Interakcje / Filgrastym / Filgrastym i pemetreksed
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Nie podawaj filgrastymu w okresie od 24 godzin przed rozpoczęciem do 24 godzin po zakończeniu wlewu pemetreksedu.
Nie wstrzykuj filgrastymu w dniu wlewu pemetreksedu ani w ciągu doby przed nim lub po nim, tylko w dniach wyznaczonych przez lekarza prowadzącego.
Niekorzystna interakcjaFilgrastym+ PemetreksedNie podawaj filgrastymu w okresie od 24 godzin przed rozpoczęciem do 24 godzin po zakończeniu wlewu pemetreksedu.Nie wstrzykuj filgrastymu w dniu wlewu pemetreksedu ani w ciągu doby przed nim lub po nim, tylko w dniach wyznaczonych przez lekarza prowadzącego.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie wstrzykuj filgrastymu w dniu wlewu pemetreksedu ani w ciągu doby przed nim lub po nim, tylko w dniach wyznaczonych przez lekarza prowadzącego.
Filgrastym pomaga szpikowi odbudować białe krwinki po chemioterapii, dlatego często stosuje się go razem z pemetreksedem. Ważny jest jednak czas podania. Jeśli wstrzykniesz filgrastym zbyt blisko wlewu chemioterapii, lek może zaszkodzić zamiast pomóc i spadek białych krwinek może być większy.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła lub owrzodzenia w jamie ustnej
- częste lub przedłużające się infekcje
- nietypowe osłabienie i zmęczenie
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – synergizm, PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie podawaj filgrastymu w okresie od 24 godzin przed rozpoczęciem do 24 godzin po zakończeniu wlewu pemetreksedu[1]. Przy zachowaniu tego odstępu połączenie jest stosowane celowo w profilaktyce i leczeniu neutropenii po chemioterapii. Termin pierwszego wstrzyknięcia filgrastymu ustala zespół onkologiczny względem dnia wlewu, a w trakcie leczenia kontroluje się morfologię krwi.
Skutek kliniczny
Jednoczesne podanie może nasilić neutropenię zamiast jej zapobiec. Bezpieczeństwo i skuteczność filgrastymu podawanego w tym samym dniu co chemioterapia mielosupresyjna nie zostały ostatecznie określone, a wstępne dane od niewielkiej liczby pacjentów leczonych równocześnie filgrastymem i fluorouracylem wskazują na nasilenie neutropenii[1]. Dla pary z pemetreksedem brak bezpośrednich danych klinicznych, zalecenie wynika z działania grupowego.
Mechanizm
Filgrastym pobudza podziały komórek progenitorowych linii mieloidalnej w szpiku. Szybko dzielące się komórki mieloidalne są szczególnie wrażliwe na chemioterapię cytotoksyczną o działaniu mielosupresyjnym, do której należy pemetreksed jako antymetabolit folianowy[1]. Podanie filgrastymu w bezpośrednim sąsiedztwie wlewu pemetreksedu może więc zwiększyć uszkodzenie puli komórek prekursorowych i zniweczyć zamierzone działanie czynnika wzrostu.
Metabolizm i transportery
- Pemetreksed: substrat OAT3[2]
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem
- bezwzględna liczba neutrofilów
- temperatura ciała i objawy zakażenia
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≥ 24 h przed rozpoczęciem i 24 h po zakończeniu wlewu pemetreksedufilgrastym | ryzyko maleje | Zachowanie odstępu co najmniej 24 godzin od wlewu w obu kierunkach usuwa ryzyko nasilenia mielosupresji. Połączenie staje się wtedy zamierzonym leczeniem wspomagającym. |
| odstep ≤ 24 h od wlewu pemetreksedufilgrastym | ryzyko rośnie | Podanie filgrastymu w tym samym dniu co pemetreksed lub w ciągu doby przed albo po wlewie może nasilić neutropenię. Należy przesunąć wstrzyknięcie. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Accofil 30 mln j./0,5 ml, roztwór do wstrzykiwań lub infuzji w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/accofil-100327318/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Pemetrexed Accord. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/pemetrexed-accord-100363053/
Alkohol przy tych lekach
Filgrastym a alkohol: brak opisu w bazie.
Pemetreksed a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 57
Połączenie przeciwwskazaneKlozapina+ PemetreksedNie rozpoczynaj leczenia klozapiną u pacjenta otrzymującego pemetreksed.Nie odstawiaj klozapiny na własną rękę, ale powiedz psychiatrze i onkologowi, że dostajesz oba leki, i rób wszystkie zlecone badania krwi.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie odstawiaj klozapiny na własną rękę, ale powiedz psychiatrze i onkologowi, że dostajesz oba leki, i rób wszystkie zlecone badania krwi.
