Interakcje / Analogi somatostatyny / Analogi somatostatyny i retynoidy przeciwnowotworowe
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu somatostatyny i beksarotenu trzeba ściśle monitorować czynność tarczycy na podstawie fT4, glikemię i stężenie triglicerydów.
Jeśli przyjmujesz analog somatostatyny razem z beksarotenem, regularnie rób zlecone badania tarczycy, cukru i tłuszczów we krwi i nie zmieniaj dawek leków samodzielnie.
Interakcja klasy Analogi somatostatyny + retynoidy przeciwnowotworowe
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup.
- Analogi somatostatyny
- lanreotyd, oktreotyd, pasyreotyd, somatostatyna, paltusotyna
- Retynoidy przeciwnowotworowe
- beksaroten
Niekorzystna interakcjaAnalogi somatostatyny (np. lanreotyd, oktreotyd, pasyreotyd)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu somatostatyny i beksarotenu trzeba ściśle monitorować czynność tarczycy na podstawie fT4, glikemię i stężenie triglicerydów.Jeśli przyjmujesz analog somatostatyny razem z beksarotenem, regularnie rób zlecone badania tarczycy, cukru i tłuszczów we krwi i nie zmieniaj dawek leków samodzielnie.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz analog somatostatyny razem z beksarotenem, regularnie rób zlecone badania tarczycy, cukru i tłuszczów we krwi i nie zmieniaj dawek leków samodzielnie.
Leki takie jak oktreotyd, lanreotyd czy pasyreotyd oraz beksaroten mogą razem osłabiać pracę tarczycy. Oba rodzaje leków wpływają też na poziom cukru we krwi i na trzustkę. Dlatego przy takim leczeniu lekarz zleca częstsze badania krwi i może dobrać ci lek na tarczycę albo zmienić dawki leków na cukrzycę.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- duże zmęczenie, senność, uczucie zimna
- przybieranie na wadze, zaparcia, suchość skóry
- silne pragnienie i częste oddawanie moczu
- drżenie, poty, kołatanie serca, nagły głód
- silny ból brzucha promieniujący do pleców, nudności i wymioty
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu somatostatyny i beksarotenu trzeba ściśle monitorować czynność tarczycy na podstawie fT4, glikemię i stężenie triglicerydów. TSH nie jest wiarygodnym wskaźnikiem, bo oba leki je obniżają, dlatego dawkę lewotyroksyny dostosowuje się do stężenia fT4. Przed włączeniem beksarotenu i regularnie w trakcie leczenia należy oznaczyć fT4, glukozę, lipidogram i w razie objawów enzymy trzustkowe. U chorych na cukrzycę leczonych insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika może być potrzebna zmiana dawek leków przeciwcukrzycowych. Największej ostrożności wymaga pasyreotyd ze względu na silne działanie hiperglikemizujące. Krótkotrwały wlew somatostatyny w stanie nagłym ma małe znaczenie dla tej interakcji.
Skutek kliniczny
Głębsza i trudniejsza do rozpoznania niedoczynność tarczycy z niskim lub prawidłowym TSH oraz obniżonym fT4, z nasileniem zmęczenia, nietolerancji zimna, zaparć i zaburzeń lipidowych. Możliwe wahania glikemii, zarówno hipoglikemia, jak i hiperglikemia, zwłaszcza u chorych na cukrzycę. Teoretycznie większe ryzyko ostrego zapalenia trzustki.
