lekiem wydłużającym odstęp QT, w tym z enzalutamidem, apalutamidem, darolutamidem i flutamidem. Gdy pacjent leczony antyandrogenem wymaga prokinetyku, należy wybrać itopryd albo krótkotrwale metoklopramid. Jeśli cyzapryd był już stosowany razem z antyandrogenem, należy go odstawić, wykonać EKG z oceną QTc i wyrównać niedobór potasu oraz magnezu. Po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamidu nie należy włączać cyzaprydu w okresie wygasania indukcji enzymatycznej.
Skutek kliniczny
Połączenie grozi wydłużeniem odstępu QT, częstoskurczem typu torsade de pointes, migotaniem komór i nagłym zgonem sercowym. Ryzyko jest największe przy hipokaliemii, hipomagnezemii, bradykardii, chorobie serca i w starszym wieku. Przy enzalutamidzie i apalutamidzie cyzapryd może też słabiej działać na motorykę przewodu pokarmowego.
Mechanizm
Interakcja dotyczy wszystkich antyandrogenów, ale po stronie prokinetyków dotyczy tylko cyzaprydu. Cyzapryd blokuje kanały potasowe hERG w sercu, wydłuża odstęp QT i może wywołać częstoskurcz komorowy typu torsade de pointes. Terapia antyandrogenowa w raku prostaty także wydłuża odstęp QT, więc oba leki sumują działanie proarytmiczne. Cyzapryd jest metabolizowany niemal wyłącznie przez CYP3A4. Bikalutamid hamuje CYP3A4 i może zwiększać stężenie cyzaprydu, co dodatkowo nasila ryzyko arytmii. Enzalutamid i apalutamid silnie indukują CYP3A4 i obniżają stężenie cyzaprydu, a darolutamid działa w tym kierunku słabo. Nie znosi to jednak ryzyka sumowania wpływu na QT. Po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamidu indukcja ustępuje stopniowo, a stężenie cyzaprydu rośnie.
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- częstość rytmu serca (bradykardia)
- omdlenia, kołatania serca, zawroty głowy
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U starszych mężczyzn częściej występują choroba niedokrwienna serca, niewydolność serca, bradykardia i zaburzenia elektrolitowe, które dodatkowo zwiększają ryzyko torsade de pointes. |
| Odstawienie enzalutamidu lub apalutamidukolejność włączenia · antyandrogeny | ryzyko rośnie | Po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamidu indukcja CYP3A4 wygasa stopniowo przez kilka tygodni. Stężenie cyzaprydu dawkowanego jak w okresie indukcji może wtedy wzrosnąć i zwiększyć ryzyko arytmii. |
Połączenie przeciwwskazaneBarbiturany (np. fenobarbital, prymidon)+ Leki przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C (np. sofosbuwir) klasaBarbituranów nie łączy się z lekami przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C – przed rozpoczęciem terapii przeciwwirusowej barbituran należy zastąpić lekiem, który nie indukuje enzymów ani glikoproteiny P.Nie zaczynaj leczenia wirusowego zapalenia wątroby typu C, dopóki lekarz nie zamieni twojego barbituranu na inny lek, i nigdy nie odstawiaj barbituranu sam, bo może to wywołać napady drgawek.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie zaczynaj leczenia wirusowego zapalenia wątroby typu C, dopóki lekarz nie zamieni twojego barbituranu na inny lek, i nigdy nie odstawiaj barbituranu sam, bo może to wywołać napady drgawek.
Leki z grupy barbituranów, takie jak fenobarbital i prymidon, przyspieszają usuwanie z organizmu leków na wirusowe zapalenie wątroby typu C, na przykład sofosbuwiru. Lek przeciwwirusowy działa wtedy za słabo i leczenie może się nie udać, a wirus może stać się oporny na leczenie. Tego połączenia nie wolno stosować. Działanie barbituranu utrzymuje się jeszcze przez kilka tygodni po jego odstawieniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- Lekarz informuje, że badanie krwi nie pokazuje spadku ilości wirusa w trakcie leczenia
- Napady drgawek, silny niepokój, drżenie lub bezsenność podczas zmniejszania dawki barbituranu
- Powrót objawów choroby, na którą przyjmowany był barbituran, po jego zamianie na inny lek
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – transport, PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Barbituranów nie łączy się z lekami przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C – przed rozpoczęciem terapii przeciwwirusowej barbituran należy zastąpić lekiem, który nie indukuje enzymów ani glikoproteiny P. Połączenie fenobarbitalu lub prymidonu z sofosbuwirem, także w preparatach złożonych z ledipaswirem, welpataswirem lub woksylaprewirem, jest przeciwwskazane. Zmianę leku przeciwpadaczkowego planuje neurolog z odpowiednim wyprzedzeniem, ponieważ barbituranów nie odstawia się nagle, a efekt indukcji wygasa stopniowo przez kilka tygodni po ich odstawieniu. Gdy zamiana barbituranu nie jest możliwa, decyzję o odroczeniu leczenia zakażenia wirusem lub o innym schemacie podejmuje hepatolog razem z neurologiem. Rybawiryna sama nie wchodzi w tę interakcję, ale w praktyce zawsze jest stosowana z innym lekiem przeciwwirusowym, którego dotyczy zakaz łączenia.
Skutek kliniczny
Obniżenie stężenia sofosbuwiru i leków z nim łączonych grozi utratą skuteczności terapii, brakiem trwałej odpowiedzi wirusologicznej i nawrotem zakażenia. Niepowodzenie leczenia może sprzyjać selekcji wariantów wirusa opornych na leki przeciwwirusowe i ograniczyć możliwości ponownej terapii. Interakcja nie zwiększa toksyczności barbituranów.