Klozapina i pemetreksed mogą osłabiać szpik kostny, który wytwarza białe krwinki chroniące przed zakażeniami. Razem mogą bardzo obniżyć liczbę tych krwinek i wtedy nawet zwykła infekcja może stać się groźna dla życia. Dlatego tych leków zwykle nie łączy się bez wspólnej decyzji psychiatry i onkologa.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła albo owrzodzenia w jamie ustnej
- objawy grypy lub przeziębienia, które nie mijają
- nagłe osłabienie
- siniaki lub krwawienia bez wyraźnej przyczyny
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie rozpoczynaj leczenia klozapiną u pacjenta otrzymującego pemetreksed. ChPL klozapiny zabrania jednoczesnego stosowania substancji o istotnym działaniu hamującym czynność szpiku, w tym środków cytotoksycznych[1]. Jeśli pacjent stabilnie leczony klozapiną wymaga chemioterapii pemetreksedem, decyzję o dalszym leczeniu przeciwpsychotycznym powinni wspólnie podjąć psychiatra i onkolog, ważąc ryzyko nawrotu psychozy po odstawieniu klozapiny wobec ryzyka agranulocytozy. Jeżeli mimo przeciwwskazania leczenie jest kontynuowane, wymaga to częstszej kontroli morfologii z rozmazem przed każdym cyklem i w okresie spodziewanego nadiru oraz jasnego planu postępowania w razie neutropenii. Agranulocytoza związana z wcześniejszą chemioterapią nie jest przeciwwskazaniem do późniejszego włączenia klozapiny[1].
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkiej neutropenii lub agranulocytozy z zakażeniami, w tym sepsą neutropeniczną, która może zagrażać życiu. Utrudnia też ustalenie przyczyny spadku liczby neutrofili, a więc decyzję, czy odstawić klozapinę, czy zmodyfikować chemioterapię. Zgodnie z ChPL klozapiny leczenia nie należy rozpoczynać u pacjentów przyjmujących substancje o znacznym ryzyku agranulocytozy, a zaburzenia czynności szpiku są przeciwwskazaniem do jej stosowania[2].
Mechanizm
Obie substancje hamują czynność szpiku kostnego i ich działania się sumują. Klozapina może wywołać neutropenię i agranulocytozę o podłożu idiosynkratycznym, a pemetreksed jako antymetabolit cytotoksyczny powoduje zależne od dawki zahamowanie czynności szpiku. ChPL klozapiny zalicza środki cytotoksyczne do leków o działaniu hamującym czynność szpiku, których nie wolno stosować jednocześnie z klozapiną[1]. Interakcji farmakokinetycznej nie należy oczekiwać, ponieważ pemetreksed w badaniach in vitro nie hamuje klinicznie istotnie CYP1A2, głównej drogi metabolizmu klozapiny[3].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- bezwzględna liczba neutrofili i leukocytów z rozmazem przed każdym cyklem i w okresie nadiru
- liczba płytek krwi i stężenie hemoglobiny
- temperatura ciała i objawy zakażenia
- klirens kreatyniny przed każdym podaniem pemetreksedu
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Klozapina włączana u pacjenta otrzymującego pemetreksedkolejność włączenia · klozapina | interakcja nie dotyczy | ChPL klozapiny zabrania rozpoczynania leczenia u pacjentów przyjmujących substancje o znacznym ryzyku agranulocytozy, dlatego w trakcie chemioterapii pemetreksedem należy wybrać inny lek przeciwpsychotyczny. |
| Pemetreksed włączany u pacjenta stabilnie leczonego klozapinąkolejność włączenia · pemetreksed | inne zalecenie | Połączenie pozostaje przeciwwskazane, ale nagłe odstawienie klozapiny grozi nawrotem psychozy, więc o kontynuacji, zamianie leku lub odstawieniu decydują wspólnie psychiatra i onkolog, a przy kontynuacji konieczna jest częstsza kontrola morfologii z rozmazem. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Paxifar 25 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/paxifar-100435798/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Pemetrexed Accord 100 mg, proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/pemetrexed-accord-100363053/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Clopizam. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/clopizam-100383587/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Pemetrexed Accord. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/pemetrexed-accord-100363053/
Połączenie przeciwwskazaneSelektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid)+ Antyfoliany (np. pemetreksed) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu leku immunosupresyjnego i pemetreksedu decyzję o kontynuacji leczenia immunosupresyjnego powinien podjąć lekarz prowadzący wspólnie z onkologiem, a jeśli połączenie jest konieczne, wymaga ono ścisłego monitorowania morfologii krwi i objawów zakażenia.Jeśli przyjmujesz lek osłabiający odporność i masz dostać pemetreksed, powiedz o tym onkologowi i lekarzowi prowadzącemu, nie odstawiaj żadnego leku na własną rękę i od razu zgłaszaj gorączkę lub inne objawy zakażenia.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek osłabiający odporność i masz dostać pemetreksed, powiedz o tym onkologowi i lekarzowi prowadzącemu, nie odstawiaj żadnego leku na własną rękę i od razu zgłaszaj gorączkę lub inne objawy zakażenia.
