Interakcje / Hydrokortyzon / Hydrokortyzon i metformina
Hydrokortyzon i metformina
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Połączenie można stosować, ale trzeba częściej kontrolować stężenie glukozy we krwi, zwłaszcza na początku leczenia hydrokortyzonem.
Mierz cukier częściej niż zwykle, zwłaszcza na początku leczenia hydrokortyzonem, i nie zmieniaj ani nie odstawiaj żadnego z leków bez rozmowy z lekarzem.
Niekorzystna interakcjaHydrokortyzon+ MetforminaPołączenie można stosować, ale trzeba częściej kontrolować stężenie glukozy we krwi, zwłaszcza na początku leczenia hydrokortyzonem.Mierz cukier częściej niż zwykle, zwłaszcza na początku leczenia hydrokortyzonem, i nie zmieniaj ani nie odstawiaj żadnego z leków bez rozmowy z lekarzem.ChPL: ostrożnośćszybki (godziny)rozległe badania
Niekorzystna interakcja
Mierz cukier częściej niż zwykle, zwłaszcza na początku leczenia hydrokortyzonem, i nie zmieniaj ani nie odstawiaj żadnego z leków bez rozmowy z lekarzem.
Hydrokortyzon może podnosić poziom cukru we krwi i przez to osłabiać działanie metforminy. Najczęściej widać to w pierwszych dniach leczenia albo po zwiększeniu dawki hydrokortyzonu. Te leki można przyjmować razem, ale lekarz może potrzebować zmienić dawkę metforminy. Po zakończeniu leczenia hydrokortyzonem poziom cukru może znów spaść.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyniki cukru wyraźnie wyższe niż zwykle
- wzmożone pragnienie i częste oddawanie moczu
- suchość w ustach i nietypowe zmęczenie
- po odstawieniu hydrokortyzonu – drżenie rąk, poty, nagły głód lub kołatanie serca
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Połączenie można stosować, ale trzeba częściej kontrolować stężenie glukozy we krwi, zwłaszcza na początku leczenia hydrokortyzonem. W razie potrzeby należy dostosować dawkę metforminy w trakcie leczenia skojarzonego i po odstawieniu glikokortykosteroidu[1].
Skutek kliniczny
Możliwe pogorszenie kontroli glikemii i hiperglikemia, zwłaszcza w pierwszych dniach leczenia hydrokortyzonem lub po zwiększeniu jego dawki. Po odstawieniu albo zmniejszeniu dawki hydrokortyzonu glikemia może się obniżyć, co ma znaczenie, jeśli wcześniej zwiększono dawkę metforminy lub pacjent przyjmuje też inne leki przeciwcukrzycowe.
Mechanizm
Hydrokortyzon jako glikokortykosteroid ma wewnętrzne działanie hiperglikemizujące, ponieważ nasila glukoneogenezę w wątrobie i zmniejsza wrażliwość tkanek obwodowych na insulinę, co osłabia działanie przeciwcukrzycowe metforminy. ChPL metforminy wymienia glikokortykosteroidy do stosowania ogólnego i miejscowego wśród leków o wewnętrznej aktywności hiperglikemicznej, które wymagają środków ostrożności przy łączeniu z metforminą[1]. Nie ma tu interakcji farmakokinetycznej – hydrokortyzon jest metabolizowany przez CYP3A4, a metformina nie hamuje ani nie indukuje tego enzymu i jest wydalana przez nerki z udziałem transporterów OCT.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- glikemia na czczo i poposiłkowa, częściej na początku leczenia hydrokortyzonem i po zmianie jego dawki
- HbA1c przy dłuższym leczeniu skojarzonym
- objawy hipoglikemii po odstawieniu lub zmniejszeniu dawki hydrokortyzonu, jeśli zwiększano leczenie przeciwcukrzycowe
Kiedy ocena się zmienia
| Dawka substytucyjna w niedoczynności kory nadnerczydawka · hydrokortyzon | ryzyko maleje | Przy dawkach substytucyjnych, odpowiadających fizjologicznemu wydzielaniu kortyzolu, wpływ na glikemię jest zwykle niewielki, ale kontrolę glikemii warto zachować przy zmianach dawki. |
| Włączenie lub zwiększenie dawki hydrokortyzonu u pacjenta leczonego metforminąkolejność włączenia · hydrokortyzon | ryzyko rośnie | Ryzyko hiperglikemii jest największe na początku leczenia hydrokortyzonem i po zwiększeniu dawki, także przy dawkach stresowych w czasie choroby – wtedy należy częściej kontrolować glikemię. |
| Odstawienie lub zmniejszenie dawki hydrokortyzonuczas leczenia · hydrokortyzon | inne zalecenie | Po odstawieniu glikokortykosteroidu może być konieczne ponowne dostosowanie dawki metforminy, jeśli zwiększono ją w trakcie leczenia skojarzonego. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Metformin hydrochloride STADA 500 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/metformin-hydrochloride-stada-100446313/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Alkindi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/alkindi-100402072/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Alkohol przy tych lekach
Niekorzystna interakcjaHydrokortyzona alkoholZalecaj unikanie alkoholu w czasie stosowania hydrokortyzonu, a przy leczeniu zastępczym niewydolności nadnerczy dopuszczaj co najwyżej okazjonalne, niewielkie ilości, zawsze razem z posiłkiem.Unikaj alkoholu w czasie leczenia, a jeśli już go wypijesz, rób to z posiłkiem i nigdy nie pomijaj dawki leku.ChPL: brak wzmiankiszybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Unikaj alkoholu w czasie leczenia, a jeśli już go wypijesz, rób to z posiłkiem i nigdy nie pomijaj dawki leku.
Alkohol może nasilać podrażnienie żołądka, które powodują również leki z tej grupy. Jeśli przyjmujesz hydrokortyzon, bo organizm nie wytwarza dość własnego kortyzolu, alkohol może dodatkowo obniżać poziom cukru we krwi. Wymioty lub odwodnienie po alkoholu mogą też utrudnić przyjęcie leku. Najbezpieczniej jest nie pić alkoholu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny ból brzucha, zgaga lub czarne stolce
- drżenie rąk, pocenie się, nagły głód, splątanie (możliwe niedocukrzenie)
- wymioty lub biegunka uniemożliwiające przyjęcie leku
- silne osłabienie, zawroty głowy, senność (możliwy przełom nadnerczowy) – wezwij pomoc medyczną
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PD – synergizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Zalecaj unikanie alkoholu w czasie stosowania hydrokortyzonu, a przy leczeniu zastępczym niewydolności nadnerczy dopuszczaj co najwyżej okazjonalne, niewielkie ilości, zawsze razem z posiłkiem. Nie wolno pomijać dawki z powodu picia ani po wymiotach. W razie wymiotów, biegunki lub złego samopoczucia po alkoholu konieczne jest postępowanie jak przy chorobie przebiegającej z gorączką lub utratą płynów, zgodnie z zaleceniami lekarza prowadzącego.