Mechanizm
Beksaroten działa na receptory retinoidowe X w przysadce i hamuje wydzielanie tyreotropiny (TSH), co prowadzi do niedoczynności tarczycy pochodzenia ośrodkowego. Analogi somatostatyny również hamują wydzielanie TSH przez przysadkę, więc oba leki sumują swój wpływ na oś przysadka–tarczyca. Oba leki zaburzają też gospodarkę węglowodanową w przeciwnych lub nieprzewidywalnych kierunkach. Beksaroten może nasilać działanie insuliny i leków przeciwcukrzycowych. Analogi somatostatyny hamują wydzielanie insuliny i glukagonu, a pasyreotyd szczególnie często wywołuje hiperglikemię. Teoretycznie sumuje się także ryzyko zapalenia trzustki – beksaroten powoduje ciężką hipertriglicerydemię, a analogi somatostatyny sprzyjają kamicy żółciowej. Mechanizm jest farmakodynamiczny i wynika z działania całych klas, a nie z właściwości pojedynczych substancji, dlatego interakcja dotyczy wszystkich leków obu grup.
Monitorować
- fT4 (TSH jest niewiarygodne)
- glikemia na czczo i HbA1c
- triglicerydy i cholesterol
- amylaza i lipaza przy bólu brzucha
- objawy niedoczynności tarczycy
Kiedy ocena się zmienia
| Kilka dni (wlew somatostatyny lub oktreotydu w stanie nagłym)czas leczenia · analogi somatostatyny | ryzyko maleje | Krótkotrwały wlew somatostatyny lub oktreotydu, na przykład przy krwawieniu z żylaków przełyku, ma niewielkie znaczenie dla tej interakcji, bo zaburzenia tarczycy rozwijają się powoli. Wystarczy kontrola glikemii w trakcie wlewu. |
| Cukrzyca leczona insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznikadawka · pacjent | ryzyko rośnie | U chorych na cukrzycę leczonych insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika wahania glikemii mogą być znaczne w obu kierunkach. Potrzebna jest częstsza samokontrola glikemii i gotowość do zmiany dawek leków przeciwcukrzycowych. |
Alkohol przy tych lekach
Analogi somatostatyny a alkohol: brak opisu w bazie.
Retynoidy przeciwnowotworowe a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 95
Połączenie przeciwwskazaneRetynoidy przeciwłuszczycowe (np. acytretyna)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaRetynoidu przeciwłuszczycowego nie łączy się z retynoidem przeciwnowotworowym, a połączenie jest przeciwwskazane.Nie przyjmuj leku z grupy retynoidów stosowanego w łuszczycy razem z retynoidem stosowanym w leczeniu nowotworu i powiedz lekarzowi, jeśli dostałeś receptę na oba te leki.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj leku z grupy retynoidów stosowanego w łuszczycy razem z retynoidem stosowanym w leczeniu nowotworu i powiedz lekarzowi, jeśli dostałeś receptę na oba te leki.
Acytretyna stosowana w łuszczycy i beksaroten stosowany w chłoniaku skóry należą do tej samej grupy leków pochodnych witaminy A. Przyjmowane razem nasilają swoje działania niepożądane. Mogą wtedy mocno podnieść tłuszcze we krwi, zaszkodzić wątrobie i trzustce, wysuszyć skórę i usta oraz wywołać silne bóle głowy. Oba leki mogą też poważnie uszkodzić płód.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny ból brzucha promieniujący do pleców, nudności lub wymioty
- silny, uporczywy ból głowy, nudności i zaburzenia widzenia
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz
- bardzo nasilona suchość i pękanie skóry, warg lub śluzówek
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Retynoidu przeciwłuszczycowego nie łączy się z retynoidem przeciwnowotworowym, a połączenie jest przeciwwskazane. Acytretyny nie stosuje się razem z beksarotenem ani z innymi retynoidami podawanymi ogólnie. Nie stosuje się jej także z witaminą A w dawkach przekraczających zapotrzebowanie. Jeśli pacjent z chłoniakiem skórnym z komórek T leczony beksarotenem ma też łuszczycę, zmiany łuszczycowe leczy się miejscowo albo fototerapią w porozumieniu z hematoonkologiem i dermatologiem. Przy przejściu z jednego retynoidu na drugi należy kontrolować lipidy i parametry wątrobowe także po odstawieniu poprzedniego leku. Acytretyna w obecności alkoholu przechodzi w etretynat o bardzo długim okresie półtrwania. Antykoncepcję trzeba prowadzić zgodnie z wymaganiami dla każdego z leków, także w okresie wymaganym po zakończeniu terapii.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkiej hipertriglicerydemii i hipercholesterolemii, a przy hipertriglicerydemii także ryzyko ostrego zapalenia trzustki. Rośnie też ryzyko uszkodzenia wątroby, nasilonej suchości i pękania skóry oraz błon śluzowych, łysienia, bólów kostno-mięśniowych i nadciśnienia wewnątrzczaszkowego (rzekomego guza mózgu). Oba leki są silnie teratogenne. Ich łączne stosowanie nie zmniejsza ryzyka wad płodu, a dokłada kolejne obciążenie u kobiety w wieku rozrodczym.