Pemetreksed to lek przeciwnowotworowy, który osłabia szpik kostny i obniża liczbę krwinek odpowiedzialnych za odporność. Leki takie jak fingolimod, teriflunomid, natalizumab, tofacytynib czy mykofenolan mofetyl również osłabiają odporność, więc przyjmowane razem z pemetreksedem mogą znacznie zwiększyć ryzyko poważnych zakażeń. Część z tych leków działa jeszcze przez wiele tygodni po odstawieniu, dlatego ważne jest, aby lekarz wiedział także o lekach przyjmowanych niedawno.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel lub duszność
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- owrzodzenia w jamie ustnej
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- nasilone osłabienie i bladość
- nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi lub osłabienie jednej strony ciała
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu leku immunosupresyjnego i pemetreksedu decyzję o kontynuacji leczenia immunosupresyjnego powinien podjąć lekarz prowadzący wspólnie z onkologiem, a jeśli połączenie jest konieczne, wymaga ono ścisłego monitorowania morfologii krwi i objawów zakażenia. U chorych na stwardnienie rozsiane leczonych fingolimodem, ozanimodem, ponesimodem, natalizumabem, teriflunomidem, inebilizumabem lub tolebrutynibem należy rozważyć wstrzymanie leku na czas chemioterapii, pamiętając, że efekt części z nich utrzymuje się długo po odstawieniu. Przy leflunomidzie i teriflunomidzie warto rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji kolestyraminą lub węglem aktywowanym, jeśli lek odstawia się przed chemioterapią. U pacjentów po przeszczepieniu przyjmujących mykofenolan mofetyl, kwas mykofenolowy lub belatacept leczenia immunosupresyjnego zwykle nie można przerwać, dlatego konieczne jest częste oznaczanie morfologii i rozważenie modyfikacji dawki w porozumieniu z ośrodkiem transplantacyjnym. Przy tofacytynibie i abataceptcie zaleca się rozważenie przerwy na czas chemioterapii. Przed włączeniem pemetreksedu należy sprawdzić czynność nerek, zapewnić suplementację kwasu foliowego i witaminy B12 oraz premedykację deksametazonem zgodnie z ChPL. W trakcie leczenia nie należy podawać szczepionek żywych.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym zakażeń bakteryjnych w okresie neutropenii, reaktywacji wirusów oraz postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii u chorych leczonych natalizumabem lub lekami modulującymi receptor S1P. Może dochodzić do pogłębienia i wydłużenia cytopenii. Przy mykofenolanach, leflunomidzie i teriflunomidzie dodatkowo sumuje się działanie mielotoksyczne, a przy leflunomidzie i teriflunomidzie także hepatotoksyczne. Rawulizumab zwiększa podatność na zakażenia meningokokowe, które przy neutropenii mogą mieć ciężki przebieg.
Mechanizm
Podstawą interakcji jest addycyjne tłumienie układu odpornościowego. Pemetreksed hamuje enzymy zależne od folianów i powoduje mielosupresję z neutropenią, limfopenią i małopłytkowością. Leki immunosupresyjne osłabiają odporność różnymi drogami. Fingolimod, ozanimod i ponesimod zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych. Teriflunomid i leflunomid hamują syntezę pirymidyn w dzielących się limfocytach. Mykofenolan mofetyl i kwas mykofenolowy hamują syntezę puryn. Tofacytynib blokuje kinazy JAK. Natalizumab hamuje migrację limfocytów do tkanek. Abatacept i belatacept blokują kostymulację limfocytów T. Inebilizumab i immunoglobulina przeciw limfocytom T usuwają limfocyty. Efgartigimod alfa i imlifidaza obniżają stężenie przeciwciał IgG. Rawulizumab hamuje dopełniacz. Tolebrutynib hamuje kinazę Brutona. Dodatkowo teriflunomid, będący też czynnym metabolitem leflunomidu, hamuje nerkowy transporter anionów organicznych OAT3, którym wydalany jest pemetreksed, co teoretycznie może zwiększać jego stężenie i toksyczność[1].
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba neutrofilów i limfocytów przed każdym cyklem pemetreksedu i w jego nadirze
- liczba płytek krwi
- kreatynina i klirens kreatyniny przed każdym cyklem
- aktywność aminotransferaz i bilirubina, zwłaszcza przy leflunomidzie i teriflunomidzie
- objawy zakażenia, w tym gorączka, kaszel, objawy z dróg moczowych
- nowe objawy neurologiczne u chorych leczonych natalizumabem, fingolimodem, ozanimodem lub ponesimodem w kierunku postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii
- objawy zapalenia błon śluzowych i zmian skórnych
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≤ 45 ml/min (klirens kreatyniny)pacjent | ryzyko rośnie | Pemetreksed jest wydalany głównie przez nerki, a przy obniżonym klirensie kreatyniny jego ekspozycja i toksyczność hematologiczna rosną. ChPL nie zaleca stosowania pemetreksedu przy klirensie kreatyniny poniżej tej wartości, a jednoczesne leczenie immunosupresyjne dodatkowo zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń. |
| Okres utrzymywania się działania leku po odstawieniu (fingolimod, ozanimod, ponesimod, teriflunomid, leflunomid, natalizodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Działanie fingolimodu, teriflunomidu, leflunomidu, natalizumabu i inebilizumabu utrzymuje się przez wiele tygodni lub miesięcy po odstawieniu, a ozanimodu i ponesimodu krócej. Interakcję należy uwzględnić także wtedy, gdy lek odstawiono niedawno. Przy leflunomidzie i teriflunomidzie można rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji kolestyraminą lub węglem aktywowanym. |
| Podanie jednorazowe przed przeszczepieniem (imlifidaza)czas leczenia · selektywne leki immunosupresyjne | ryzyko maleje | Imlifidaza jest podawana jednorazowo w procedurze odczulania przed przeszczepieniem nerki, a jej działanie ogranicza się do przejściowego rozkładu przeciwciał IgG. Jednoczesne stosowanie z pemetreksedem jest w praktyce mało prawdopodobne, a znaczenie interakcji wynika głównie z dalszego leczenia immunosupresyjnego po przeszczepieniu. |
Źródła
- Posada MM, Bacon JA, Schneck KB, Tirona RG, Kim RB, Higgins JW, et al. Prediction of renal transporter mediated drug-drug interactions for pemetrexed using physiologically based pharmacokinetic modeling. Drug Metab Dispos. 2014;43(3):325-34. doi: 10.1124/dmd.114.059618. PMID: 25504564.