Skutek kliniczny
Alkohol może nasilać podrażnienie żołądka, zgagę i ryzyko owrzodzeń z krwawieniem z przewodu pokarmowego. U pacjentów z niewydolnością nadnerczy zwiększa ryzyko niedocukrzenia, zwłaszcza u dzieci i przy przyjmowaniu alkoholu na czczo. Wymioty lub odwodnienie po alkoholu mogą uniemożliwić przyjęcie dawki i sprzyjać przełomowi nadnerczowemu. Przy krótkotrwałym leczeniu małą dawką i okazjonalnym piciu ryzyko jest niewielkie.
Mechanizm
Alkohol i glikokortykosteroidy działają drażniąco na błonę śluzową przewodu pokarmowego, więc ich działanie na żołądek się sumuje. U osób z niedoborem kortyzolu (niewydolność nadnerczy) alkohol dodatkowo hamuje glukoneogenezę w wątrobie, a brak własnego kortyzolu osłabia obronę przed hipoglikemią. Alkohol sprzyja też odwodnieniu, wymiotom i zaburzeniom przyjmowania leku, a to są czynniki wyzwalające przełom nadnerczowy. Charakterystyka produktu Alkindi nie wspomina o alkoholu ani etanolu, a hydrokortyzon jest metabolizowany przez CYP3A4 i alkohol nie figuruje wśród wymienionych tam inhibitorów ani induktorów tego enzymu.[1]
Metabolizm i transportery
- Hydrokortyzon: substrat CYP3A4[2]
Monitorować
- objawy ze strony przewodu pokarmowego (ból w nadbrzuszu, zgaga, smoliste stolce)
- objawy niedocukrzenia
- objawy przełomu nadnerczowego (osłabienie, wymioty, spadek ciśnienia, senność)
- u dzieci i młodzieży ścisły nadzór opiekuna nad dostępem do alkoholu
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≤ 18 latpacjent | ryzyko rośnie | U dzieci i młodzieży z niewydolnością nadnerczy ryzyko hipoglikemii po alkoholu jest wyższe, a spożywanie alkoholu w tym wieku jest niewskazane niezależnie od leczenia. |
| Duże ilości lub picie na czczoilość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Większe ilości alkoholu i picie na czczo zwiększają ryzyko podrażnienia przewodu pokarmowego, niedocukrzenia oraz wymiotów, które mogą zaburzyć przyjmowanie leku. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Alkindi 0,5 mg, granulat w kapsułce do otwierania. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/alkindi-100402072/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Alkindi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/alkindi-100402072/
Połączenie przeciwwskazaneMetforminaa alkoholUmiarkowane picie do posiłku, do 1 porcji dziennie u kobiet i 2 u mężczyzn, nie wymaga przerwania metforminy.Pij alkohol tylko do posiłku i nie więcej niż 1–2 porcje dziennie.ChPL: przeciwwskazaneszybki (godziny)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Pij alkohol tylko do posiłku i nie więcej niż 1–2 porcje dziennie.
Metformina nie wymaga rezygnacji z alkoholu, ale duża ilość wypita naraz może wywołać groźne zakwaszenie organizmu, zwane kwasicą mleczanową. Ryzyko rośnie przy piciu na czczo, przy wymiotach i u osób z chorą wątrobą lub nerkami. Umiarkowana ilość to 1 porcja dziennie u kobiet i 2 u mężczyzn, wypita do posiłku. Kwasica objawia się bólem brzucha i mięśni, wymiotami, przyspieszonym oddechem i osłabieniem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- ból brzucha i wymioty
- bóle i kurcze mięśni
- przyspieszony, głęboki oddech
- silne osłabienie i senność
- uczucie zimna
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Umiarkowane picie do posiłku, do 1 porcji dziennie u kobiet i 2 u mężczyzn, nie wymaga przerwania metforminy. Pacjent nie powinien upijać się ani pić na czczo. Przy wymiotach, biegunce lub odwodnieniu po alkoholu metforminę trzeba wstrzymać do ustąpienia objawów i skontaktować się z lekarzem. Osoby nadużywające alkoholu lub z chorobą wątroby wymagają oceny lekarza, czy metformina jest dla nich właściwa.
Skutek kliniczny
Kwasica mleczanowa związana z metforminą jest ciężkim powikłaniem, a jej ryzyko rośnie po upiciu się, zwłaszcza na czczo, z wymiotami lub u osób z chorobą wątroby albo nerek[1]. Alkohol na czczo może też obniżyć glikemię, szczególnie u pacjentów przyjmujących jednocześnie pochodną sulfonylomocznika lub insulinę.
Mechanizm
Metformina hamuje glukoneogenezę w wątrobie, między innymi przez hamowanie mitochondrialnej dehydrogenazy glicerolo-3-fosforanowej, co ogranicza zużycie mleczanu. Utlenianie etanolu podnosi stosunek NADH do NAD+ w hepatocytach, a to przesuwa pirogronian w kierunku mleczanu i dalej hamuje glukoneogenezę[2]. Przy dużej ilości alkoholu oba mechanizmy się sumują i mleczan gromadzi się we krwi.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- eGFR co najmniej raz w roku
- objawy kwasicy mleczanowej
- glikemia przy jednoczesnej insulinie lub pochodnej sulfonylomocznika
Kiedy ocena się zmienia
| Upojenie alkoholowe lub picie na czczoilość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Zatrucie alkoholem, zwłaszcza przy głodzeniu, jest w charakterystyce wymienione jako czynnik ryzyka kwasicy mleczanowej. |
| Poniżej 45 ml/min/1,73 m²eGFR · pacjent | ryzyko rośnie | Przy eGFR 30–44 ml/min/1,73 m² dawka metforminy nie powinna przekraczać 1000 mg na dobę, a poniżej 30 lek jest przeciwwskazany, więc każdy dodatkowy czynnik ryzyka kwasicy, w tym alkohol, ma większe znaczenie. |
Źródła
- Yamagishi H, Sekiguchi N, Hirano A, Oshima A, Imai T. Metformin-associated Lactic Acidosis Induced by Excessive Alcohol Consumption. Intern Med. 2023;63(12):1745-1749. doi: 10.2169/internalmedicine.2707-23. PMID: 37952952.