Mechanizm
Fenobarbital i prymidon, który jest w organizmie przekształcany w fenobarbital, są silnymi induktorami glikoproteiny P w jelicie oraz enzymów CYP3A4 i innych izoenzymów cytochromu P450. Sofosbuwir jest substratem glikoproteiny P i białka BCRP, więc indukcja ogranicza jego wchłanianie i obniża stężenie leku oraz jego aktywnego metabolitu. Leki łączone z sofosbuwirem w preparatach złożonych (ledipaswir, welpataswir, woksylaprewir) są dodatkowo substratami CYP3A4 i glikoproteiny P, więc ich stężenie również spada. Działanie indukujące dotyczy obu barbituranów w podobnym stopniu.
Monitorować
- Kontrola skuteczności leczenia przeciwwirusowego (oznaczenie RNA wirusa w trakcie i po zakończeniu terapii), jeśli pacjent przyjmował barbituran w okresie poprzedzającym leczenie
- Kontrola napadów padaczkowych lub objawów choroby podstawowej w trakcie zamiany barbituranu na inny lek
- Objawy odstawienia barbituranu (niepokój, bezsenność, drżenie, napady drgawkowe) podczas stopniowego zmniejszania dawki
- Wywiad lekowy w kierunku leków złożonych zawierających fenobarbital przed włączeniem terapii przeciwwirusowej
Kiedy ocena się zmienia
| Okres wygasania indukcji po odstawieniu barbituranu (kilka tygodni)odstep · barbiturany | inne zalecenie | Indukcja glikoproteiny P i cytochromu P450 wygasa stopniowo po odstawieniu fenobarbitalu lub prymidonu, dodatkowo z uwagi na długi okres półtrwania fenobarbitalu. Terapię przeciwwirusową rozpoczyna się dopiero po wygaśnięciu indukcji, a termin ustala hepatolog. |
| Barbituran włączany w trakcie trwającej terapii przeciwwirusowejkolejność włączenia · barbiturany | inne zalecenie | Barbituranu nie włącza się w trakcie terapii lekami przeciwwirusowymi zawierającymi sofosbuwir. W razie potrzeby leczenia napadów lub sedacji wybiera się lek bez działania indukującego i informuje hepatologa. |
Połączenie przeciwwskazanePochodne karboksamidu (np. karbamazepina, eslikarbazepina, okskarbazepina)+ Leki przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu C (np. sofosbuwir) klasaNie stosuj pochodnej karboksamidu jednocześnie z lekiem przeciw HCV zawierającym sofosbuwir, a przed rozpoczęciem terapii HCV zamień lek przeciwpadaczkowy na taki, który nie pobudza wątroby i jelitowych białek transportowych.Jeśli przyjmujesz lek przeciwpadaczkowy z tej grupy i masz zacząć leczenie wirusowego zapalenia wątroby typu C, powiedz o tym lekarzowi przed rozpoczęciem terapii i nie odstawiaj leku przeciwpadaczkowego na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek przeciwpadaczkowy z tej grupy i masz zacząć leczenie wirusowego zapalenia wątroby typu C, powiedz o tym lekarzowi przed rozpoczęciem terapii i nie odstawiaj leku przeciwpadaczkowego na własną rękę.
Niektóre leki przeciwpadaczkowe, takie jak karbamazepina, okskarbazepina i eslikarbazepina, przyspieszają usuwanie z organizmu leków na wirusowe zapalenie wątroby typu C, na przykład sofosbuwiru. Lek na wirusa działa wtedy słabiej i leczenie może się nie udać, a wirus może stać się odporny na leki. Nie odczujesz tego żadnymi objawami, dlatego lekarz musi wiedzieć o wszystkich lekach, które przyjmujesz.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- napad padaczkowy lub nasilenie napadów po zmianie leku przeciwpadaczkowego
- wynik badania na obecność wirusa nadal dodatni w trakcie lub po leczeniu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – transport, PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie stosuj pochodnej karboksamidu jednocześnie z lekiem przeciw HCV zawierającym sofosbuwir, a przed rozpoczęciem terapii HCV zamień lek przeciwpadaczkowy na taki, który nie pobudza wątroby i jelitowych białek transportowych. Połączenie karbamazepiny z sofosbuwirem jest przeciwwskazane, a okskarbazepiny i eslikarbazepiny należy unikać. Zamianę leku przeciwpadaczkowego przeprowadza neurolog, a terapię HCV należy rozpocząć dopiero po wygaśnięciu działania pobudzającego, które utrzymuje się jeszcze przez kilkanaście dni po odstawieniu induktora. Rufinamid i rybawiryna nie wchodzą w tę interakcję, ale rybawirynę podaje się zawsze z innymi lekami przeciw HCV, więc o postępowaniu decyduje lek, z którym jest skojarzona.
Skutek kliniczny
Spadek stężeń sofosbuwiru i leków z nim skojarzonych grozi niepowodzeniem leczenia zakażenia HCV, nawrotem wiremii i selekcją wariantów wirusa opornych na leki. Utrata skuteczności nie daje objawów i ujawnia się dopiero w badaniu HCV RNA. Interakcja nie wpływa istotnie na działanie przeciwpadaczkowe leków z grupy pochodnych karboksamidu.