Połączenie przeciwwskazaneAntyfoliany (np. pemetreksed)+ Szczepionki przeciw żółtej febrze (np. szczepionka przeciw żółtej febrze) klasaPrzy stosowaniu antyfolianu nie podaje się szczepionki przeciw żółtej febrze, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane.Jeśli leczysz się antyfolianem, nie szczep się przeciw żółtej febrze i przed planowaniem podróży do krajów, gdzie występuje ta choroba, porozmawiaj z onkologiem i lekarzem medycyny podróży.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli leczysz się antyfolianem, nie szczep się przeciw żółtej febrze i przed planowaniem podróży do krajów, gdzie występuje ta choroba, porozmawiaj z onkologiem i lekarzem medycyny podróży.
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywy, osłabiony wirus, z którym zdrowy organizm łatwo sobie radzi. Leki przeciwnowotworowe z grupy antyfolianów, na przykład pemetreksed, mocno osłabiają odporność. W czasie takiego leczenia wirus ze szczepionki może wywołać ciężką, nawet zagrażającą życiu chorobę, a samo szczepienie może nie chronić przed żółtą febrą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze i silne bóle mięśni w ciągu kilku dni po szczepieniu
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- krwawienia z nosa, dziąseł albo siniaki bez urazu
- silny ból głowy, sztywność karku, splątanie lub drgawki
- wyraźnie mniej oddawanego moczu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy stosowaniu antyfolianu nie podaje się szczepionki przeciw żółtej febrze, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane. Jeśli szczepienie jest konieczne, należy je wykonać z odpowiednim wyprzedzeniem przed rozpoczęciem leczenia pemetreksedem albo odroczyć do czasu ustąpienia immunosupresji po zakończeniu chemioterapii, w porozumieniu z onkologiem i lekarzem medycyny podróży. Nie istnieje inaktywowana szczepionka przeciw żółtej febrze, którą można by podać zamiast żywej. Gdy szczepienia nie można przesunąć, choremu należy odradzić podróż do rejonów endemicznych albo wystawić zaświadczenie o przeciwwskazaniu do szczepienia i omówić ścisłą ochronę przed komarami. Jeśli szczepionkę podano omyłkowo w trakcie leczenia, chorego należy pilnie skierować do lekarza prowadzącego i obserwować w kierunku objawów uogólnionego zakażenia.
Skutek kliniczny
U chorego z immunosupresją wywołaną antyfolianem szczepionka przeciw żółtej febrze może spowodować uogólnione zakażenie wirusem szczepionkowym, w tym chorobę trzewną przypominającą żółtą febrę z niewydolnością wielonarządową albo chorobę neurologiczną z zapaleniem mózgu. Takie powikłania mogą zakończyć się zgonem. Dodatkowo szczepienie może nie zapewnić ochrony przed zakażeniem dzikim wirusem żółtej febry, co daje choremu fałszywe poczucie bezpieczeństwa w czasie podróży.
Mechanizm
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywy, osłabiony wirus, który po podaniu namnaża się w organizmie i jest kontrolowany przez sprawny układ odpornościowy. Antyfoliany hamują syntezę nukleotydów w szybko dzielących się komórkach, także w szpiku i w komórkach układu odpornościowego. Wywołują przez to mielosupresję, limfopenię i osłabienie odpowiedzi immunologicznej. U chorego leczonego antyfolianem wirus szczepionkowy może namnażać się w sposób niekontrolowany, a odpowiedź ochronna na szczepienie jest osłabiona albo nie występuje. Premedykacja deksametazonem stosowana przy pemetreksedzie dodatkowo pogłębia immunosupresję. Interakcja wynika z działania całej grupy i dotyczy wszystkich leków obu grup.
