Interakcje / Retynoidy przeciwłuszczycowe / Retynoidy przeciwłuszczycowe i retynoidy przeciwnowotworowe
Jaki opis pokazać?
Połączenie przeciwwskazane
Retynoidu przeciwłuszczycowego nie łączy się z retynoidem przeciwnowotworowym, a połączenie jest przeciwwskazane.
Nie przyjmuj leku z grupy retynoidów stosowanego w łuszczycy razem z retynoidem stosowanym w leczeniu nowotworu i powiedz lekarzowi, jeśli dostałeś receptę na oba te leki.
Interakcja klasy Retynoidy przeciwłuszczycowe + retynoidy przeciwnowotworowe
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup.
- Retynoidy przeciwłuszczycowe
- acytretyna
- Retynoidy przeciwnowotworowe
- beksaroten
Połączenie przeciwwskazaneRetynoidy przeciwłuszczycowe (np. acytretyna)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaRetynoidu przeciwłuszczycowego nie łączy się z retynoidem przeciwnowotworowym, a połączenie jest przeciwwskazane.Nie przyjmuj leku z grupy retynoidów stosowanego w łuszczycy razem z retynoidem stosowanym w leczeniu nowotworu i powiedz lekarzowi, jeśli dostałeś receptę na oba te leki.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj leku z grupy retynoidów stosowanego w łuszczycy razem z retynoidem stosowanym w leczeniu nowotworu i powiedz lekarzowi, jeśli dostałeś receptę na oba te leki.
Acytretyna stosowana w łuszczycy i beksaroten stosowany w chłoniaku skóry należą do tej samej grupy leków pochodnych witaminy A. Przyjmowane razem nasilają swoje działania niepożądane. Mogą wtedy mocno podnieść tłuszcze we krwi, zaszkodzić wątrobie i trzustce, wysuszyć skórę i usta oraz wywołać silne bóle głowy. Oba leki mogą też poważnie uszkodzić płód.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny ból brzucha promieniujący do pleców, nudności lub wymioty
- silny, uporczywy ból głowy, nudności i zaburzenia widzenia
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz
- bardzo nasilona suchość i pękanie skóry, warg lub śluzówek
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Retynoidu przeciwłuszczycowego nie łączy się z retynoidem przeciwnowotworowym, a połączenie jest przeciwwskazane. Acytretyny nie stosuje się razem z beksarotenem ani z innymi retynoidami podawanymi ogólnie. Nie stosuje się jej także z witaminą A w dawkach przekraczających zapotrzebowanie. Jeśli pacjent z chłoniakiem skórnym z komórek T leczony beksarotenem ma też łuszczycę, zmiany łuszczycowe leczy się miejscowo albo fototerapią w porozumieniu z hematoonkologiem i dermatologiem. Przy przejściu z jednego retynoidu na drugi należy kontrolować lipidy i parametry wątrobowe także po odstawieniu poprzedniego leku. Acytretyna w obecności alkoholu przechodzi w etretynat o bardzo długim okresie półtrwania. Antykoncepcję trzeba prowadzić zgodnie z wymaganiami dla każdego z leków, także w okresie wymaganym po zakończeniu terapii.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkiej hipertriglicerydemii i hipercholesterolemii, a przy hipertriglicerydemii także ryzyko ostrego zapalenia trzustki. Rośnie też ryzyko uszkodzenia wątroby, nasilonej suchości i pękania skóry oraz błon śluzowych, łysienia, bólów kostno-mięśniowych i nadciśnienia wewnątrzczaszkowego (rzekomego guza mózgu). Oba leki są silnie teratogenne. Ich łączne stosowanie nie zmniejsza ryzyka wad płodu, a dokłada kolejne obciążenie u kobiety w wieku rozrodczym.
Mechanizm
Acytretyna i beksaroten są retynoidami podawanymi ogólnie i działają przez receptory jądrowe dla kwasu retinowego. Acytretyna działa głównie przez receptory RAR, a beksaroten wybiórczo przez receptory RXR. Ich działania niepożądane typowe dla retynoidów sumują się i dają obraz hiperwitaminozy A. Interakcja jest wspólna dla obu leków, bo wynika z działania całej klasy retynoidów, a nie z wpływu jednego leku na stężenie drugiego.
Monitorować
- stężenie triglicerydów i cholesterolu na czczo
- aktywność aminotransferaz i bilirubina
- amylaza lub lipaza przy bólu brzucha
- objawy nadciśnienia wewnątrzczaszkowego (ból głowy, zaburzenia widzenia)
- test ciążowy u kobiet w wieku rozrodczym
Alkohol przy tych lekach
Retynoidy przeciwłuszczycowe a alkohol: brak opisu w bazie.