Mechanizm
Karbamazepina, okskarbazepina i eslikarbazepina pobudzają wytwarzanie glikoproteiny P w jelicie oraz enzymu CYP3A4. Sofosbuwir jest substratem glikoproteiny P i białka BCRP, więc wzmożony wypływ zwrotny do światła jelita zmniejsza jego wchłanianie oraz stężenie jego głównego metabolitu. Leki skojarzone z sofosbuwirem (welpataswir, ledipaswir, woksylaprewir) są dodatkowo substratami CYP3A4 lub glikoproteiny P i ich stężenia również spadają. Najsilniej działa karbamazepina, a okskarbazepina i eslikarbazepina są induktorami słabszymi.
Monitorować
- kontrola napadów padaczkowych po zamianie leku przeciwpadaczkowego
- HCV RNA w trakcie i po zakończeniu leczenia
- morfologia krwi przy leczeniu rybawiryną u chorego przyjmującego karbamazepinę
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie leku z grupy a tuż przed rozpoczęciem terapii HCVkolejność włączenia · pochodne karboksamidu | inne zalecenie | Działanie pobudzające utrzymuje się jeszcze przez kilkanaście dni po odstawieniu karbamazepiny, okskarbazepiny lub eslikarbazepiny, dlatego terapię zawierającą sofosbuwir rozpoczyna się dopiero po tym okresie, gdy nowy lek przeciwpadaczkowy jest już stosowany. |
Niekorzystna interakcjaAntyandrogeny (np. enzalutamid, bikalutamid, flutamid)+ Inhibitory kinazy BCR-ABL (np. dazatynib, imatynib, bosutynib) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu i inhibitora kinazy BCR-ABL połączenie wymaga ścisłego monitorowania EKG i skuteczności leczenia przeciwbiałaczkowego, a w miarę możliwości wyboru leków o najmniejszym potencjale interakcji.Jeśli przyjmujesz antyandrogen razem z lekiem na białaczkę z grupy inhibitorów kinazy BCR-ABL, nie zmieniaj samodzielnie dawek i upewnij się, że każdy z twoich lekarzy wie o obu lekach oraz zleca kontrolne EKG i badania krwi.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz antyandrogen razem z lekiem na białaczkę z grupy inhibitorów kinazy BCR-ABL, nie zmieniaj samodzielnie dawek i upewnij się, że każdy z twoich lekarzy wie o obu lekach oraz zleca kontrolne EKG i badania krwi.
Leki antyandrogenowe stosowane w raku prostaty, takie jak enzalutamid, apalutamid czy bikalutamid, razem z lekami na białaczkę, takimi jak imatynib, nilotynib czy dazatynib, mogą zaburzać rytm serca. Enzalutamid i apalutamid mogą też przyspieszać usuwanie leku na białaczkę z organizmu, przez co może on działać słabiej. Dlatego to połączenie wymaga regularnych badań, w tym EKG i badań krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca albo nierówne bicie serca
- zawroty głowy, uczucie zbliżającego się omdlenia lub omdlenie
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz, ból pod prawym łukiem żebrowym
- nawrót objawów białaczki, np. narastające zmęczenie, łatwe siniaczenie, nawracające infekcje
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu i inhibitora kinazy BCR-ABL połączenie wymaga ścisłego monitorowania EKG i skuteczności leczenia przeciwbiałaczkowego, a w miarę możliwości wyboru leków o najmniejszym potencjale interakcji. Enzalutamidu i apalutamidu należy unikać z imatynibem, dazatynibem, bosutynibem, nilotynibem i ponatynibem, a w raku prostaty rozważyć darolutamid, który nie jest istotnym induktorem enzymów. Jeśli połączenia z enzalutamidem lub apalutamidem nie da się uniknąć, decyzję o ewentualnej zmianie dawki inhibitora kinazy podejmuje hematolog na podstawie ChPL i odpowiedzi molekularnej. Po odstawieniu induktora dawkę trzeba ponownie ocenić. Przy nilotynibie, a także dazatynibie i bosutynibie, przed rozpoczęciem leczenia skojarzonego należy wykonać EKG, wyrównać potas i magnez oraz unikać innych leków wydłużających QT. Przy flutamidzie i bikalutamidzie należy regularnie kontrolować próby wątrobowe.
Skutek kliniczny
Przy enzalutamidzie i apalutamidzie najważniejszym skutkiem jest spadek stężenia inhibitora kinazy BCR-ABL[1]. Grozi to utratą odpowiedzi molekularnej lub hematologicznej i zwiększa ryzyko rozwoju oporności białaczki. Po odstawieniu induktora stężenie inhibitora kinazy stopniowo rośnie w ciągu kilku tygodni, co może prowadzić do toksyczności, jeśli wcześniej zwiększono dawkę. Przy wszystkich parach istnieje ryzyko wydłużenia QT i komorowych zaburzeń rytmu, z częstoskurczem typu torsade de pointes włącznie. Ryzyko jest największe przy nilotynibie, hipokaliemii, hipomagnezemii, chorobie serca i podeszłym wieku. Przy flutamidzie i bikalutamidzie dochodzi ryzyko addycyjnego uszkodzenia wątroby.