Monitorować
- przed szczepieniem: ustalenie, czy chory jest w trakcie chemioterapii albo niedawno ją zakończył
- morfologia krwi z rozmazem, zwłaszcza liczba limfocytów i neutrofilów
- po omyłkowym podaniu szczepionki: gorączka, bóle mięśni, żółtaczka, krwawienia, zaburzenia świadomości
- po omyłkowym podaniu szczepionki: aktywność aminotransferaz, bilirubina, kreatynina, liczba płytek krwi
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≥ 4 tygodnie przed pierwszą dawką antyfolianuszczepionki przeciw żółtej febrze | inne zalecenie | Szczepionkę przeciw żółtej febrze można podać, jeśli szczepienie wykona się co najmniej 4 tygodnie przed rozpoczęciem leczenia antyfolianem, o ile pozwala na to stan chorego i pilność terapii onkologicznej. Decyzję podejmuje onkolog razem z lekarzem medycyny podróży. |
| odstep ≥ 3 miesiące po ostatniej dawce antyfolianuantyfoliany | inne zalecenie | Po zakończeniu chemioterapii szczepienie żywą szczepionką można rozważyć dopiero po odbudowie odporności, zwykle nie wcześniej niż 3 miesiące od ostatniej dawki antyfolianu. Przed decyzją warto ocenić morfologię krwi i stan kliniczny chorego. |
Niekorzystna interakcjaDiklofenak+ PemetreksedU pacjenta z klirensem kreatyniny 45–79 ml/min nie podaje się diklofenaku przez 2 dni przed wlewem pemetreksedu, w dniu wlewu i przez 2 dni po nim.Nie bierz diklofenaku przez 2 dni przed wlewem, w dniu wlewu i przez 2 dni po nim, chyba że onkolog zdecyduje inaczej, a na ból zapytaj farmaceutę o paracetamol.opóźniony (dni)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Nie bierz diklofenaku przez 2 dni przed wlewem, w dniu wlewu i przez 2 dni po nim, chyba że onkolog zdecyduje inaczej, a na ból zapytaj farmaceutę o paracetamol.
Diklofenak może spowalniać usuwanie leku na nowotwór z organizmu, przez co chemioterapia działa silniej, niż powinna. Może to osłabić odporność, wywołać owrzodzenia w jamie ustnej, biegunkę albo krwawienie z przewodu pokarmowego. Ryzyko jest większe, gdy nerki pracują słabiej. Najczęściej trzeba odstawić diklofenak na kilka dni wokół każdego wlewu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub ból gardła
- owrzodzenia i ból w jamie ustnej
- biegunka
- czarne lub krwiste stolce, wymioty z krwią
- siniaki lub krwawienia bez wyraźnej przyczyny
- wyraźnie mniej oddawanego moczu lub obrzęki
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PK – wydalanie, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
U pacjenta z klirensem kreatyniny 45–79 ml/min nie podaje się diklofenaku przez 2 dni przed wlewem pemetreksedu, w dniu wlewu i przez 2 dni po nim[1]. Przy klirensie kreatyniny ≥ 80 ml/min należy unikać dużych dawek NLPZ w okolicy wlewu i zachować szczególną uwagę[1]. Jeżeli jednoczesne stosowanie NLPZ jest konieczne, należy uważnie kontrolować pacjenta pod kątem zahamowania czynności szpiku i toksyczności ze strony przewodu pokarmowego[1]. W razie potrzeby leczenia przeciwbólowego w tym okresie preferuje się paracetamol.
Skutek kliniczny
Opóźnione usuwanie pemetreksedu zwiększa częstość jego działań niepożądanych, przede wszystkim zahamowania czynności szpiku i toksyczności ze strony przewodu pokarmowego[1]. Ryzyko jest największe u pacjentów z łagodną lub umiarkowaną niewydolnością nerek.
Mechanizm
Pemetreksed jest wydalany głównie w postaci niezmienionej przez wydzielanie w cewkach nerkowych, a w mniejszym stopniu przez przesączanie kłębuszkowe[1]. NLPZ, w tym diklofenak, zmniejszają wydalanie pemetreksedu przez hamowanie nerkowych prostaglandyn i transportu cewkowego, co wydłuża ekspozycję na lek cytotoksyczny[1]. Dodatkowo oba leki działają toksycznie na przewód pokarmowy i mogą upośledzać czynność nerek.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- klirens kreatyniny przed każdym cyklem
- morfologia krwi z rozmazem (neutrofile, płytki krwi)
- objawy ze strony przewodu pokarmowego (zapalenie błony śluzowej jamy ustnej, biegunka, krwawienie)
- objawy zakażenia i gorączka
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≥ 80pacjent | ryzyko maleje | Przy klirensie kreatyniny ≥ 80 ml/min ryzyko dotyczy głównie dużych dawek NLPZ, które wymagają szczególnej uwagi przy jednoczesnym podawaniu pemetreksedu. |
| eGFR ≤ 79pacjent | inne zalecenie | Przy klirensie kreatyniny 45–79 ml/min należy unikać NLPZ przez 2 dni przed podaniem pemetreksedu, w dniu podania i przez 2 dni po podaniu. |
| eGFR ≤ 44pacjent | ryzyko rośnie | Diklofenaku nie stosuje się w niewydolności nerek. |
| Miejscowa (żel, plaster)droga podania · diklofenak | ryzyko maleje | Diklofenak stosowany miejscowo na skórę daje małą ekspozycję ogólnoustrojową, więc istotny wpływ na wydalanie pemetreksedu jest mało prawdopodobny. |
| odstep ≥ 2 dni przed i 2 dni po wlewie pemetreksedudiklofenak | ryzyko maleje | Zachowanie przerwy w podawaniu NLPZ od 2 dni przed do 2 dni po podaniu pemetreksedu ogranicza ryzyko opóźnionego wydalania pemetreksedu. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Pemetrexed Accord 100 mg, proszek do sporządzania koncentratu roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/pemetrexed-accord-100363053/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Diclac 75 Duo. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/diclac-75-duo-100109870/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Pemetrexed Accord. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/pemetrexed-accord-100363053/
Niekorzystna interakcjaFilgrastym+ AzacytydynaFilgrastymu nie podaje się w okresie od 24 godzin przed pierwszą dawką do 24 godzin po ostatniej dawce azacytydyny w danym cyklu.Wstrzykuj filgrastym tylko w dniach wskazanych przez lekarza, nie wcześniej niż dobę po ostatniej dawce azacytydyny, a w razie wątpliwości zapytaj lekarza lub farmaceutę.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Wstrzykuj filgrastym tylko w dniach wskazanych przez lekarza, nie wcześniej niż dobę po ostatniej dawce azacytydyny, a w razie wątpliwości zapytaj lekarza lub farmaceutę.