Retynoidy przeciwnowotworowe a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 46
Połączenie przeciwwskazaneRetynoidy przeciwłuszczycowe (np. acytretyna)+ Preparaty witaminy A (np. retynol) klasaRetynoidu przeciwłuszczycowego nie łączy się z preparatami witaminy A – połączenie jest przeciwwskazane.Gdy przyjmujesz retynoid na łuszczycę, nie stosuj preparatów z witaminą A i przed zakupem każdego suplementu lub witamin zapytaj farmaceutę, czy nie zawierają retinolu.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Gdy przyjmujesz retynoid na łuszczycę, nie stosuj preparatów z witaminą A i przed zakupem każdego suplementu lub witamin zapytaj farmaceutę, czy nie zawierają retinolu.
Acytretyna, którą przyjmujesz na łuszczycę, jest lekiem pochodnym witaminy A. Gdy dodatkowo przyjmujesz witaminę A w tabletkach, kapsułkach, kroplach albo w tranie, organizm dostaje jej za dużo. Może to wywołać silne bóle głowy, zaburzenia widzenia, nudności, bóle kości i uszkodzenie wątroby. Betakaroten z warzyw i suplementów jest znacznie bezpieczniejszy, bo organizm sam ogranicza jego zamianę w witaminę A.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny, uporczywy ból głowy
- zaburzenia widzenia, np. podwójne lub nieostre widzenie
- nudności i wymioty
- bóle kości, stawów lub mięśni
- mocne łuszczenie skóry, pękanie ust, wypadanie włosów
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Retynoidu przeciwłuszczycowego nie łączy się z preparatami witaminy A – połączenie jest przeciwwskazane. Przed rozpoczęciem leczenia acytretyną należy odstawić suplementy i leki zawierające retinol, w tym preparaty wielowitaminowe z witaminą A. Pacjent powinien też unikać nadmiernego spożycia witaminy A z dietą, np. regularnego jedzenia wątróbki i tranu. Betakaroten nie powoduje hiperwitaminozy A i nie jest objęty przeciwwskazaniem, ale w trakcie leczenia acytretyną lepiej unikać jego dużych dawek bez wyraźnego wskazania. Gdy pojawią się objawy hiperwitaminozy A, zwłaszcza silny ból głowy z zaburzeniami widzenia, należy przerwać przyjmowanie preparatu witaminy A i pilnie ocenić pacjenta.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko hiperwitaminozy A. Mogą wystąpić nasilona suchość skóry i błon śluzowych, łuszczenie skóry, wypadanie włosów, bóle głowy, nudności i wymioty, bóle kości i stawów oraz uszkodzenie wątroby i wzrost stężenia trójglicerydów. Najgroźniejszym powikłaniem jest łagodne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe z silnym bólem głowy i zaburzeniami widzenia. Oba składniki są teratogenne, więc u kobiet w wieku rozrodczym połączenie dodatkowo zwiększa zagrożenie dla płodu.
Mechanizm
Acytretyna jest syntetyczną pochodną witaminy A i działa przez te same receptory retinoidowe co retinol. Jednoczesne podanie preformowanej witaminy A sumuje działanie retinoidowe obu substancji i zwiększa ryzyko objawów hiperwitaminozy A. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i dotyczy wszystkich połączeń retynoidu przeciwłuszczycowego z preformowaną witaminą A (retinol i jego estry). Betakaroten jest wyjątkiem, bo jego przemiana w witaminę A jest regulowana przez organizm.
Monitorować
- objawy hiperwitaminozy A (suchość skóry i śluzówek, łuszczenie, wypadanie włosów, bóle kości i stawów)
- silny ból głowy, nudności, wymioty i zaburzenia widzenia jako sygnał nadciśnienia wewnątrzczaszkowego
- aktywność aminotransferaz (AlAT, AspAT)
- stężenie trójglicerydów i cholesterolu
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowo na skórędroga podania · preparaty witaminy A | ryzyko maleje | Retinol w maściach i kremach stosowany na niewielkie powierzchnie skóry wchłania się w znikomym stopniu i nie powoduje istotnego narażenia ogólnoustrojowego. Takie stosowanie nie wymaga odstawienia, choć może nasilać miejscowe podrażnienie i suchość skóry wywołane acytretyną. |
Połączenie przeciwwskazaneRetynoidy przeciwłuszczycowe (np. acytretyna)+ Doustne retynoidy przeciwtrądzikowe (np. izotretynoina) klasaRetynoidu przeciwłuszczycowego nie łączy się z doustnym retynoidem przeciwtrądzikowym – połączenie jest przeciwwskazane.Nie przyjmuj jednocześnie dwóch retynoidów doustnych, takich jak acytretyna i izotretynoina, i powiedz lekarzowi, jeśli dostałeś receptę na jeden z nich, a nadal stosujesz drugi.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj jednocześnie dwóch retynoidów doustnych, takich jak acytretyna i izotretynoina, i powiedz lekarzowi, jeśli dostałeś receptę na jeden z nich, a nadal stosujesz drugi.