Mechanizm
W tej klasie działają dwa mechanizmy o różnym zasięgu. Wspólne dla wszystkich par jest addycyjne wydłużenie odstępu QT. Terapia antyandrogenowa sama wydłuża QT, a inhibitory kinazy BCR-ABL wydłużają go w różnym stopniu – najsilniej nilotynib, wyraźnie także dazatynib i bosutynib, słabiej imatynib, ponatynib i asciminib. Drugi mechanizm dotyczy tylko enzalutamidu i apalutamidu. Są to silne induktory CYP3A4, a także innych enzymów i transporterów, więc obniżają stężenie inhibitorów kinazy BCR-ABL metabolizowanych głównie przez CYP3A4 – imatynibu, dazatynibu, bosutynibu, nilotynibu i ponatynibu. Asciminib jest metabolizowany również przez glukuronidację, dlatego indukcja wpływa na niego prawdopodobnie słabiej, ale danych jest mało. Bikalutamid, flutamid i darolutamid nie indukują w istotnym stopniu CYP3A4, więc w ich przypadku dominuje ryzyko wydłużenia QT. Flutamid i bikalutamid mogą dodatkowo nasilać hepatotoksyczność inhibitorów kinazy, zwłaszcza bosutynibu, nilotynibu, imatynibu i ponatynibu.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed włączeniem drugiego leku i okresowo w trakcie leczenia
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- odpowiedź molekularna (ilościowy transkrypt BCR-ABL) i morfologia krwi – szczególnie przy enzalutamidzie i apalutamidzie oraz po ich odstawieniu
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny – szczególnie przy flutamidzie i bikalutamidzie
- objawy kardiologiczne: kołatanie serca, omdlenia, zawroty głowy
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie enzalutamidu lub apalutamidu przy kontynuacji inhibitora kinazy BCR-ABLkolejność włączenia · antyandrogeny | inne zalecenie | Działanie indukujące enzalutamidu i apalutamidu ustępuje stopniowo w ciągu kilku tygodni po ich odstawieniu. Jeśli wcześniej zwiększono dawkę inhibitora kinazy, należy ją ponownie ocenić i monitorować toksyczność, w tym QTc, morfologię i próby wątrobowe. |
| Leczenie skojarzone przewlekłeczas leczenia · pacjent | inne zalecenie | Przy długotrwałym leczeniu skojarzonym EKG i elektrolity należy kontrolować okresowo, a nie tylko na początku. Kontrola jest szczególnie ważna po dołączeniu innych leków wydłużających QT lub obniżających potas, np. diuretyków. |
Źródła
- Morgans AK, Looney B, Mack J, Bianco J. Managing Drug Interactions with Enzalutamide in Patients with Prostate Cancer: A Podcast. Drug Saf. 2025;49(1):1-7. doi: 10.1007/s40264-025-01600-2. PMID: 40956486.
Niekorzystna interakcjaAntyandrogeny (np. bikalutamid, flutamid, darolutamid)+ Neuroleptyki – diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny (np. olanzapina, kwetiapina, klozapina) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu i neuroleptyku z grupy diazepin, oksazepin, tiazepin lub oksepin należy przed włączeniem drugiego leku ocenić czynniki ryzyka wydłużenia QT, wykonać EKG i wyrównać stężenie potasu i magnezu.Jeśli przyjmujesz lek na raka prostaty blokujący męskie hormony razem z lekiem psychiatrycznym z tej grupy, powiedz o tym obu lekarzom, zrób EKG i nie zmieniaj dawek na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek na raka prostaty blokujący męskie hormony razem z lekiem psychiatrycznym z tej grupy, powiedz o tym obu lekarzom, zrób EKG i nie zmieniaj dawek na własną rękę.
Leki na raka prostaty blokujące męskie hormony, takie jak bikalutamid, enzalutamid czy apalutamid, oraz niektóre leki psychiatryczne, takie jak kwetiapina, klozapina czy olanzapina, mogą razem zaburzać rytm serca. Enzalutamid i apalutamid mogą też sprawić, że kwetiapina i klozapina będą działać dużo słabiej, a po ich odstawieniu – silniej niż wcześniej. Enzalutamid lub apalutamid razem z klozapiną zwiększają też ryzyko drgawek.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- zawroty głowy, zasłabnięcie lub omdlenie
- powrót objawów choroby psychicznej, np. niepokoju, bezsenności, omamów
- nadmierna senność lub spadki ciśnienia po odstawieniu leku na prostatę
- drgawki lub utrata przytomności
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz, ból pod prawym łukiem żebrowym
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu i neuroleptyku z grupy diazepin, oksazepin, tiazepin lub oksepin należy przed włączeniem drugiego leku ocenić czynniki ryzyka wydłużenia QT, wykonać EKG i wyrównać stężenie potasu i magnezu. U chorych z wydłużonym QT, chorobą serca lub przyjmujących inne leki wydłużające QT warto rozważyć neuroleptyk o mniejszym wpływie na QT i powtarzać EKG w trakcie leczenia. Enzalutamidu i apalutamidu najlepiej nie łączyć z kwetiapiną, a jeśli to konieczne, trzeba ocenić skuteczność leczenia psychiatrycznego i liczyć się z koniecznością zwiększenia dawki kwetiapiny oraz jej zmniejszenia po odstawieniu induktora. Przy klozapinie w skojarzeniu z enzalutamidem lub apalutamidem należy monitorować stężenie klozapiny i jej skuteczność, a u chorych z napadami drgawkowymi w wywiadzie rozważyć darolutamid lub inny antyandrogen niebędący induktorem. Przy flutamidzie z klozapiną należy kontrolować próby wątrobowe.
Skutek kliniczny
U wszystkich par rośnie ryzyko wydłużenia QT i komorowych zaburzeń rytmu, w tym torsade de pointes, zwłaszcza przy hipokaliemii, hipomagnezemii, bradykardii lub chorobie serca, które są częste u starszych mężczyzn leczonych z powodu raka prostaty. Przy enzalutamidzie lub apalutamidzie stężenie kwetiapiny może spaść tak bardzo, że lek przestaje kontrolować objawy psychotyczne, maniakalne lub depresyjne, a stężenie klozapiny może obniżyć się w stopniu klinicznie istotnym. Po odstawieniu induktora stężenie neuroleptyku stopniowo rośnie i przy zwiększonej wcześniej dawce może dojść do nadmiernej sedacji, niedociśnienia ortostatycznego lub toksyczności. Skojarzenie enzalutamidu lub apalutamidu z klozapiną zwiększa ryzyko napadów drgawkowych. Skojarzenie flutamidu z klozapiną zwiększa ryzyko polekowego uszkodzenia wątroby.