Mechanizm
Acytretyna i beksaroten są retynoidami podawanymi ogólnie i działają przez receptory jądrowe dla kwasu retinowego. Acytretyna działa głównie przez receptory RAR, a beksaroten wybiórczo przez receptory RXR. Ich działania niepożądane typowe dla retynoidów sumują się i dają obraz hiperwitaminozy A. Interakcja jest wspólna dla obu leków, bo wynika z działania całej klasy retynoidów, a nie z wpływu jednego leku na stężenie drugiego.
Monitorować
- stężenie triglicerydów i cholesterolu na czczo
- aktywność aminotransferaz i bilirubina
- amylaza lub lipaza przy bólu brzucha
- objawy nadciśnienia wewnątrzczaszkowego (ból głowy, zaburzenia widzenia)
- test ciążowy u kobiet w wieku rozrodczym
Połączenie przeciwwskazaneSyntetyczne leki pobudzające owulację (np. klomifen)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaSyntetycznego leku pobudzającego owulację nie łączy się z retynoidem przeciwnowotworowym.Nie przyjmuj leku pobudzającego owulację razem z retynoidem przeciwnowotworowym i jeśli planujesz ciążę, najpierw porozmawiaj z lekarzem, który leczy cię beksarotenem.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj leku pobudzającego owulację razem z retynoidem przeciwnowotworowym i jeśli planujesz ciążę, najpierw porozmawiaj z lekarzem, który leczy cię beksarotenem.
Klomifen to lek pomagający zajść w ciążę, a beksaroten to lek stosowany w leczeniu chłoniaka skóry. Beksaroten może poważnie uszkodzić rozwijające się dziecko, dlatego w czasie jego przyjmowania nie wolno zajść w ciążę. Oba leki mogą też podnosić poziom tłuszczów we krwi, co zwiększa ryzyko groźnego zapalenia trzustki.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny ból brzucha promieniujący do pleców
- nudności i wymioty
- brak miesiączki lub dodatni test ciążowy
- gorączka z bólem w nadbrzuszu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Syntetycznego leku pobudzającego owulację nie łączy się z retynoidem przeciwnowotworowym. Stymulację owulacji klomifenem odracza się do zakończenia leczenia beksarotenem i upływu okresu, w którym nadal obowiązuje skuteczna antykoncepcja. Jeśli pacjentka planuje ciążę, decyzję o przerwaniu lub zmianie leczenia chłoniaka podejmuje lekarz prowadzący leczenie onkologiczne wspólnie z ginekologiem. W rzadkim przypadku stosowania klomifenu u mężczyzny w trakcie leczenia beksarotenem należy przed włączeniem skontrolować lipidogram i oznaczać triglicerydy w trakcie, a pacjent musi stosować prezerwatywę.
Skutek kliniczny
Ryzyko ciężkiej hipertriglicerydemii i ostrego zapalenia trzustki, które może zagrażać życiu. U kobiety poddawanej stymulacji owulacji w trakcie leczenia beksarotenem lub krótko po nim istnieje ryzyko poczęcia dziecka narażonego na lek o silnym działaniu teratogennym i ciężkich wad wrodzonych.