Filgrastym pomaga szpikowi odbudować białe krwinki, a azacytydyna je przejściowo obniża. Jeśli oba leki zostaną podane zbyt blisko siebie, filgrastym może nie zadziałać, a liczba białych krwinek może spaść jeszcze bardziej. Dlatego leki te stosuje się w różnych dniach, z co najmniej dobą przerwy.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
- kaszel lub pieczenie przy oddawaniu moczu
- nagłe osłabienie i złe samopoczucie
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – antagonizm, PD – synergizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Filgrastymu nie podaje się w okresie od 24 godzin przed pierwszą dawką do 24 godzin po ostatniej dawce azacytydyny w danym cyklu[1]. Włączenie filgrastymu planuje się po zakończeniu dni podawania azacytydyny, w porozumieniu z hematologiem prowadzącym. W trakcie leczenia kontroluje się morfologię z rozmazem.
Skutek kliniczny
Przy jednoczesnym podawaniu można spodziewać się głębszej lub dłuższej neutropenii i większego ryzyka zakażeń. Nasilenie neutropenii obserwowano u niewielkiej liczby pacjentów otrzymujących filgrastym razem z innym lekiem cytotoksycznym[1]. Bezpieczeństwo i skuteczność filgrastymu podawanego w tym samym dniu co chemioterapia mielosupresyjna nie zostały ustalone[1].
Mechanizm
Filgrastym pobudza podziały komórek prekursorowych linii mieloidalnej, a szybko dzielące się komórki są szczególnie wrażliwe na cytotoksyczne działanie leków mielosupresyjnych, do których należy azacytydyna[1]. Podanie obu leków w tym samym czasie może więc zniweczyć działanie filgrastymu i nasilić uszkodzenie szpiku. Interakcja nie ma podłoża farmakokinetycznego, bo azacytydyna nie jest metabolizowana przez izoenzymy CYP, UGT, SULT ani transferazy glutationowe[2].
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem
- bezwzględna liczba neutrofili
- temperatura ciała i objawy zakażenia
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≥ 24 h przed pierwszą i po ostatniej dawce azacytydyny w cyklufilgrastym | ryzyko maleje | Zachowanie co najmniej 24-godzinnego odstępu od dni podawania azacytydyny ogranicza ryzyko pogłębienia neutropenii. |
| Tabletki powlekanepostać · azacytydyna | inne zalecenie | Doustną azacytydynę przyjmuje się codziennie przez część cyklu, więc filgrastym planuje się wyłącznie na dni wolne od tabletek z zachowaniem doby odstępu, w porozumieniu z hematologiem. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Accofil 30 mln j./0,5 ml, roztwór do wstrzykiwań lub infuzji w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/accofil-100327318/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Azacitidine Sandoz 100 mg, proszek do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/azacitidine-sandoz-100415809/
Niekorzystna interakcjaFilgrastym+ BortezomibNie podawaj filgrastymu w okresie od 24 godzin przed do 24 godzin po podaniu bortezomibu.Wstrzykuj filgrastym tylko w dniach wyznaczonych przez lekarza, z co najmniej dobową przerwą przed i po podaniu bortezomibu.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Wstrzykuj filgrastym tylko w dniach wyznaczonych przez lekarza, z co najmniej dobową przerwą przed i po podaniu bortezomibu.
Filgrastym pobudza szpik do wytwarzania białych krwinek, a bortezomib może obniżać liczbę białych krwinek i płytek krwi. Jeśli przyjmiesz oba leki zbyt blisko siebie, filgrastym może działać słabiej, a ryzyko zakażeń wzrośnie. Dlatego między zastrzykiem filgrastymu a podaniem bortezomibu potrzebna jest co najmniej doba przerwy. Lekarz ustali dokładne dni zastrzyków i będzie sprawdzać wyniki krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub inne objawy zakażenia
- siniaki, krwawienie z nosa lub dziąseł
- duszność lub nowy, uporczywy kaszel
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – antagonizm, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie podawaj filgrastymu w okresie od 24 godzin przed do 24 godzin po podaniu bortezomibu[1]. Bezpieczeństwo i skuteczność podania obu leków tego samego dnia nie zostały ustalone[1]. Zaplanuj wstrzyknięcia filgrastymu w przerwach między dawkami bortezomibu z zachowaniem dobowego odstępu albo po zakończeniu podań w cyklu i kontroluj morfologię z płytkami krwi.