Mechanizm
Mechanizmem wspólnym dla całej klasy jest addycyjne wydłużenie odstępu QT. Terapia deprywacji androgenowej, w tym antyandrogeny, wydłuża QT, a neuroleptyki z grupy diazepin, oksazepin, tiazepin i oksepin blokują kanały potasowe hERG w różnym stopniu – najsilniej kwetiapina i klozapina, słabiej olanzapina, asenapina i loksapina. Enzalutamid i apalutamid dodatkowo silnie indukują CYP3A4, co przyspiesza metabolizm kwetiapiny (głównie CYP3A4) i częściowo klozapiny (CYP1A2, CYP3A4, CYP2C19). Olanzapina i asenapina są metabolizowane głównie przez CYP1A2 i UGT1A4, dlatego indukcja CYP3A4 wpływa na nie słabo, choć apalutamid może nieco nasilać ich glukuronidację. Enzalutamid i apalutamid obniżają też próg drgawkowy, co sumuje się z działaniem prodrgawkowym klozapiny i w mniejszym stopniu pozostałych neuroleptyków. Flutamid i klozapina mogą ponadto addycyjnie uszkadzać wątrobę. Bikalutamid, flutamid i darolutamid nie są istotnymi induktorami enzymów, więc w ich przypadku dominuje ryzyko farmakodynamiczne.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed leczeniem i po zmianie dawki
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- skuteczność leczenia psychiatrycznego (nawrót objawów) przy enzalutamidzie lub apalutamidzie
- stężenie klozapiny w surowicy przy włączaniu i odstawianiu enzalutamidu lub apalutamidu
- objawy nadmiernej sedacji i niedociśnienia po odstawieniu induktora
- próby wątrobowe przy flutamidzie z klozapiną
- napady drgawkowe przy klozapinie z enzalutamidem lub apalutamidem
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie enzalutamidu lub apalutamidu u pacjenta na kwetiapinie lub klozapiniekolejność włączenia · antyandrogeny | inne zalecenie | Po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamidu indukcja ustępuje stopniowo przez kilka tygodni, a stężenie kwetiapiny lub klozapiny rośnie. Jeśli dawkę neuroleptyku wcześniej zwiększono, należy ją stopniowo zmniejszać i monitorować sedację, ciśnienie tętnicze oraz stężenie klozapiny. |
| Wziewna (loksapina)droga podania · neuroleptyki – diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny | ryzyko maleje | Loksapina podana jednorazowo wziewnie w ostrym pobudzeniu ma krótkotrwałe działanie i mniejsze znaczenie dla interakcji zależnych od indukcji enzymów. Ryzyko wydłużenia QT należy jednak ocenić jak przy każdym neuroleptyku. |
| Podeszły wiek z chorobą serca lub zaburzeniami elektrolitowymiwiek · pacjent | ryzyko rośnie | U starszych pacjentów z niewydolnością serca, bradykardią, hipokaliemią, hipomagnezemią lub przyjmujących leki moczopędne i inne leki wydłużające QT ryzyko arytmii jest największe. Wymagane jest EKG przed leczeniem i w jego trakcie oraz wybór neuroleptyku o najmniejszym wpływie na QT. |
| Duża dawka kwetiapiny lub klozapinydawka · neuroleptyki – diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny | ryzyko rośnie | Wpływ kwetiapiny i klozapiny na QT oraz działanie prodrgawkowe klozapiny zależą od dawki. Przy dużych dawkach skojarzenie z antyandrogenem wymaga ściślejszego monitorowania EKG, a przy enzalutamidzie lub apalutamidzie także oceny ryzyka drgawek. |
Niekorzystna interakcjaAntyandrogeny (np. enzalutamid, apalutamid)+ Inhibitory czynnika Xa (np. rywaroksaban, apiksaban, edoksaban) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu i inhibitora czynnika Xa należy sprawdzić, czy antyandrogen jest silnym induktorem enzymów, i w takim przypadku unikać tego połączenia albo, gdy jest ono konieczne, ściśle obserwować pacjenta pod kątem powikłań zakrzepowych.Jeśli przyjmujesz lek na raka prostaty z tej grupy razem z lekiem przeciwzakrzepowym, upewnij się, że lekarz prowadzący leczenie przeciwzakrzepowe o tym wie, i nie zmieniaj ani nie odstawiaj żadnego z tych leków na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek na raka prostaty z tej grupy razem z lekiem przeciwzakrzepowym, upewnij się, że lekarz prowadzący leczenie przeciwzakrzepowe o tym wie, i nie zmieniaj ani nie odstawiaj żadnego z tych leków na własną rękę.