- See KC. Metformin-associated lactic acidosis: A mini review of pathophysiology, diagnosis and management in critically ill patients. World J Diabetes. 2024;15(6):1178-1186. doi: 10.4239/wjd.v15.i6.1178. PMID: 38983827.
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Inne interakcje tych leków 36
Niekorzystna interakcjaDiklofenak+ HydrokortyzonPołączenie można stosować, ale tylko gdy jest uzasadnione, z najmniejszą skuteczną dawką diklofenaku i przez możliwie najkrótszy czas.Przyjmuj diklofenak po jedzeniu, w najmniejszej skutecznej dawce i jak najkrócej, a jeśli bierzesz hydrokortyzon na stałe, zapytaj lekarza lub farmaceutę, czy potrzebujesz leku osłaniającego żołądek.ChPL: ostrożnośćopóźniony (dni)rozległe badania
Niekorzystna interakcja
Przyjmuj diklofenak po jedzeniu, w najmniejszej skutecznej dawce i jak najkrócej, a jeśli bierzesz hydrokortyzon na stałe, zapytaj lekarza lub farmaceutę, czy potrzebujesz leku osłaniającego żołądek.
Diklofenak i hydrokortyzon mogą każdy osobno podrażniać żołądek, a razem to ryzyko się zwiększa. Może to prowadzić do wrzodów, a rzadko do krwawienia z żołądka lub jelit. Oba leki mogą też sprzyjać zatrzymywaniu wody w organizmie i podnosić ciśnienie.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- czarne, smoliste stolce
- wymioty krwią lub treścią przypominającą fusy od kawy
- silny lub nawracający ból brzucha
- nagłe osłabienie, zawroty głowy, bladość
- obrzęki nóg lub szybki przyrost masy ciała
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Połączenie można stosować, ale tylko gdy jest uzasadnione, z najmniejszą skuteczną dawką diklofenaku i przez możliwie najkrótszy czas. Należy zachować ostrożność, ponieważ jednoczesne podawanie diklofenaku i kortykosteroidów może zwiększać częstość działań niepożądanych dotyczących przewodu pokarmowego.[1] U pacjentów z dodatkowymi czynnikami ryzyka krwawienia z przewodu pokarmowego warto rozważyć osłonę inhibitorem pompy protonowej albo zastąpienie diklofenaku paracetamolem, jeśli wystarczy działanie przeciwbólowe. Przed włączeniem diklofenaku należy wykluczyć chorobę wrzodową w wywiadzie, która jest przeciwwskazaniem do jego stosowania.[1]
Skutek kliniczny
Jednoczesne stosowanie diklofenaku i kortykosteroidów może zwiększać częstość działań niepożądanych dotyczących przewodu pokarmowego, w tym owrzodzeń, krwawień i perforacji.[1] Ryzyko rośnie u osób starszych, przy chorobie wrzodowej w wywiadzie, przy dłuższym leczeniu i przy jednoczesnym stosowaniu leków przeciwzakrzepowych, przeciwpłytkowych lub SSRI. Możliwe jest też nasilenie obrzęków i wzrost ciśnienia tętniczego.
Mechanizm
Diklofenak hamuje cyklooksygenazę i zmniejsza wytwarzanie prostaglandyn chroniących błonę śluzową żołądka, a hydrokortyzon jako kortykosteroid upośledza procesy gojenia i odnowy nabłonka. Oba leki niezależnie uszkadzają przewód pokarmowy, więc ich działania niepożądane się sumują. Dodatkowo oba sprzyjają zatrzymywaniu sodu i wody, co może nasilać obrzęki i podwyższać ciśnienie tętnicze. Nie występuje istotna interakcja farmakokinetyczna, ponieważ diklofenak nie jest inhibitorem ani induktorem CYP3A4, przez który metabolizowany jest hydrokortyzon.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- objawy krwawienia z przewodu pokarmowego (smoliste stolce, wymioty krwią, bóle w nadbrzuszu)
- morfologia krwi przy dłuższym leczeniu
- ciśnienie tętnicze
- obrzęki i masa ciała
- czynność nerek u osób starszych i odwodnionych
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (żel, plaster)droga podania · diklofenak | ryzyko maleje | Po podaniu miejscowym ekspozycja ogólnoustrojowa na diklofenak jest niewielka, więc addycja toksyczności dla przewodu pokarmowego nie ma znaczenia klinicznego. |
| Miejscowa (skóra, odbyt, oko, wziewnie)droga podania · hydrokortyzon | ryzyko maleje | Hydrokortyzon stosowany miejscowo na niewielkie powierzchnie nie daje istotnego działania ogólnoustrojowego, więc nie nasila ryzyka owrzodzeń wywołanego diklofenakiem. |
| Kilka dniczas leczenia · diklofenak | ryzyko maleje | Ryzyko powikłań w przewodzie pokarmowym rośnie z czasem leczenia NLPZ, krótka kuracja diklofenakiem wiąże się z mniejszym ryzykiem. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych ryzyko krwawień z przewodu pokarmowego i działania nefrotoksycznego NLPZ jest większe, należy rozważyć osłonę inhibitorem pompy protonowej lub inny lek przeciwbólowy. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Diclac 75 Duo 75 mg, tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/diclac-75-duo-100109870/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Diclac 75 Duo. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/diclac-75-duo-100109870/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Alkindi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/alkindi-100402072/
Niekorzystna interakcjaDiklofenak+ MetforminaPołączenie można stosować, ale wymaga ono kontroli czynności nerek i glikemii.Przyjmuj diklofenak jak najkrócej i w najmniejszej dawce, pij odpowiednią ilość płynów, częściej mierz cukier i powiedz lekarzowi lub farmaceucie, że bierzesz metforminę.ChPL: ostrożnośćopóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Przyjmuj diklofenak jak najkrócej i w najmniejszej dawce, pij odpowiednią ilość płynów, częściej mierz cukier i powiedz lekarzowi lub farmaceucie, że bierzesz metforminę.