Skutek kliniczny
Przy podaniu bez odstępu możliwe jest nasilenie lub wydłużenie neutropenii i słabsza skuteczność profilaktyki zakażeń. Możliwe jest też pogłębienie małopłytkowości i większe ryzyko powikłań płucnych.
Mechanizm
Filgrastym pobudza podziały komórek prekursorowych linii mieloidalnej, a szybko dzielące się komórki są szczególnie wrażliwe na leki o działaniu mielosupresyjnym, do których należy bortezomib[1]. Podanie obu leków w tym samym czasie może więc zamiast chronić przed neutropenią ją nasilić. Dodatkowo oba leki mogą obniżać liczbę płytek krwi i oba wiąże się z powikłaniami płucnymi, co sumuje ryzyko tych działań niepożądanych.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- morfologia z rozmazem – bezwzględna liczba neutrofili
- liczba płytek krwi
- objawy ze strony układu oddechowego – duszność, kaszel, nacieki w RTG
- temperatura ciała i objawy zakażenia
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≥ 24 h przed i po podaniu bortezomibufilgrastym | ryzyko maleje | Zachowanie co najmniej 24-godzinnego odstępu od podania bortezomibu usuwa główny problem nasilenia neutropenii, pozostaje kontrola płytek krwi i objawów płucnych. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Accofil 30 mln j./0,5 ml, roztwór do wstrzykiwań lub infuzji w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/accofil-100327318/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Bortezomib Hospira. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/bortezomib-hospira-100381803/
Niekorzystna interakcjaFilgrastym+ MetotreksatFilgrastymu nie podaje się w okresie od 24 godzin przed rozpoczęciem do 24 godzin po zakończeniu podawania metotreksatu w schemacie chemioterapii mielosupresyjnej.Zacznij zastrzyki z filgrastymu dopiero co najmniej dobę po zakończeniu chemioterapii z metotreksatem i przerwij je co najmniej dobę przed kolejną dawką, zgodnie z planem od lekarza.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Zacznij zastrzyki z filgrastymu dopiero co najmniej dobę po zakończeniu chemioterapii z metotreksatem i przerwij je co najmniej dobę przed kolejną dawką, zgodnie z planem od lekarza.
Filgrastym pomaga szpikowi szybciej odbudować białe krwinki po chemioterapii. Jeśli podasz go zbyt blisko dawki metotreksatu stosowanego w chemioterapii, może bardziej zaszkodzić niż pomóc, bo lek przeciwnowotworowy łatwiej uszkadza pobudzone komórki szpiku. Dlatego między tymi lekami musi być co najmniej doba przerwy.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka 38°C lub wyższa
- dreszcze lub nagłe złe samopoczucie
- ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
- kaszel, pieczenie przy oddawaniu moczu lub inne objawy zakażenia
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – antagonizm, PD – synergizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Filgrastymu nie podaje się w okresie od 24 godzin przed rozpoczęciem do 24 godzin po zakończeniu podawania metotreksatu w schemacie chemioterapii mielosupresyjnej[1]. Przy zachowaniu tego odstępu filgrastym stosuje się celowo po chemioterapii w celu skrócenia neutropenii. Należy sprawdzić w karcie podania lub harmonogramie, czy pierwsza dawka filgrastymu wypada co najmniej 24 godziny po zakończeniu wlewu lub ostatniej dawki metotreksatu w cyklu.
Skutek kliniczny
Jednoczesne podawanie może nasilić neutropenię zamiast jej zapobiegać, co wykazano wstępnie dla filgrastymu łączonego z 5-fluorouracylem u niewielkiej liczby pacjentów[1]. Bezpieczeństwo i skuteczność filgrastymu podawanego w dniu chemioterapii mielosupresyjnej nie zostały ostatecznie określone[1]. Dla metotreksatu wniosek wynika z mechanizmu i odnosi się przede wszystkim do dawek onkologicznych.
Mechanizm
Filgrastym pobudza podziały komórek prekursorowych linii neutrofilowej w szpiku. Szybko dzielące się komórki mieloidalne są szczególnie wrażliwe na chemioterapię cytotoksyczną o działaniu mielosupresyjnym, do której należy metotreksat stosowany w dawkach onkologicznych[1]. Podanie filgrastymu w tym samym czasie co metotreksat może więc zwiększyć pulę komórek uszkadzanych przez cytostatyk zamiast chronić szpik.