Acytretyna (na łuszczycę) i izotretynoina (na trądzik) to leki z tej samej grupy, pochodne witaminy A. Przyjmowane razem sumują swoje działania niepożądane i mogą wywołać objawy przedawkowania witaminy A, takie jak silny ból głowy z zaburzeniami widzenia, uszkodzenie wątroby czy bardzo suchą, pękającą skórę. Oba leki mogą poważnie uszkodzić płód.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny, uporczywy ból głowy
- zaburzenia widzenia, nudności lub wymioty
- silny ból brzucha promieniujący do pleców
- zażółcenie skóry lub białek oczu, ciemny mocz
- bóle kości lub stawów
- bardzo nasilona suchość i pękanie skóry, warg lub krwawienia z nosa
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Retynoidu przeciwłuszczycowego nie łączy się z doustnym retynoidem przeciwtrądzikowym – połączenie jest przeciwwskazane. Acytretyny nie stosuje się razem z izotretynoiną ani z innymi retynoidami doustnymi czy suplementami witaminy A w dawkach przekraczających zapotrzebowanie. Przy zmianie leczenia z jednego retynoidu na drugi leki podaje się kolejno, a nie równolegle. Po leczeniu acytretyną obowiązują zasady zapobiegania ciąży właściwe dla acytretyny, także gdy pacjentka przechodzi na izotretynoinę.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko objawów hiperwitaminozy A: nasilonej suchości i pękania skóry oraz błon śluzowych, łagodnego nadciśnienia wewnątrzczaszkowego (guza rzekomego mózgu), uszkodzenia wątroby, hipertriglicerydemii z ryzykiem zapalenia trzustki oraz zmian kostnych. Oba leki są silnie teratogenne, a ich łączenie nie zmniejsza tego ryzyka, tylko utrudnia ocenę wymaganego okresu antykoncepcji.
Mechanizm
Acytretyna i izotretynoina są pochodnymi witaminy A i działają przez te same receptory retinoidowe, więc ich działania farmakologiczne i toksyczne sumują się. Jednoczesne stosowanie daje obraz zbliżony do hiperwitaminozy A. Interakcja jest wspólna dla obu leków i wynika z mechanizmu działania całej grupy, a nie z wpływu na metabolizm któregokolwiek z nich.
Monitorować
- aktywność aminotransferaz
- stężenie triglicerydów i cholesterolu
- objawy nadciśnienia wewnątrzczaszkowego (ból głowy, zaburzenia widzenia, nudności)
- test ciążowy i skuteczna antykoncepcja u kobiet w wieku rozrodczym
- nasilenie suchości skóry i błon śluzowych
Kiedy ocena się zmienia
| Zmiana leczenia z acytretyny na izotretynoinę lub odwrotniekolejność włączenia · pacjent | inne zalecenie | Przy zamianie jednego retynoidu na drugi leki podaje się kolejno, bez okresu nakładania się. Po odstawieniu acytretyny jej długo utrzymujący się metabolit nadal działa teratogennie, dlatego u kobiet w wieku rozrodczym obowiązuje okres antykoncepcji wymagany dla acytretyny, niezależnie od późniejszego leczenia izotretynoiną. |
Połączenie przeciwwskazaneSyntetyczne leki pobudzające owulację (np. klomifen)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaSyntetycznego leku pobudzającego owulację nie łączy się z retynoidem przeciwnowotworowym.Nie przyjmuj leku pobudzającego owulację razem z retynoidem przeciwnowotworowym i jeśli planujesz ciążę, najpierw porozmawiaj z lekarzem, który leczy cię beksarotenem.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj leku pobudzającego owulację razem z retynoidem przeciwnowotworowym i jeśli planujesz ciążę, najpierw porozmawiaj z lekarzem, który leczy cię beksarotenem.
Klomifen to lek pomagający zajść w ciążę, a beksaroten to lek stosowany w leczeniu chłoniaka skóry. Beksaroten może poważnie uszkodzić rozwijające się dziecko, dlatego w czasie jego przyjmowania nie wolno zajść w ciążę. Oba leki mogą też podnosić poziom tłuszczów we krwi, co zwiększa ryzyko groźnego zapalenia trzustki.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny ból brzucha promieniujący do pleców
- nudności i wymioty
- brak miesiączki lub dodatni test ciążowy
- gorączka z bólem w nadbrzuszu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Syntetycznego leku pobudzającego owulację nie łączy się z retynoidem przeciwnowotworowym. Stymulację owulacji klomifenem odracza się do zakończenia leczenia beksarotenem i upływu okresu, w którym nadal obowiązuje skuteczna antykoncepcja. Jeśli pacjentka planuje ciążę, decyzję o przerwaniu lub zmianie leczenia chłoniaka podejmuje lekarz prowadzący leczenie onkologiczne wspólnie z ginekologiem. W rzadkim przypadku stosowania klomifenu u mężczyzny w trakcie leczenia beksarotenem należy przed włączeniem skontrolować lipidogram i oznaczać triglicerydy w trakcie, a pacjent musi stosować prezerwatywę.