Diklofenak, lek przeciwbólowy i przeciwzapalny, może u niektórych osób osłabić pracę nerek. Gdy nerki pracują gorzej, metformina gromadzi się w organizmie, co rzadko może prowadzić do groźnego zakwaszenia organizmu. Diklofenak może też czasem zmieniać poziom cukru we krwi. Ryzyko jest największe u osób starszych, odwodnionych i przyjmujących leki na nadciśnienie lub leki moczopędne.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silne osłabienie, bóle mięśni, przyspieszony lub głęboki oddech
- bóle brzucha, nudności, wymioty lub biegunka
- wyraźnie mniej oddawanego moczu albo obrzęki
- nietypowa senność lub uczucie zimna
- bardzo niski albo bardzo wysoki poziom cukru
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Połączenie można stosować, ale wymaga ono kontroli czynności nerek i glikemii. ChPL metforminy wymaga dokładnego monitorowania czynności nerek przy rozpoczynaniu stosowania NLPZ w skojarzeniu z metforminą[1]. ChPL diklofenaku zaleca kontrolę stężenia glukozy we krwi podczas jednoczesnego leczenia doustnymi lekami przeciwcukrzycowymi[2]. Diklofenak należy stosować w najmniejszej skutecznej dawce przez możliwie najkrótszy czas, dbać o nawodnienie pacjenta i zachować szczególną ostrożność u osób w podeszłym wieku oraz przyjmujących inhibitory ACE, sartany lub leki moczopędne. Diklofenak jest przeciwwskazany w niewydolności nerek[2], a metformina przy GFR < 30 ml/min oraz w ostrych stanach grożących zaburzeniem czynności nerek, takich jak odwodnienie[1]. Gdy wystarczy lek przeciwbólowy bez działania przeciwzapalnego, warto rozważyć paracetamol.
Skutek kliniczny
Najpoważniejszym, choć rzadkim skutkiem jest kwasica mleczanowa wynikająca z kumulacji metforminy przy pogorszeniu czynności nerek. ChPL diklofenaku podaje, że w badaniach klinicznych diklofenak nie zmieniał działania doustnych leków przeciwcukrzycowych, ale w pojedynczych przypadkach obserwowano zarówno działanie hipoglikemizujące, jak i hiperglikemizujące, które wymagało zmiany dawkowania leków przeciwcukrzycowych[2].
Mechanizm
Diklofenak może pogorszyć czynność nerek i w ten sposób zmniejszyć wydalanie metforminy. Hamuje on syntezę prostaglandyn nerkowych, co może zmniejszać przepływ krwi przez nerki i przesączanie kłębuszkowe, zwłaszcza przy odwodnieniu, w podeszłym wieku i przy jednoczesnym stosowaniu inhibitorów ACE, sartanów lub leków moczopędnych. Metformina jest wydalana przez nerki, więc pogorszenie ich czynności prowadzi do jej kumulacji. ChPL metforminy wymienia NLPZ wśród leków, które mogą niekorzystnie wpływać na czynność nerek i przez to zwiększać ryzyko kwasicy mleczanowej[1].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- kreatynina i eGFR przed włączeniem diklofenaku i w trakcie leczenia
- glikemia, zwłaszcza na początku leczenia diklofenakiem i po jego odstawieniu
- objawy odwodnienia i kwasicy mleczanowej
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≤ 30pacjent | interakcja nie dotyczy | Przy GFR < 30 ml/min metformina jest przeciwwskazana, a diklofenak jest przeciwwskazany w niewydolności nerek. |
| Miejscowa (na skórę)droga podania · diklofenak | ryzyko maleje | Diklofenak stosowany na skórę daje znacznie mniejszą ekspozycję ogólnoustrojową, więc wpływ na nerki i ryzyko kumulacji metforminy są mniejsze. |
| Stosowanie krótkotrwałeczas leczenia · diklofenak | ryzyko maleje | Krótkotrwałe stosowanie najmniejszej skutecznej dawki diklofenaku u dobrze nawodnionego pacjenta z prawidłową czynnością nerek ogranicza ryzyko. |
| Podeszły wiekwiek · pacjent | ryzyko rośnie | U osób w podeszłym wieku częściej występuje obniżona rezerwa nerkowa i odwodnienie, co zwiększa ryzyko pogorszenia czynności nerek i kumulacji metforminy. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Metformin hydrochloride STADA 500 mg, tabletki o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/metformin-hydrochloride-stada-100446313/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Diclac 75 Duo 75 mg, tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/diclac-75-duo-100109870/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Diclac 75 Duo. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/diclac-75-duo-100109870/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Niekorzystna interakcjaFurosemid+ MetforminaPołączenie można stosować pod warunkiem kontroli czynności nerek przed włączeniem furosemidu i po jego rozpoczęciu, a dalej co najmniej raz w roku, częściej u osób starszych i z eGFR poniżej 60 ml/min/1,73 m².Wstrzymaj metforminę przy wymiotach lub biegunce i skontaktuj się z lekarzem.ChPL: ostrożnośćopóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Wstrzymaj metforminę przy wymiotach lub biegunce i skontaktuj się z lekarzem.
Furosemid usuwa wodę z organizmu, a przy odwodnieniu nerki gorzej pracują i wolniej usuwają metforminę. Lek gromadzi się wtedy we krwi i może wywołać groźne zakwaszenie organizmu, czyli kwasicę mleczanową. Ryzyko rośnie przy wymiotach, biegunce, gorączce i w upały. W takich sytuacjach metforminę się wstrzymuje i kontaktuje się z lekarzem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silne pragnienie i suchość w ustach
- zmniejszona ilość moczu
- ból brzucha i wymioty
- bóle mięśni i przyspieszony oddech
- silne osłabienie
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Połączenie można stosować pod warunkiem kontroli czynności nerek przed włączeniem furosemidu i po jego rozpoczęciu, a dalej co najmniej raz w roku, częściej u osób starszych i z eGFR poniżej 60 ml/min/1,73 m². Dawkę metforminy dostosowuje się do eGFR. Przy wymiotach, biegunce, gorączce lub odwodnieniu pacjent wstrzymuje metforminę do wyrównania stanu nawodnienia i kontaktuje się z lekarzem.
Skutek kliniczny
Ryzyko wynika z odwodnienia i ostrego uszkodzenia nerek przy intensywnym leczeniu moczopędnym, biegunce, wymiotach lub w upale, co sprzyja kumulacji metforminy i kwasicy mleczanowej[1]. Furosemid może też nieznacznie podwyższać glikemię.