Metabolizm i transportery
- Metotreksat: substrat OAT3[2]
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą neutrofili
- objawy zakażenia i gorączka neutropeniczna
- harmonogram podań – odstęp co najmniej 24 godzin między metotreksatem a filgrastymem
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≥ 24 h od zakończenia podawania metotreksatu i 24 h przed kolejnym cyklemfilgrastym | inne zalecenie | Przy zachowaniu odstępu co najmniej 24 godzin przed i po chemioterapii filgrastym stosuje się celowo w profilaktyce i leczeniu neutropenii po metotreksacie. |
| Małe dawki raz w tygodniu we wskazaniach nieonkologicznychdawka · metotreksat | ryzyko maleje | Przy małych, cotygodniowych dawkach metotreksatu stosowanych w chorobach zapalnych brak danych o nasileniu neutropenii przez filgrastym, a działanie mielosupresyjne metotreksatu jest słabsze. Odstęp wokół dawki metotreksatu pozostaje rozsądną ostrożnością, a o leczeniu decyduje lekarz prowadzący. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Accofil 30 mln j./0,5 ml, roztwór do wstrzykiwań lub infuzji w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/accofil-100327318/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Niekorzystna interakcjaFilgrastym+ TemozolomidPodawaj filgrastym dopiero co najmniej 24 godziny po ostatniej dawce temozolomidu w cyklu i zakończ go co najmniej 24 godziny przed rozpoczęciem kolejnego cyklu.Nie wstrzykuj filgrastymu w dniach przyjmowania temozolomidu ani w ciągu doby przed nimi i po nich, chyba że lekarz zalecił inaczej, a w razie wątpliwości zapytaj lekarza lub farmaceutę.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie wstrzykuj filgrastymu w dniach przyjmowania temozolomidu ani w ciągu doby przed nimi i po nich, chyba że lekarz zalecił inaczej, a w razie wątpliwości zapytaj lekarza lub farmaceutę.
Filgrastym to zastrzyk, który pomaga szpikowi odbudować białe krwinki po chemioterapii. Temozolomid to lek przeciwnowotworowy, który osłabia szpik. Jeśli przyjmiesz oba leki w tym samym czasie, zastrzyk może zamiast pomóc, nasilić spadek białych krwinek. Dlatego między ostatnią kapsułką temozolomidu a zastrzykiem musi minąć co najmniej doba.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
- częste lub nawracające infekcje
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- silne zmęczenie i osłabienie
- ChPL
- niezalecane
- Mechanizm
- PD – synergizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Podawaj filgrastym dopiero co najmniej 24 godziny po ostatniej dawce temozolomidu w cyklu i zakończ go co najmniej 24 godziny przed rozpoczęciem kolejnego cyklu[1]. Przy ciągłym, codziennym dawkowaniu temozolomidu nie da się zachować tego odstępu, więc decyzję o czynniku wzrostu podejmuje onkolog, najczęściej po przerwaniu lub wstrzymaniu temozolomidu. W ciężkiej mielosupresji temozolomid jest przeciwwskazany[2]. Kontroluj morfologię krwi z rozmazem przed każdym cyklem i w jego trakcie.
Skutek kliniczny
Podanie filgrastymu w trakcie przyjmowania temozolomidu może nasilić neutropenię i osłabić ochronne działanie czynnika wzrostu. Zjawisko to opisano u niewielkiej liczby pacjentów leczonych jednocześnie filgrastymem i 5-fluorouracylem[1]. Bezpieczeństwo i skuteczność podawania filgrastymu w tym samym dniu co chemioterapia mielosupresyjna nie zostały ustalone[1]. Dla połączenia z temozolomidem nie ma danych klinicznych, ryzyko wynika z mechanizmu.
Mechanizm
Filgrastymu nie podaje się w dniach przyjmowania temozolomidu ani w ciągu 24 godzin przed pierwszą i po ostatniej dawce cyklu. Filgrastym pobudza podziały komórek prekursorowych linii mieloidalnej w szpiku. Szybko dzielące się komórki są bardziej wrażliwe na cytotoksyczne leki mielosupresyjne, dlatego jednoczesne podanie może nasilić uszkodzenie szpiku zamiast mu zapobiec[1]. Temozolomid działa mielosupresyjnie, a łączenie go z innymi czynnikami obciążającymi szpik zwiększa ryzyko mielosupresji[2]. Interakcji farmakokinetycznej nie należy się spodziewać, ponieważ temozolomid nie jest metabolizowany w wątrobie i w niewielkim stopniu wiąże się z białkami osocza[2].
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą neutrofili
- liczba płytek krwi
- gorączka i objawy zakażenia
- daty przyjmowania temozolomidu względem dni podania filgrastymu
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≥ 24 h od ostatniej dawki temozolomidu i 24 h przed kolejnym cyklemfilgrastym | ryzyko maleje | Zachowanie odstępu co najmniej 24 godzin przed rozpoczęciem i po zakończeniu cyklu temozolomidu usuwa ryzyko nasilenia mielosupresji przez filgrastym. |
| Dawkowanie ciągłe, codzienneczas leczenia · temozolomid | inne zalecenie | Przy codziennym, ciągłym przyjmowaniu temozolomidu nie ma okna na bezpieczne podanie filgrastymu, decyzję o czynniku wzrostu i ewentualnym wstrzymaniu temozolomidu podejmuje onkolog. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Accofil 30 mln j./0,5 ml, roztwór do wstrzykiwań lub infuzji w ampułko-strzykawce. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/accofil-100327318/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Temodal 5 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/temodal-100095463/
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
- Korzystna interakcjaPołączenie celowe
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.