Skutek kliniczny
Ryzyko ciężkiej hipertriglicerydemii i ostrego zapalenia trzustki, które może zagrażać życiu. U kobiety poddawanej stymulacji owulacji w trakcie leczenia beksarotenem lub krótko po nim istnieje ryzyko poczęcia dziecka narażonego na lek o silnym działaniu teratogennym i ciężkich wad wrodzonych.
Mechanizm
Klomifen ma działanie estrogenopodobne na wątrobę i może podnosić stężenie triglicerydów we krwi, szczególnie u osób z hipertriglicerydemią w wywiadzie. Beksaroten, przez aktywację receptorów retinoidowych RXR, bardzo często wywołuje znaczną hipertriglicerydemię i hipercholesterolemię. Oba leki sumują się w działaniu na gospodarkę lipidową, co zwiększa ryzyko ciężkiej hipertriglicerydemii i ostrego zapalenia trzustki. Niezależnie od tego cel stosowania klomifenu, czyli uzyskanie ciąży, jest sprzeczny z silnym działaniem teratogennym beksarotenu, którego nie wolno stosować w ciąży ani u kobiet bez skutecznej antykoncepcji. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy, bo obie grupy w Polsce reprezentuje po jednym leku.
Monitorować
- stężenie triglicerydów i cholesterolu na czczo
- aktywność lipazy i amylazy przy bólu brzucha
- test ciążowy przed i w trakcie leczenia beksarotenem
- stosowanie skutecznej antykoncepcji
Kiedy ocena się zmienia
| Okres obowiązkowej antykoncepcji po odstawieniu beksarotenuodstep · retynoidy przeciwnowotworowe | inne zalecenie | Stymulację owulacji klomifenem można rozważyć dopiero po zakończeniu leczenia beksarotenem i upływie okresu, przez który należy stosować skuteczną antykoncepcję. Przed włączeniem klomifenu warto skontrolować lipidogram, bo hipertriglicerydemia po beksarotenie może utrzymywać się po jego odstawieniu. |
Połączenie przeciwwskazaneTetracykliny (np. doksycyklina, tygecyklina, limecyklina)+ Retynoidy przeciwłuszczycowe (np. acytretyna) klasaTetracykliny i acytretyny nie należy stosować jednocześnie – połączenie jest przeciwwskazane z powodu ryzyka nadciśnienia wewnątrzczaszkowego.Nie przyjmuj antybiotyku z grupy tetracyklin razem z acytretyną i jeśli dostałeś receptę na taki antybiotyk, powiedz lekarzowi lub farmaceucie, że leczysz się acytretyną.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj antybiotyku z grupy tetracyklin razem z acytretyną i jeśli dostałeś receptę na taki antybiotyk, powiedz lekarzowi lub farmaceucie, że leczysz się acytretyną.
Antybiotyki z grupy tetracyklin, takie jak doksycyklina czy limecyklina, oraz lek na łuszczycę acytretyna mogą każdy osobno podnieść ciśnienie w czaszce. Gdy przyjmujesz je razem, to ryzyko jest znacznie większe. Może to powodować silny ból głowy, wymioty i kłopoty ze wzrokiem, a w skrajnych przypadkach trwale uszkodzić wzrok. Dlatego tych leków nie łączy się ze sobą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny, nieustępujący ból głowy
- nudności lub wymioty
- nieostre lub podwójne widzenie
- chwilowe zaciemnienia przed oczami
- szum w uszach
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Tetracykliny i acytretyny nie należy stosować jednocześnie – połączenie jest przeciwwskazane z powodu ryzyka nadciśnienia wewnątrzczaszkowego. Dotyczy to wszystkich tetracyklin podawanych doustnie lub dożylnie, czyli doksycykliny, limecykliny, tygecykliny i erawacykliny. U pacjenta leczonego acytretyną zakażenie lub trądzik należy leczyć antybiotykiem z innej grupy. Jeśli tetracyklina jest niezbędna, acytretynę trzeba odstawić na czas antybiotykoterapii po uzgodnieniu z dermatologiem. Ryzyko może utrzymywać się przez pewien czas po odstawieniu acytretyny, ponieważ lek i jego metabolit eliminują się z organizmu powoli. Przy objawach sugerujących nadciśnienie wewnątrzczaszkowe należy natychmiast przerwać oba leki i skierować pacjenta na badanie neurologiczne i okulistyczne.