Mechanizm
Metformina jest wydalana przez nerki w postaci niezmienionej, przez przesączanie kłębuszkowe i wydzielanie kanalikowe z udziałem transporterów OCT2 i MATE. Furosemid może prowadzić do odwodnienia i spadku filtracji kłębuszkowej, a wtedy metformina się kumuluje. W badaniu z pojedynczą dawką u zdrowych ochotników stężenia obu leków zmieniły się nieznacznie, bez znaczenia klinicznego[2].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- eGFR i kreatynina
- objawy odwodnienia
- glikemia
- objawy kwasicy mleczanowej
Kiedy ocena się zmienia
| Poniżej 45 ml/min/1,73 m²eGFR · pacjent | ryzyko rośnie | Przy eGFR poniżej 45 ml/min/1,73 m² dawka metforminy jest ograniczona, a każdy spadek filtracji wywołany odwodnieniem szybko zwiększa jej stężenie. |
| dawka ≥ 80 mg furosemidu na dobęfurosemid | ryzyko rośnie | Większe dawki furosemidu zwiększają ryzyko odwodnienia i spadku eGFR. |
| wiek ≥ 75 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób po 75. roku życia rezerwa nerkowa jest mniejsza, a odwodnienie po diuretyku pętlowym szybciej obniża eGFR. |
Źródła
- Iftikhar H, Saleem M, Kaji A. Metformin-associated Severe Lactic Acidosis in the Setting of Acute Kidney Injury. Cureus. 2019;11(1):e3897. doi: 10.7759/cureus.3897. PMID: 30911453.
- Stopfer P, Giessmann T, Hohl K, Hutzel S, Schmidt S, Gansser D, et al. Optimization of a drug transporter probe cocktail: potential screening tool for transporter-mediated drug-drug interactions. Br J Clin Pharmacol. 2018;84(9):1941-1949. doi: 10.1111/bcp.13609. PMID: 29665130.
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Niekorzystna interakcjaHydrokortyzon+ IbuprofenPołączenie jest dopuszczalne, ale ibuprofen należy stosować w najmniejszej skutecznej dawce i możliwie najkrócej.Jeśli musisz wziąć ibuprofen, przyjmuj go po jedzeniu, w najmniejszej dawce i tylko przez kilka dni, a gdy potrzebujesz go dłużej, zapytaj lekarza lub farmaceutę o osłonę żołądka albo inny lek przeciwbólowy.ChPL: ostrożnośćopóźniony (dni)rozległe badania
Niekorzystna interakcja
Jeśli musisz wziąć ibuprofen, przyjmuj go po jedzeniu, w najmniejszej dawce i tylko przez kilka dni, a gdy potrzebujesz go dłużej, zapytaj lekarza lub farmaceutę o osłonę żołądka albo inny lek przeciwbólowy.
Hydrokortyzon i ibuprofen mogą razem podrażniać żołądek bardziej niż każdy z nich osobno. Zwiększa to ryzyko wrzodu lub krwawienia z żołądka, które czasem długo nie daje wyraźnych objawów. Krótkie przyjęcie ibuprofenu zwykle jest bezpieczne, ale przy dłuższym stosowaniu ryzyko rośnie. Na ból lub gorączkę lepiej sprawdzi się paracetamol.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- czarne, smoliste stolce
- wymioty z krwią lub przypominające fusy od kawy
- silny lub nawracający ból brzucha w okolicy żołądka
- nagłe osłabienie, bladość, zawroty głowy
- obrzęki nóg
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Połączenie jest dopuszczalne, ale ibuprofen należy stosować w najmniejszej skutecznej dawce i możliwie najkrócej. ChPL ibuprofenu zaleca ostrożność przy jednoczesnym stosowaniu z kortykosteroidami[1]. Do doraźnego leczenia bólu lub gorączki lepszym wyborem jest paracetamol. Jeśli NLPZ jest potrzebny dłużej albo pacjent ma dodatkowe czynniki ryzyka (podeszły wiek, wrzód w wywiadzie, leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe, SSRI), należy rozważyć osłonę inhibitorem pompy protonowej. U pacjenta z niewydolnością kory nadnerczy przyjmującego hydrokortyzon substytucyjnie obniżenie gorączki ibuprofenem nie zwalnia z zasad zwiększania dawki hydrokortyzonu w czasie infekcji.
Skutek kliniczny
Głównym skutkiem jest większe ryzyko choroby wrzodowej, krwawienia i perforacji przewodu pokarmowego, które może przebiegać skąpoobjawowo. Przy dłuższym stosowaniu możliwe jest także nasilenie obrzęków i wzrost ciśnienia tętniczego. Ryzyko rośnie z dawką i czasem stosowania obu leków, z wiekiem pacjenta oraz przy przebytej chorobie wrzodowej.
Mechanizm
Hydrokortyzon i ibuprofen sumują swoje niekorzystne działanie na błonę śluzową żołądka i dwunastnicy, co zwiększa ryzyko owrzodzenia i krwawienia z przewodu pokarmowego. ChPL ibuprofenu wymienia kortykosteroidy wśród leków, z którymi ibuprofen należy stosować ostrożnie ze względu na zwiększone ryzyko owrzodzenia lub krwawienia z przewodu pokarmowego[1]. Ibuprofen hamuje cyklooksygenazę i zmniejsza wytwarzanie prostaglandyn chroniących śluzówkę, a glikokortykosteroid dodatkowo upośledza procesy gojenia nabłonka. Oba leki mogą też sprzyjać zatrzymywaniu sodu i wody. Nie oczekuje się interakcji farmakokinetycznej, ponieważ hydrokortyzon jest metabolizowany przez CYP3A4[2], a ibuprofen nie jest istotnym inhibitorem ani induktorem tego enzymu.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- objawy krwawienia z przewodu pokarmowego (smoliste stolce, fusowate wymioty, ból w nadbrzuszu)
- hemoglobina przy dłuższym leczeniu skojarzonym
- ciśnienie tętnicze i obrzęki
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Na skórędroga podania · hydrokortyzon | interakcja nie dotyczy | Hydrokortyzon stosowany miejscowo na skórę w typowych wskazaniach nie osiąga stężeń ogólnoustrojowych istotnych dla ryzyka uszkodzenia przewodu pokarmowego. |
| Dawka substytucyjna w niewydolności kory nadnerczydawka · hydrokortyzon | ryzyko maleje | Przy dawkach substytucyjnych hydrokortyzonu ryzyko jest mniejsze niż przy dawkach przeciwzapalnych, ale ostrożność przy dłuższym stosowaniu NLPZ pozostaje zasadna. Obniżenie gorączki ibuprofenem nie zwalnia z zasad zwiększania dawki hydrokortyzonu w czasie choroby. |
| Stosowanie doraźne, kilka dniczas leczenia · ibuprofen | ryzyko maleje | Krótkotrwałe, doraźne stosowanie ibuprofenu w małej dawce wiąże się z mniejszym ryzykiem powikłań z przewodu pokarmowego niż leczenie przewlekłe. |
| Podeszły wiekwiek · pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych ryzyko krwawienia z przewodu pokarmowego przy łączeniu NLPZ z glikokortykosteroidem jest większe i należy rozważyć paracetamol lub osłonę inhibitorem pompy protonowej. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ibuprofen TZF 40 mg/ml, zawiesina doustna. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ibuprofen-tzf-100418660/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Alkindi 0,5 mg, granulat w kapsułce do otwierania. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/alkindi-100402072/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Alkindi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/alkindi-100402072/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ibuprofen TZF. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/ibuprofen-tzf-100418660/
Niekorzystna interakcjaHydrokortyzon+ BupropionPrzed włączeniem bupropionu u pacjenta leczonego ogólnoustrojowo hydrokortyzonem trzeba ocenić czynniki ryzyka drgawek i nie przekraczać zalecanej dawki bupropionu.Przyjmuj oba leki dokładnie według zaleceń, nie zwiększaj sam dawki bupropionu, ogranicz alkohol i powiedz lekarzowi, jeśli kiedykolwiek miałeś drgawki.ChPL: ostrożnośćnieznanyteoretyczne
Niekorzystna interakcja
Przyjmuj oba leki dokładnie według zaleceń, nie zwiększaj sam dawki bupropionu, ogranicz alkohol i powiedz lekarzowi, jeśli kiedykolwiek miałeś drgawki.