Niektóre leki na raka prostaty, takie jak enzalutamid i apalutamid, przyspieszają usuwanie z organizmu leków przeciwzakrzepowych, na przykład rywaroksabanu i apiksabanu. Lek przeciwzakrzepowy może wtedy działać słabiej i gorzej chronić przed zakrzepami oraz udarem. Inne leki z tej grupy, takie jak bikalutamid, flutamid czy darolutamid, nie mają takiego działania. Lekarz może zdecydować o zmianie leku przeciwzakrzepowego na zastrzyki.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- obrzęk, ból lub zaczerwienienie łydki albo całej nogi
- nagła duszność, ból w klatce piersiowej lub kaszel z krwią
- nagłe osłabienie lub drętwienie jednej strony ciała, opadnięty kącik ust albo trudności z mówieniem
- nietypowe krwawienia, krew w moczu lub stolcu, czarne stolce albo duże siniaki
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu i inhibitora czynnika Xa należy sprawdzić, czy antyandrogen jest silnym induktorem enzymów, i w takim przypadku unikać tego połączenia albo, gdy jest ono konieczne, ściśle obserwować pacjenta pod kątem powikłań zakrzepowych. Dotyczy to przede wszystkim enzalutamidu i apalutamidu w skojarzeniu z rywaroksabanem lub apiksabanem, a w mniejszym stopniu z edoksabanem. Preferowaną opcją jest zmiana leku przeciwkrzepliwego na heparynę drobnocząsteczkową, co jest zgodne także z leczeniem zakrzepicy w chorobie nowotworowej. Nie należy samodzielnie zwiększać dawki inhibitora czynnika Xa, ponieważ takie postępowanie nie zostało zweryfikowane. Jeśli onkolog dopuszcza zmianę antyandrogenu, alternatywą jest darolutamid. Przy odstawianiu enzalutamidu lub apalutamidu trzeba pamiętać, że efekt indukcji wygasa stopniowo przez kilka tygodni.
Skutek kliniczny
Obniżenie stężenia inhibitora czynnika Xa może osłabić ochronę przeciwzakrzepową i zwiększyć ryzyko udaru niedokrwiennego, zatorowości systemowej oraz nawrotu zakrzepicy żył głębokich lub zatorowości płucnej. Ryzyko jest szczególnie istotne u chorych na raka prostaty, u których ryzyko zakrzepowe jest już podwyższone. Po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamidu indukcja stopniowo wygasa, a stężenie leku przeciwkrzepliwego rośnie, co może zwiększyć ryzyko krwawienia, jeśli wcześniej modyfikowano leczenie.
Mechanizm
Enzalutamid i apalutamid są silnymi induktorami CYP3A4, a apalutamid dodatkowo słabo indukuje glikoproteinę P. Przyspieszają w ten sposób metabolizm i eliminację rywaroksabanu i apiksabanu, co obniża ich stężenie we krwi. Edoksaban jest metabolizowany przez CYP3A4 w niewielkim stopniu i zależy głównie od glikoproteiny P, dlatego spadek jego stężenia jest prawdopodobnie mniejszy, ale przy apalutamidzie nie można go wykluczyć. Interakcja nie jest wspólna dla całej grupy antyandrogenów – bikalutamid, flutamid i darolutamid nie mają silnego działania indukującego.
Monitorować
- objawy zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej
- objawy udaru niedokrwiennego i przemijającego niedokrwienia mózgu u pacjentów z migotaniem przedsionków
- objawy krwawienia po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamidu
- czynność nerek i parametry morfologii krwi
- w wybranych sytuacjach oznaczenie aktywności przeciw czynnikowi Xa testem kalibrowanym dla danego leku
Kiedy ocena się zmienia
| Włączenie enzalutamidu lub apalutamidu u pacjenta już leczonego inhibitorem czynnika Xakolejność włączenia · antyandrogeny | inne zalecenie | Spadek stężenia inhibitora czynnika Xa narasta stopniowo w ciągu pierwszych tygodni po włączeniu induktora, dlatego decyzję o zmianie leczenia przeciwkrzepliwego najlepiej podjąć przed rozpoczęciem terapii antyandrogenowej. |
| Odstawienie enzalutamidu lub apalutamidu w trakcie leczenia inhibitorem czynnika Xakolejność włączenia · antyandrogeny | inne zalecenie | Po odstawieniu induktora jego efekt wygasa stopniowo przez kilka tygodni, a stężenie inhibitora czynnika Xa wraca do zwykłego poziomu, dlatego jeśli wcześniej modyfikowano leczenie przeciwkrzepliwe, należy je ponownie ocenić i obserwować pacjenta pod kątem krwawień. |
Niekorzystna interakcjaAntyandrogeny (np. bikalutamid, flutamid, darolutamid)+ Przeciwpsychotyczne pochodne indolu (np. lurazydon, zyprazydon, sertindol) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu i przeciwpsychotycznej pochodnej indolu należy przed rozpoczęciem leczenia ocenić ryzyko wydłużenia odstępu QT, wykonać EKG i wyrównać stężenie potasu i magnezu, a w trakcie terapii okresowo kontrolować EKG.Jeśli przyjmujesz lek blokujący męskie hormony razem z lekiem przeciwpsychotycznym z tej grupy, powiedz o tym lekarzowi, regularnie rób EKG i badania krwi i nie zmieniaj dawek na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek blokujący męskie hormony razem z lekiem przeciwpsychotycznym z tej grupy, powiedz o tym lekarzowi, regularnie rób EKG i badania krwi i nie zmieniaj dawek na własną rękę.