Skutek kliniczny
Wzrost ciśnienia wewnątrzczaszkowego objawia się silnym, uporczywym bólem głowy, nudnościami i wymiotami, zaburzeniami widzenia (nieostre lub podwójne widzenie, przemijające zaciemnienia), szumem w uszach oraz obrzękiem tarczy nerwu wzrokowego. Nieleczone może prowadzić do trwałego uszkodzenia nerwu wzrokowego i utraty wzroku.
Mechanizm
Zarówno tetracykliny, jak i acytretyna mogą samodzielnie wywołać idiopatyczne nadciśnienie wewnątrzczaszkowe (guz rzekomy mózgu). Przy jednoczesnym stosowaniu ich działania się sumują i ryzyko tego powikłania rośnie. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i nie zależy od wchłaniania ani metabolizmu, dlatego dotyczy wszystkich tetracyklin podawanych ogólnie, w tym doksycykliny, limecykliny oraz pochodnych nowszej generacji – tygecykliny i erawacykliny, które mają ten sam profil działań niepożądanych klasy.
Monitorować
- ból głowy, nudności i wymioty
- zaburzenia widzenia
- badanie dna oka w kierunku obrzęku tarczy nerwu wzrokowego przy objawach
Kiedy ocena się zmienia
| Niedawne odstawienie acytretynyodstep · retynoidy przeciwłuszczycowe | inne zalecenie | Acytretyna i jej metabolit wolno eliminują się z organizmu, a przy spożywaniu alkoholu może powstawać długo działający etretynat. Po niedawnym odstawieniu acytretyny ryzyko nadciśnienia wewnątrzczaszkowego może się utrzymywać, dlatego przed włączeniem tetracykliny warto skonsultować odstęp z dermatologiem lub wybrać antybiotyk z innej grupy. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi GLP-1 (np. semaglutyd, liraglutyd, dulaglutyd)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu GLP-1 i beksarotenu należy unikać tego połączenia albo, jeśli jest konieczne, ściśle kontrolować stężenie triglicerydów i objawy zapalenia trzustki.Jeśli przyjmujesz analog GLP-1 i beksaroten, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu, regularnie badaj poziom tłuszczów we krwi i nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz analog GLP-1 i beksaroten, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu, regularnie badaj poziom tłuszczów we krwi i nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę.
Leki z grupy analogów GLP-1, takie jak semaglutyd, liraglutyd czy dulaglutyd, oraz beksaroten stosowany w leczeniu chłoniaka skóry mogą każdy osobno podrażniać trzustkę. Beksaroten mocno podnosi poziom tłuszczów we krwi, co dodatkowo zwiększa to ryzyko. Razem mogą więc częściej wywołać zapalenie trzustki, a u osób z cukrzycą także zbyt niski cukier we krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny ból brzucha, często promieniujący do pleców
- uporczywe nudności lub wymioty
- drżenie, poty, kołatanie serca, nagły głód lub splątanie – objawy niskiego cukru
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu GLP-1 i beksarotenu należy unikać tego połączenia albo, jeśli jest konieczne, ściśle kontrolować stężenie triglicerydów i objawy zapalenia trzustki. Beksarotenu nie stosuje się u osób z zapaleniem trzustki w wywiadzie oraz z niewyrównaną hipertriglicerydemią, a analogów GLP-1 nie zaleca się u osób po przebytym zapaleniu trzustki. Przed włączeniem beksarotenu u chorego leczonego semaglutydem, liraglutydem, dulaglutydem, liksysenatydem lub eksenatydem warto rozważyć zamianę leczenia przeciwcukrzycowego lub przeciwotyłościowego na lek bez wpływu na trzustkę. Jeśli połączenie jest kontynuowane, należy wyrównać lipidy przed rozpoczęciem beksarotenu i regularnie oznaczać triglicerydy w trakcie leczenia. U chorych przyjmujących dodatkowo insulinę lub pochodną sulfonylomocznika trzeba liczyć się z koniecznością zmniejszenia ich dawki. Przy silnym bólu brzucha leki należy odstawić do czasu wykluczenia zapalenia trzustki.
Skutek kliniczny
Najważniejszym zagrożeniem jest ostre zapalenie trzustki, które może mieć ciężki przebieg. Możliwe jest też nasilenie spadków glikemii, zwłaszcza u chorych przyjmujących jednocześnie insulinę lub pochodną sulfonylomocznika.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla wszystkich analogów GLP-1 w połączeniu z beksarotenem. Beksaroten jako agonista receptorów retynoidowych X często wywołuje ciężką hipertriglicerydemię, która jest znanym czynnikiem ryzyka ostrego zapalenia trzustki. Analogi GLP-1 same wiążą się z ryzykiem ostrego zapalenia trzustki, więc oba leki sumują to ryzyko. Dodatkowo beksaroten zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę i może nasilać działanie hipoglikemizujące leków przeciwcukrzycowych, co ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy analog GLP-1 jest łączony z insuliną lub pochodną sulfonylomocznika. Nie opisano istotnej interakcji farmakokinetycznej, a spowolnienie opróżniania żołądka przez analogi GLP-1 ma teoretyczny wpływ na wchłanianie beksarotenu przyjmowanego z posiłkiem.