Oba leki mogą w niewielkim stopniu zwiększać ryzyko napadu drgawek, a przyjmowane razem to ryzyko się sumuje. Przy małych dawkach hydrokortyzonu, stosowanych przy niedoczynności nadnerczy, zagrożenie jest niewielkie. Większe znaczenie ma przy dużych dawkach steroidu, piciu alkoholu albo gdy miałeś kiedyś drgawki.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- drgawki lub niekontrolowane skurcze mięśni
- nagła utrata przytomności lub chwilowe wyłączenia
- silne drżenie lub dezorientacja
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przed włączeniem bupropionu u pacjenta leczonego ogólnoustrojowo hydrokortyzonem trzeba ocenić czynniki ryzyka drgawek i nie przekraczać zalecanej dawki bupropionu. Bupropion należy stosować ze szczególną ostrożnością u pacjentów przyjmujących leki obniżające próg drgawkowy, do których ostrzeżenia zaliczają steroidy działające ogólnoustrojowo[1]. Przy dużych dawkach steroidu warto rozważyć inny lek przeciwdepresyjny albo inną metodę wspomagania rzucania palenia.
Skutek kliniczny
Połączenie może zwiększać ryzyko napadu drgawkowego, zwłaszcza przy dużych dawkach steroidu i u osób z innymi czynnikami ryzyka drgawek. Przy dawkach substytucyjnych hydrokortyzonu w niedoczynności kory nadnerczy ryzyko jest niewielkie.
Mechanizm
Bupropion zależnie od dawki obniża próg drgawkowy, a glikokortykosteroidy działające ogólnoustrojowo również mogą go obniżać, więc oba działania się sumują. Interakcji farmakokinetycznej się nie oczekuje. Hydrokortyzon jest metabolizowany przez CYP3A4[2], a bupropion nie należy do wymienianych tam inhibitorów ani induktorów tego enzymu. Bupropion hamuje CYP2D6[1], który nie odgrywa istotnej roli w metabolizmie hydrokortyzonu.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- objawy neurologiczne – drgawki, nagłe zaburzenia świadomości
- dawka bupropionu względem dawki maksymalnej
- czynniki ryzyka drgawek – alkohol, urazy głowy, cukrzyca leczona insuliną lub lekami doustnymi, inne leki obniżające próg drgawkowy
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (skóra, wziewnie, doodbytniczo w małych dawkach)droga podania · hydrokortyzon | interakcja nie dotyczy | Przy podaniu miejscowym ekspozycja ogólnoustrojowa na hydrokortyzon jest mała i nie oczekuje się istotnego wpływu na próg drgawkowy. |
| Dawka substytucyjna w niedoczynności kory nadnerczydawka · hydrokortyzon | ryzyko maleje | Dawki fizjologiczne odtwarzają naturalne stężenie kortyzolu i w niewielkim stopniu wpływają na próg drgawkowy. Wystarczy ocena czynników ryzyka drgawek. |
| Napady drgawkowe obecnie lub w wywiadziekolejność włączenia · pacjent | interakcja nie dotyczy | Bupropion jest przeciwwskazany u pacjentów z aktualnymi napadami drgawkowymi lub napadami w wywiadzie, niezależnie od hydrokortyzonu. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Wellbutrin XR 300 mg, tabletki o zmodyfikowanym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/wellbutrin-xr-100175245/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Alkindi 0,5 mg, granulat w kapsułce do otwierania. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/alkindi-100402072/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Alkindi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/alkindi-100402072/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Wellbutrin XR. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/wellbutrin-xr-100175245/
Niekorzystna interakcjaHydrokortyzon+ Insulina ludzkaPołączenie można stosować, ale przy rozpoczęciu, zmianie dawki i odstawieniu hydrokortyzonu należy częściej kontrolować glikemię i odpowiednio korygować dawkę insuliny.Mierz cukier częściej po każdej zmianie dawki hydrokortyzonu i nie zmieniaj samodzielnie dawek żadnego z tych leków bez uzgodnienia z lekarzem.ChPL: ostrożnośćszybki (godziny)rozległe badania
Niekorzystna interakcja
Mierz cukier częściej po każdej zmianie dawki hydrokortyzonu i nie zmieniaj samodzielnie dawek żadnego z tych leków bez uzgodnienia z lekarzem.