Leki na raka prostaty blokujące działanie męskich hormonów, takie jak enzalutamid, bikalutamid czy apalutamid, oraz niektóre leki przeciwpsychotyczne, takie jak zyprazydon, lurazydon czy sertindol, mogą wpływać na rytm serca. Przyjmowane razem zwiększają ryzyko groźnych zaburzeń rytmu. Enzalutamid i apalutamid mogą dodatkowo osłabić działanie leków przeciwpsychotycznych, szczególnie lurazydonu, przez co objawy choroby mogą wrócić.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- zawroty głowy, uczucie zbliżającego się omdlenia lub utrata przytomności
- duszność albo ból w klatce piersiowej
- powrót lub nasilenie objawów choroby psychicznej, na przykład niepokoju, bezsenności, omamów lub zmian nastroju
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu i przeciwpsychotycznej pochodnej indolu należy przed rozpoczęciem leczenia ocenić ryzyko wydłużenia odstępu QT, wykonać EKG i wyrównać stężenie potasu i magnezu, a w trakcie terapii okresowo kontrolować EKG. Należy unikać łączenia lurazydonu z enzalutamidem lub apalutamidem, ponieważ silna indukcja CYP3A4 czyni lurazydon nieskutecznym. Sertindolu nie należy łączyć z lekami istotnie wydłużającymi odstęp QT, dlatego u pacjenta leczonego antyandrogenem lepiej wybrać inny lek przeciwpsychotyczny. Przy zyprazydonie stosowanym z enzalutamidem lub apalutamidem należy kontrolować skuteczność przeciwpsychotyczną i liczyć się z koniecznością modyfikacji leczenia. Po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamidu działanie indukujące wygasa stopniowo przez kilka tygodni, dlatego w tym okresie należy obserwować pacjenta pod kątem nasilenia działań niepożądanych leku przeciwpsychotycznego.
Skutek kliniczny
Główne zagrożenie to wydłużenie odstępu QT z ryzykiem częstoskurczu typu torsade de pointes, omdleń i nagłego zgonu sercowego, szczególnie przy hipokaliemii, hipomagnezemii, bradykardii lub chorobie serca. Przy enzalutamidzie i apalutamidzie dochodzi do istotnego spadku stężenia lurazydonu, a także sertindolu i zyprazydonu, co może prowadzić do nawrotu objawów psychotycznych lub zaostrzenia choroby afektywnej dwubiegunowej. Odstawienie induktora powoduje stopniowy wzrost stężenia leku przeciwpsychotycznego i ryzyko działań niepożądanych.
Mechanizm
Wspólnym elementem całej klasy jest addycyjne wydłużenie odstępu QT. Terapia deprywacji androgenowej, w tym leczenie antyandrogenami, może wydłużać odstęp QT, a przeciwpsychotyczne pochodne indolu same wydłużają QT – najsilniej sertindol, wyraźnie zyprazydon, a najsłabiej lurazydon. Dodatkowo enzalutamid i apalutamid jako silne induktory CYP3A4 przyspieszają metabolizm lurazydonu i sertindolu oraz częściowo zyprazydonu, który jest metabolizowany głównie przez oksydazę aldehydową. Darolutamid jest jedynie słabym induktorem CYP3A4, a bikalutamid słabo hamuje CYP3A4, co może nieznacznie zwiększać stężenie leków przeciwpsychotycznych metabolizowanych przez ten enzym. Flutamid nie wpływa istotnie na metabolizm leków grupy B. Interakcja farmakodynamiczna dotyczy wszystkich leków obu grup, a farmakokinetyczna dotyczy głównie połączeń z enzalutamidem i apalutamidem.
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc przed rozpoczęciem i okresowo w trakcie leczenia
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- skuteczność leczenia przeciwpsychotycznego i objawy nawrotu choroby psychicznej
- objawy kardiologiczne – kołatanie serca, zawroty głowy, omdlenia
- działania niepożądane leku przeciwpsychotycznego po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamidu
Kiedy ocena się zmienia
| Włączenie enzalutamidu lub apalutamidu u pacjenta stabilnie leczonego lekiem przeciwpsychotycznymkolejność włączenia · antyandrogeny | ryzyko rośnie | Dotyczy enzalutamidu i apalutamidu. Indukcja CYP3A4 narasta stopniowo przez kilka tygodni, co może doprowadzić do utraty kontroli objawów psychotycznych. W przypadku lurazydonu połączenie jest przeciwwskazane i należy zmienić lek przeciwpsychotyczny przed rozpoczęciem leczenia antyandrogenem. |
| Kilka tygodni po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamiduodstep · antyandrogeny | inne zalecenie | Po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamidu efekt indukujący wygasa stopniowo. Jeśli dawkę leku przeciwpsychotycznego zwiększono z powodu indukcji, należy ją w tym czasie stopniowo zmniejszać i obserwować pacjenta pod kątem działań niepożądanych, w tym wydłużenia QT. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroby serca, zaburzenia elektrolitowe i wielolekowość, co zwiększa ryzyko torsade de pointes. U pacjentów z otępieniem leki przeciwpsychotyczne dodatkowo zwiększają śmiertelność. Wymagana jest szczególnie ścisła kontrola EKG i elektrolitów. |
Niekorzystna interakcjaAntyandrogeny (np. enzalutamid, bikalutamid, flutamid)+ Inhibitory kinazy ALK (np. kryzotynib, brygatynib, cerytynib) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu i inhibitora kinazy ALK połączenie trzeba uzgodnić z onkologami prowadzącymi oba nowotwory, a przed włączeniem i w trakcie leczenia kontrolować EKG, elektrolity i próby wątrobowe.Jeśli bierzesz jednocześnie lek na raka prostaty hamujący męskie hormony i lek na raka płuca z grupy inhibitorów ALK, nie zmieniaj dawek ani nie odstawiaj żadnego z nich na własną rękę i upewnij się, że każdy z twoich lekarzy wie o obu lekach.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli bierzesz jednocześnie lek na raka prostaty hamujący męskie hormony i lek na raka płuca z grupy inhibitorów ALK, nie zmieniaj dawek ani nie odstawiaj żadnego z nich na własną rękę i upewnij się, że każdy z twoich lekarzy wie o obu lekach.