Monitorować
- stężenie triglicerydów na czczo przed leczeniem i regularnie w trakcie
- lipaza i amylaza przy bólu brzucha
- glikemia, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu insuliny lub pochodnej sulfonylomocznika
- objawy zapalenia trzustki – ból w nadbrzuszu, nudności, wymioty
Niekorzystna interakcjaAnalogi pirymidyn (np. azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu pirymidyn i retynoidu przeciwnowotworowego należy liczyć się z nasileniem mielosupresji i ściśle kontrolować morfologię krwi.Jeśli stosujesz lek z grupy analogów pirymidyn razem z retynoidem przeciwnowotworowym, rób regularnie badania krwi zlecone przez lekarza i od razu zgłoś mu gorączkę, krwawienia lub silny ból brzucha.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli stosujesz lek z grupy analogów pirymidyn razem z retynoidem przeciwnowotworowym, rób regularnie badania krwi zlecone przez lekarza i od razu zgłoś mu gorączkę, krwawienia lub silny ból brzucha.
Leki przeciwnowotworowe z grupy analogów pirymidyn, takie jak cytarabina, gemcytabina, azacytydyna czy kapecytabina, oraz beksaroten mogą osłabiać szpik kostny, który wytwarza krwinki. Przyjmowane razem mogą mocniej obniżać liczbę białych krwinek i płytek krwi. Zwiększa to ryzyko zakażeń i krwawień. Takie leczenie jest możliwe, ale wymaga częstych badań krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
- łatwe powstawanie siniaków, krwawienie z nosa lub dziąseł
- czarne lub krwiste stolce
- silny ból brzucha promieniujący do pleców
- nasilone osłabienie i bladość
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu pirymidyn i retynoidu przeciwnowotworowego należy liczyć się z nasileniem mielosupresji i ściśle kontrolować morfologię krwi. Połączenie powinno być zaplanowane przez onkologa lub hematologa, który rozważy zmniejszenie dawek albo przerwę w podawaniu beksarotenu na czas cyklu chemioterapii. Morfologię z rozmazem oznacza się przed rozpoczęciem skojarzenia i regularnie w trakcie, ze szczególną uwagą w okresie spodziewanego nadiru po cytarabinie, gemcytabinie, azacytydynie lub decytabinie. Przy neutropenii lub małopłytkowości wstrzymuje się beksaroten albo modyfikuje schemat analogu pirymidyn. Przed skojarzeniem i w trakcie warto kontrolować trójglicerydy oraz przy bólu brzucha oznaczyć aktywność lipazy.
Skutek kliniczny
Nasilona i dłużej utrzymująca się leukopenia, neutropenia i małopłytkowość, większe ryzyko ciężkich zakażeń, gorączki neutropenicznej i krwawień. Możliwe sumowanie ryzyka zapalenia trzustki, zwłaszcza przy wysokich stężeniach trójglicerydów.