Hydrokortyzon może podnosić poziom cukru we krwi i osłabiać działanie insuliny. Przez to możesz potrzebować więcej insuliny, gdy przyjmujesz hydrokortyzon lub zwiększasz jego dawkę. Gdy dawka hydrokortyzonu zostanie zmniejszona, cukier może spaść za nisko, jeśli nadal podajesz tyle samo insuliny.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wysoki cukier w pomiarach
- nasilone pragnienie i częste oddawanie moczu
- zmęczenie i senność
- drżenie, poty i kołatanie serca
- nagły głód, zawroty głowy lub dezorientacja
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Połączenie można stosować, ale przy rozpoczęciu, zmianie dawki i odstawieniu hydrokortyzonu należy częściej kontrolować glikemię i odpowiednio korygować dawkę insuliny. Charakterystyka insuliny ludzkiej wskazuje, że substancje zmieniające metabolizm glukozy mogą wymagać zmiany dawki insuliny.[1] Hiperglikemia po glikokortykosteroidzie podanym rano narasta zwykle w drugiej połowie dnia, co warto uwzględnić przy dostosowywaniu insuliny. Przy redukcji dawki hydrokortyzonu dawkę insuliny trzeba stopniowo zmniejszać, aby uniknąć hipoglikemii.
Skutek kliniczny
Główny skutek to hiperglikemia i pogorszenie kontroli cukrzycy w czasie stosowania hydrokortyzonu, zwłaszcza w dawkach przekraczających dawki substytucyjne. Po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu hydrokortyzonu przy niezmienionej, wcześniej zwiększonej dawce insuliny pojawia się ryzyko hipoglikemii. U chorych z niedoczynnością kory nadnerczy i cukrzycą typu 1 wahania glikemii mogą też wynikać z niedoboru kortyzolu, co utrudnia ustalenie dawki insuliny.
Mechanizm
Hydrokortyzon osłabia działanie insuliny ludzkiej, dlatego przy wdrażaniu, zmianie dawki lub odstawianiu glikokortykosteroidu trzeba liczyć się z koniecznością korekty dawki insuliny. Charakterystyka insuliny ludzkiej wymienia kortykosteroidy wśród substancji, które mogą zmniejszać jej działanie hipoglikemizujące.[1] Glikokortykosteroidy nasilają glukoneogenezę w wątrobie, zmniejszają obwodowy wychwyt glukozy i zwiększają insulinooporność, co prowadzi do antagonizmu farmakodynamicznego wobec insuliny. Charakterystyki hydrokortyzonu nie wymieniają insuliny ludzkiej.[2]
Metabolizm i transportery
- Hydrokortyzon: substrat CYP3A4[3]
Monitorować
- glikemia na czczo i po posiłkach, ze szczególnym uwzględnieniem godzin popołudniowych i wieczornych
- odsetek hemoglobiny glikowanej przy dłuższym leczeniu
- objawy hipoglikemii po zmniejszeniu dawki lub odstawieniu hydrokortyzonu
- ciała ketonowe przy znacznej hiperglikemii u chorych na cukrzycę typu 1
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa lub doodbytnicza na małą powierzchniędroga podania · hydrokortyzon | ryzyko maleje | Hydrokortyzon stosowany miejscowo na niewielką powierzchnię skóry ma znikome działanie ogólnoustrojowe i zwykle nie wpływa istotnie na glikemię. |
| Dawka substytucyjna w niedoczynności kory nadnerczydawka · hydrokortyzon | ryzyko maleje | Dawki substytucyjne odtwarzają fizjologiczne stężenie kortyzolu, więc wpływ na glikemię jest mniejszy niż przy dawkach farmakologicznych, ale wymaga uwagi przy każdej zmianie dawki. |
| Dawka zwiększona w czasie choroby lub stresu albo dawka farmakologicznadawka · hydrokortyzon | ryzyko rośnie | Zwiększenie dawki hydrokortyzonu w czasie choroby lub stosowanie dawek przeciwzapalnych istotnie nasila hiperglikemię i zwykle wymaga zwiększenia dawki insuliny. |
| Zmniejszenie dawki lub odstawienie hydrokortyzonukolejność włączenia · hydrokortyzon | inne zalecenie | Po redukcji dawki hydrokortyzonu należy stopniowo zmniejszać wcześniej zwiększoną dawkę insuliny ze względu na ryzyko hipoglikemii. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Insuman Comb 15 100 j.m./ml, zawiesina do wstrzykiwań we wkładzie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/insuman-comb-15-100105724/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Alkindi 0,5 mg, granulat w kapsułce do otwierania. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/alkindi-100402072/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Alkindi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/alkindi-100402072/
Niekorzystna interakcjaHydrokortyzon+ MetotreksatKontynuuj leczenie skojarzone, jeśli jest wskazane, ale przed włączeniem kortykosteroidu u pacjenta leczonego metotreksatem sprawdź, czy nie ma czynnego półpaśca lub neuralgii popółpaścowej.Przyjmuj oba leki tak, jak zalecił lekarz, i od razu skontaktuj się z nim, jeśli pojawi się gorączka albo bolesna wysypka z pęcherzykami.ChPL: ostrożnośćopóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Przyjmuj oba leki tak, jak zalecił lekarz, i od razu skontaktuj się z nim, jeśli pojawi się gorączka albo bolesna wysypka z pęcherzykami.
Oba leki osłabiają odporność, a razem robią to mocniej. Dlatego łatwiej możesz złapać infekcję, a półpasiec może przebiegać ciężej. Leki są często łączone celowo i zwykle można je bezpiecznie stosować razem pod kontrolą lekarza.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- bolesna wysypka z pęcherzykami na skórze
- ból gardła lub owrzodzenia w jamie ustnej
- kaszel lub duszność
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Kontynuuj leczenie skojarzone, jeśli jest wskazane, ale przed włączeniem kortykosteroidu u pacjenta leczonego metotreksatem sprawdź, czy nie ma czynnego półpaśca lub neuralgii popółpaścowej. W razie objawów zakażenia, zwłaszcza półpaśca, pacjent powinien szybko zgłosić się do lekarza. Okresowo kontroluj morfologię krwi i stan kliniczny pod kątem infekcji. Nie odstawiaj nagle hydrokortyzonu – u pacjenta z niedoczynnością kory nadnerczy w czasie ostrego zakażenia zwykle trzeba zwiększyć jego dawkę według zaleceń lekarza.
Skutek kliniczny
Główne ryzyko to częstsze i cięższe zakażenia, w tym reaktywacja wirusa ospy wietrznej i półpaśca z możliwością postaci rozsianej. Przy hydrokortyzonie stosowanym w dawkach substytucyjnych w niedoczynności kory nadnerczy dodatkowe ryzyko jest małe, natomiast rośnie przy dawkach przeciwzapalnych i długotrwałym leczeniu.