Leki hamujące działanie męskich hormonów stosowane w raku prostaty, takie jak enzalutamid czy apalutamid, mogą przyspieszać rozkład niektórych leków na raka płuca, na przykład lorlatynibu, kryzotynibu czy cerytynibu. Lek na raka płuca może wtedy działać słabiej. Oba rodzaje leków mogą też wpływać na rytm serca i obciążać wątrobę. Dlatego takie połączenie wymaga starannego zaplanowania przez lekarzy i regularnych badań.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- omdlenie, zasłabnięcie albo silne zawroty głowy
- bardzo wolne tętno lub nagła duszność
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- ciemny mocz albo jasny stolec
- ból pod prawym żebrem, nudności i brak apetytu
- nasilenie objawów choroby, na przykład nowy kaszel, ból głowy lub zaburzenia widzenia
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu antyandrogenu i inhibitora kinazy ALK połączenie trzeba uzgodnić z onkologami prowadzącymi oba nowotwory, a przed włączeniem i w trakcie leczenia kontrolować EKG, elektrolity i próby wątrobowe. Skojarzenia enzalutamidu lub apalutamidu z kryzotynibem, cerytynibem, brygatynibem lub lorlatynibem należy unikać. Lorlatynibu nie łączy się z silnymi induktorami CYP3A4, co ChPL ujmuje jako przeciwwskazanie. Jeśli antyandrogen jest konieczny, rozważ darolutamid lub bikalutamid, a jeśli trzeba utrzymać enzalutamid lub apalutamid, rozważ zamianę inhibitora ALK na alektynib. Przy kryzotynibie i cerytynibie unikaj innych leków wydłużających QT i wyrównaj stężenia potasu i magnezu. Po odstawieniu enzalutamidu lub apalutamidu indukcja wygasa stopniowo przez kilka tygodni, więc wcześniej zwiększoną dawkę inhibitora ALK trzeba wtedy ponownie ocenić.
Skutek kliniczny
Przy enzalutamidzie lub apalutamidzie najważniejsze jest ryzyko zbyt niskiego stężenia inhibitora ALK i progresji raka płuca, w tym przerzutów do mózgu. Przy lorlatynibie dochodzi ryzyko uszkodzenia wątroby. Odstawienie enzalutamidu lub apalutamidu u pacjenta z dawką inhibitora ALK zwiększoną z powodu indukcji grozi z kolei objawami toksyczności. Niezależnie od rodzaju antyandrogenu połączenie zwiększa ryzyko wydłużenia QT, zaburzeń rytmu i bradykardii, a przy flutamidzie, bikalutamidzie, cerytynibie i kryzotynibie także uszkodzenia wątroby. Jednoczesne leczenie dwóch nowotworów tymi lekami zdarza się rzadko, dlatego każde takie skojarzenie wymaga indywidualnej oceny onkologicznej.
Mechanizm
Główny mechanizm dotyczy enzalutamidu i apalutamidu. Są to silne induktory CYP3A4, a apalutamid indukuje także glikoproteinę P. Kryzotynib, cerytynib, brygatynib i lorlatynib są metabolizowane głównie przez CYP3A4, więc ich stężenie we krwi może spaść na tyle, że leczenie raka płuca traci skuteczność. Przy lorlatynibie skojarzenie z silnymi induktorami CYP3A4 wiązało się dodatkowo ze wzrostem aktywności aminotransferaz. Odwrotny, słabszy kierunek dotyczy cerytynibu i kryzotynibu, które hamują CYP3A4 i mogą podwyższać stężenie antyandrogenów metabolizowanych tym szlakiem. Wspólny dla całej klasy jest składnik farmakodynamiczny. Leczenie antyandrogenowe może wydłużać odstęp QT, a kryzotynib i cerytynib także wydłużają QT i zwalniają rytm serca. Brygatynib i alektynib powodują bradykardię, a lorlatynib może wydłużać odstęp PR. Flutamid, bikalutamid, cerytynib, kryzotynib i alektynib mogą uszkadzać wątrobę, więc działania hepatotoksyczne się sumują.
Monitorować
- EKG przed włączeniem i okresowo w trakcie leczenia – odstęp QTc, odstęp PR i częstość rytmu serca
- Stężenie potasu i magnezu we krwi
- Próby wątrobowe – ALT, AST i bilirubina, częściej na początku leczenia i przy flutamidzie, bikalutamidzie, cerytynibie lub kryzotynibie
- Tętno i ciśnienie tętnicze
- Odpowiedź na leczenie raka płuca w badaniach obrazowych, w tym ocena ośrodkowego układu nerwowego
- Kontrola PSA przy leczeniu raka prostaty, zwłaszcza przy darolutamidzie łączonym z lorlatynibem
Kiedy ocena się zmienia
| Enzalutamid lub apalutamid włączany do trwającego leczenia inhibitorem ALKkolejność włączenia · antyandrogeny | inne zalecenie | Indukcja CYP3A4 narasta przez kilka tygodni, więc spadek stężenia kryzotynibu, cerytynibu, brygatynibu lub lorlatynibu i utrata skuteczności mogą ujawnić się z opóźnieniem. Przed włączeniem rozważ darolutamid lub bikalutamid albo zamianę inhibitora ALK na alektynib. Przy lorlatynibie to skojarzenie jest przeciwwskazane. |
| Kilka tygodni od odstawienia enzalutamidu lub apalutamiduodstep · antyandrogeny | inne zalecenie | Po odstawieniu induktora aktywność CYP3A4 wraca do normy stopniowo. Jeśli dawkę inhibitora ALK wcześniej zwiększono, trzeba ją ponownie ocenić, bo jego stężenie może wzrosnąć i spowodować toksyczność, w tym wydłużenie QT i uszkodzenie wątroby. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.