Mechanizm
Analogi pirymidyn hamują syntezę DNA w szybko dzielących się komórkach, w tym w komórkach szpiku kostnego, i wywołują zależną od dawki mielosupresję. Beksaroten działa przez receptory retinoidowe X i sam często powoduje leukopenię oraz neutropenię. Oba działania sumują się na poziomie szpiku. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i nie wynika ze zmiany stężeń leków, ponieważ analogi pirymidyn nie są istotnie metabolizowane przez CYP3A4, który odpowiada za przemiany beksarotenu. Dodatkowo cytarabina i fluoropirymidyny mogą wywoływać zapalenie trzustki, a beksaroten powoduje hipertriglicerydemię, co może sumować ryzyko tego powikłania.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym liczba neutrofilów i płytek krwi
- objawy zakażenia i temperatura ciała
- objawy krwawienia
- stężenie trójglicerydów
- aktywność lipazy lub amylazy przy bólu brzucha
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (fluorouracyl w kremie lub roztworze na skórę)postać · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę nie osiąga stężeń ogólnoustrojowych istotnych dla szpiku, więc sumowanie mielosupresji z beksarotenem jest mało prawdopodobne. |
| Dokanałowa (cytarabina podawana do płynu mózgowo-rdzeniowego)droga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Po podaniu dokanałowym cytarabiny narażenie ogólnoustrojowe jest małe, więc wpływ na szpik i sumowanie z beksarotenem są słabsze niż po podaniu dożylnym, choć kontrola morfologii nadal jest wskazana. |
| Wysokie dawki cytarabinydawka · analogi pirymidyn | ryzyko rośnie | Wysokie dawki cytarabiny wywołują głęboką i długą mielosupresję, dlatego jednoczesne podawanie beksarotenu zwykle nie jest zalecane bez decyzji hematologa i ścisłej kontroli morfologii. |
| Dawka beksarotenu w górnym zakresie zalecanymdawka · retynoidy przeciwnowotworowe | ryzyko rośnie | Leukopenia i hipertriglicerydemia wywołane beksarotenem są zależne od dawki, więc przy wyższych dawkach sumowanie z analogiem pirymidyn jest silniejsze. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi puryn (np. klofarabina, kladrybina, merkaptopuryna)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaPrzy jednoczesnym lub kolejnym stosowaniu analogu puryn i beksarotenu należy liczyć się z sumowaniem się działania mielosupresyjnego i regularnie kontrolować morfologię krwi z rozmazem.Jeśli bierzesz lek z grupy analogów puryn i beksaroten, regularnie rób badania krwi zlecone przez lekarza i od razu zgłoś się do niego, gdy pojawi się gorączka lub inne objawy zakażenia.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli bierzesz lek z grupy analogów puryn i beksaroten, regularnie rób badania krwi zlecone przez lekarza i od razu zgłoś się do niego, gdy pojawi się gorączka lub inne objawy zakażenia.
Leki z grupy analogów puryn, takie jak merkaptopuryna, tioguanina, kladrybina czy fludarabina, oraz beksaroten mogą obniżać liczbę białych krwinek. Gdy bierzesz je razem lub jeden po drugim, ten efekt się sumuje i łatwiej o poważne zakażenie. Lekarz może zalecić częstsze badania krwi albo zmienić leczenie.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel, owrzodzenia w jamie ustnej
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- silne osłabienie
- żółte zabarwienie skóry lub oczu
- silny ból brzucha
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym lub kolejnym stosowaniu analogu puryn i beksarotenu należy liczyć się z sumowaniem się działania mielosupresyjnego i regularnie kontrolować morfologię krwi z rozmazem. Połączenie wymaga decyzji onkologa lub hematologa i nie powinno być wprowadzane rutynowo. Przed włączeniem beksarotenu u pacjenta po kladrybinie, fludarabinie, klofarabinie lub nelarabinie trzeba sprawdzić, czy liczba limfocytów i neutrofilów wróciła do bezpiecznego poziomu, bo limfopenia po tych lekach utrzymuje się długo. Przy merkaptopurynie i tioguaninie warto dodatkowo kontrolować aminotransferazy i bilirubinę. Przy spadku neutrofilów lub objawach zakażenia należy rozważyć wstrzymanie jednego z leków i rozważyć profilaktykę przeciwinfekcyjną zgodnie z zasadami leczenia hematologicznego.
Skutek kliniczny
Nasilona leukopenia, neutropenia i limfopenia ze zwiększonym ryzykiem ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych, grzybiczych i oportunistycznych. Przy merkaptopurynie i tioguaninie możliwe jest dodatkowo nakładanie się uszkodzenia wątroby i zapalenia trzustki.
Mechanizm
Analogi puryn uszkadzają szpik kostny i silnie zmniejszają liczbę limfocytów. Kladrybina, fludarabina, klofarabina i nelarabina dają głęboką i długotrwałą limfopenię, a merkaptopuryna i tioguanina hamują wszystkie linie krwiotworzenia. Beksaroten sam często obniża liczbę leukocytów i neutrofilów. Działania te sumują się, więc rośnie ryzyko ciężkiej leukopenii i zakażeń. Interakcja jest wspólna dla wszystkich leków obu grup, bo wynika z działania na szpik, a nie z metabolizmu. Beksaroten indukuje CYP3A4, ale analogi puryn nie są istotnymi substratami tego enzymu, więc nie oczekuje się zmiany ich stężeń. Dodatkowo merkaptopuryna, tioguanina i beksaroten mogą uszkadzać wątrobę i wywoływać zapalenie trzustki, co może się nakładać.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym liczba neutrofilów i limfocytów
- objawy zakażenia, w tym gorączka
- aminotransferazy i bilirubina przy merkaptopurynie i tioguaninie
- amylaza lub lipaza przy bólu brzucha
Kiedy ocena się zmienia
| ObniżonyeGFR · pacjent | ryzyko rośnie | Kladrybina, fludarabina i klofarabina są wydalane głównie przez nerki, więc przy upośledzonej czynności nerek ich ekspozycja i toksyczność szpikowa rosną, co nasila sumowanie się mielosupresji z beksarotenem. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi somatostatyny (np. lanreotyd, oktreotyd, pasyreotyd)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu somatostatyny i beksarotenu trzeba ściśle monitorować czynność tarczycy na podstawie fT4, glikemię i stężenie triglicerydów.Jeśli przyjmujesz analog somatostatyny razem z beksarotenem, regularnie rób zlecone badania tarczycy, cukru i tłuszczów we krwi i nie zmieniaj dawek leków samodzielnie.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz analog somatostatyny razem z beksarotenem, regularnie rób zlecone badania tarczycy, cukru i tłuszczów we krwi i nie zmieniaj dawek leków samodzielnie.