Mechanizm
Połączenie można stosować, ale trzeba pilnować objawów zakażenia, bo oba leki osłabiają odporność i ich działanie immunosupresyjne się sumuje. Hydrokortyzon w dawkach przeciwzapalnych hamuje odpowiedź zapalną i komórkową, a metotreksat hamuje reduktazę kwasu dihydrofoliowego i działa antyproliferacyjnie na limfocyty oraz szpik. ChPL metotreksatu podaje, że w pojedynczych przypadkach podanie kortykosteroidów pacjentom otrzymującym metotreksat, u których występował półpasiec lub neuralgia popółpaścowa, prowadziło do rozwoju rozsianej postaci półpaśca.[1] Hydrokortyzon jest metabolizowany przez CYP3A4, a metotreksat nie wpływa na ten enzym, więc interakcja farmakokinetyczna nie jest oczekiwana. ChPL hydrokortyzonu nie wymienia metotreksatu.[2]
Metabolizm i transportery
Monitorować
- objawy zakażenia, w tym półpaśca
- morfologia krwi z rozmazem
- temperatura ciała
- zmiany w jamie ustnej
Kiedy ocena się zmienia
| Dawka substytucyjna w niedoczynności kory nadnerczydawka · hydrokortyzon | ryzyko maleje | W dawkach substytucyjnych hydrokortyzon odtwarza fizjologiczne stężenie kortyzolu i w niewielkim stopniu nasila immunosupresję metotreksatu. Wystarczy poinformować pacjenta o objawach zakażenia i przypomnieć o zwiększaniu dawki hydrokortyzonu w chorobie według zaleceń lekarza. |
| Leczenie przewlekłe dawkami przeciwzapalnymiczas leczenia · hydrokortyzon | ryzyko rośnie | Długotrwałe stosowanie hydrokortyzonu w dawkach przeciwzapalnych razem z metotreksatem wyraźniej zwiększa ryzyko zakażeń oportunistycznych i reaktywacji półpaśca. Potrzebna jest regularna kontrola morfologii i stanu klinicznego. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Methotrexat-Ebewe 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/methotrexat-ebewe-100090448/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Alkindi 0,5 mg, granulat w kapsułce do otwierania. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/alkindi-100402072/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Alkindi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/alkindi-100402072/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Niekorzystna interakcjaHydrokortyzon+ RamiprylPołączenie można stosować, ale po włączeniu lub zwiększeniu dawki hydrokortyzonu należy częściej kontrolować ciśnienie tętnicze i w razie potrzeby zmodyfikować leczenie hipotensyjne.Mierz ciśnienie częściej w pierwszych tygodniach wspólnego stosowania leków i pokaż wyniki lekarzowi, a żadnego z leków nie odstawiaj samodzielnie.ChPL: ostrożnośćopóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Mierz ciśnienie częściej w pierwszych tygodniach wspólnego stosowania leków i pokaż wyniki lekarzowi, a żadnego z leków nie odstawiaj samodzielnie.
Hydrokortyzon może zatrzymywać wodę i sól w organizmie, przez co ramipryl słabiej obniża ciśnienie krwi. Ciśnienie może wtedy rosnąć, a nogi mogą puchnąć. Rzadko połączenie tych leków może wpływać na wyniki badań krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie wyższe ciśnienie niż zwykle
- obrzęki nóg lub szybki przyrost masy ciała
- gorączka, ból gardła lub częste infekcje
- osłabienie mięśni lub kołatanie serca
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – antagonizm, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie można stosować, ale po włączeniu lub zwiększeniu dawki hydrokortyzonu należy częściej kontrolować ciśnienie tętnicze i w razie potrzeby zmodyfikować leczenie hipotensyjne. Charakterystyka produktu ramiprylu zaleca uwzględnić podwyższone ryzyko reakcji hematologicznych przy jednoczesnym stosowaniu kortykosteroidów[1]. Przy długotrwałym leczeniu warto okresowo kontrolować morfologię krwi i stężenie potasu.
Skutek kliniczny
Możliwe słabsze działanie hipotensyjne ramiprylu z gorszą kontrolą ciśnienia tętniczego i obrzękami, zwłaszcza przy dawkach przeciwzapalnych hydrokortyzonu. Rzadko mogą wystąpić zaburzenia morfologii krwi, na które wskazuje charakterystyka produktu ramiprylu[1].
Mechanizm
Hydrokortyzon ma wyraźne działanie mineralokortykosteroidowe, więc zatrzymuje sód i wodę w organizmie, co przeciwdziała obniżaniu ciśnienia tętniczego przez ramipryl. Charakterystyka produktu ramiprylu wymienia kortykosteroidy wśród leków, które razem z inhibitorem ACE podwyższają ryzyko reakcji hematologicznych[1]. Wpływ obu leków na stężenie potasu jest przeciwstawny – ramipryl może je podwyższać, a hydrokortyzon obniżać – dlatego wynik netto u konkretnego pacjenta jest trudny do przewidzenia. Interakcja farmakokinetyczna nie jest spodziewana, ponieważ ramipryl nie wpływa na metabolizm hydrokortyzonu przez CYP3A4.
Metabolizm i transportery
- Hydrokortyzon: substrat CYP3A4[2]
Monitorować
- ciśnienie tętnicze
- masa ciała i obrzęki
- morfologia krwi z rozmazem
- stężenie potasu w surowicy
Kiedy ocena się zmienia
| Dawka substytucyjna w niedoczynności nadnerczydawka · hydrokortyzon | ryzyko maleje | Przy dawkach odpowiadających fizjologicznemu wydzielaniu kortyzolu zatrzymanie sodu i wody jest zwykle niewielkie, więc osłabienie działania ramiprylu ma mniejsze znaczenie kliniczne. Zalecenie kontroli morfologii z charakterystyki produktu ramiprylu nadal obowiązuje. |
| Długotrwałe leczenie dawkami przeciwzapalnymiczas leczenia · hydrokortyzon | ryzyko rośnie | Długotrwałe stosowanie dawek przeciwzapalnych nasila retencję sodu i wody oraz ryzyko utraty kontroli ciśnienia tętniczego, co może wymagać zmiany leczenia hipotensyjnego. |
| Miejscowa na skórędroga podania · hydrokortyzon | interakcja nie dotyczy | Przy krótkotrwałym stosowaniu hydrokortyzonu na niewielkie powierzchnie skóry wchłanianie ogólnoustrojowe jest zbyt małe, aby wpłynąć na działanie ramiprylu. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Polpril 10 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/polpril-100113089/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Alkindi. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/alkindi-100402072/
Oznaczenia na tej stronie
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
- Korzystna interakcjaPołączenie celowe
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.