Leki takie jak oktreotyd, lanreotyd czy pasyreotyd oraz beksaroten mogą razem osłabiać pracę tarczycy. Oba rodzaje leków wpływają też na poziom cukru we krwi i na trzustkę. Dlatego przy takim leczeniu lekarz zleca częstsze badania krwi i może dobrać ci lek na tarczycę albo zmienić dawki leków na cukrzycę.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- duże zmęczenie, senność, uczucie zimna
- przybieranie na wadze, zaparcia, suchość skóry
- silne pragnienie i częste oddawanie moczu
- drżenie, poty, kołatanie serca, nagły głód
- silny ból brzucha promieniujący do pleców, nudności i wymioty
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu somatostatyny i beksarotenu trzeba ściśle monitorować czynność tarczycy na podstawie fT4, glikemię i stężenie triglicerydów. TSH nie jest wiarygodnym wskaźnikiem, bo oba leki je obniżają, dlatego dawkę lewotyroksyny dostosowuje się do stężenia fT4. Przed włączeniem beksarotenu i regularnie w trakcie leczenia należy oznaczyć fT4, glukozę, lipidogram i w razie objawów enzymy trzustkowe. U chorych na cukrzycę leczonych insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika może być potrzebna zmiana dawek leków przeciwcukrzycowych. Największej ostrożności wymaga pasyreotyd ze względu na silne działanie hiperglikemizujące. Krótkotrwały wlew somatostatyny w stanie nagłym ma małe znaczenie dla tej interakcji.
Skutek kliniczny
Głębsza i trudniejsza do rozpoznania niedoczynność tarczycy z niskim lub prawidłowym TSH oraz obniżonym fT4, z nasileniem zmęczenia, nietolerancji zimna, zaparć i zaburzeń lipidowych. Możliwe wahania glikemii, zarówno hipoglikemia, jak i hiperglikemia, zwłaszcza u chorych na cukrzycę. Teoretycznie większe ryzyko ostrego zapalenia trzustki.
Mechanizm
Beksaroten działa na receptory retinoidowe X w przysadce i hamuje wydzielanie tyreotropiny (TSH), co prowadzi do niedoczynności tarczycy pochodzenia ośrodkowego. Analogi somatostatyny również hamują wydzielanie TSH przez przysadkę, więc oba leki sumują swój wpływ na oś przysadka–tarczyca. Oba leki zaburzają też gospodarkę węglowodanową w przeciwnych lub nieprzewidywalnych kierunkach. Beksaroten może nasilać działanie insuliny i leków przeciwcukrzycowych. Analogi somatostatyny hamują wydzielanie insuliny i glukagonu, a pasyreotyd szczególnie często wywołuje hiperglikemię. Teoretycznie sumuje się także ryzyko zapalenia trzustki – beksaroten powoduje ciężką hipertriglicerydemię, a analogi somatostatyny sprzyjają kamicy żółciowej. Mechanizm jest farmakodynamiczny i wynika z działania całych klas, a nie z właściwości pojedynczych substancji, dlatego interakcja dotyczy wszystkich leków obu grup.
Monitorować
- fT4 (TSH jest niewiarygodne)
- glikemia na czczo i HbA1c
- triglicerydy i cholesterol
- amylaza i lipaza przy bólu brzucha
- objawy niedoczynności tarczycy
Kiedy ocena się zmienia
| Kilka dni (wlew somatostatyny lub oktreotydu w stanie nagłym)czas leczenia · analogi somatostatyny | ryzyko maleje | Krótkotrwały wlew somatostatyny lub oktreotydu, na przykład przy krwawieniu z żylaków przełyku, ma niewielkie znaczenie dla tej interakcji, bo zaburzenia tarczycy rozwijają się powoli. Wystarczy kontrola glikemii w trakcie wlewu. |
| Cukrzyca leczona insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznikadawka · pacjent | ryzyko rośnie | U chorych na cukrzycę leczonych insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika wahania glikemii mogą być znaczne w obu kierunkach. Potrzebna jest częstsza samokontrola glikemii i gotowość do zmiany dawek leków przeciwcukrzycowych. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.