Mechanizm
Klomifen ma działanie estrogenopodobne na wątrobę i może podnosić stężenie triglicerydów we krwi, szczególnie u osób z hipertriglicerydemią w wywiadzie. Beksaroten, przez aktywację receptorów retinoidowych RXR, bardzo często wywołuje znaczną hipertriglicerydemię i hipercholesterolemię. Oba leki sumują się w działaniu na gospodarkę lipidową, co zwiększa ryzyko ciężkiej hipertriglicerydemii i ostrego zapalenia trzustki. Niezależnie od tego cel stosowania klomifenu, czyli uzyskanie ciąży, jest sprzeczny z silnym działaniem teratogennym beksarotenu, którego nie wolno stosować w ciąży ani u kobiet bez skutecznej antykoncepcji. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy, bo obie grupy w Polsce reprezentuje po jednym leku.
Monitorować
- stężenie triglicerydów i cholesterolu na czczo
- aktywność lipazy i amylazy przy bólu brzucha
- test ciążowy przed i w trakcie leczenia beksarotenem
- stosowanie skutecznej antykoncepcji
Kiedy ocena się zmienia
| Okres obowiązkowej antykoncepcji po odstawieniu beksarotenuodstep · retynoidy przeciwnowotworowe | inne zalecenie | Stymulację owulacji klomifenem można rozważyć dopiero po zakończeniu leczenia beksarotenem i upływie okresu, przez który należy stosować skuteczną antykoncepcję. Przed włączeniem klomifenu warto skontrolować lipidogram, bo hipertriglicerydemia po beksarotenie może utrzymywać się po jego odstawieniu. |
Niekorzystna interakcjaAminochinoliny (np. hydroksychlorochina, chlorochina)+ Analogi somatostatyny (np. lanreotyd, oktreotyd, pasyreotyd) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu aminochinoliny i analogu somatostatyny wykonaj EKG z oceną QTc i częstości rytmu przed dołączeniem drugiego leku i powtarzaj je w trakcie leczenia.Jeśli przyjmujesz hydroksychlorochinę lub chlorochinę razem z lekiem z grupy analogów somatostatyny, powiedz o tym lekarzowi, aby mógł zlecić EKG, i nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę.nieznanyteoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz hydroksychlorochinę lub chlorochinę razem z lekiem z grupy analogów somatostatyny, powiedz o tym lekarzowi, aby mógł zlecić EKG, i nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę.
Hydroksychlorochina i chlorochina mogą zaburzać przewodzenie prądu w sercu. Leki takie jak oktreotyd, lanreotyd czy pasyreotyd mogą zwalniać pracę serca. Razem zwiększają ryzyko groźnych zaburzeń rytmu serca. Mogą też powodować wahania cukru we krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- bardzo wolne tętno
- zawroty głowy lub uczucie zbliżającego się omdlenia
- omdlenie
- objawy niskiego lub wysokiego cukru, takie jak drżenie, poty, silne pragnienie czy częste oddawanie moczu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu aminochinoliny i analogu somatostatyny wykonaj EKG z oceną QTc i częstości rytmu przed dołączeniem drugiego leku i powtarzaj je w trakcie leczenia. Przed rozpoczęciem terapii wyrównaj stężenie potasu i magnezu. Ogranicz inne leki wydłużające QT lub zwalniające rytm serca, takie jak beta-adrenolityki, werapamil, diltiazem, amiodaron, makrolidy i fluorochinolony. Największej ostrożności wymaga pasyreotyd. U chorych z wyjściowo wydłużonym QT, bradykardią, niewydolnością serca lub zaburzeniami przewodzenia rozważ inny lek zamiast pasyreotydu albo zamiast chlorochiny lub hydroksychlorochiny. Oktreotyd, lanreotyd, paltusotyna i somatostatyna działają głównie przez bradykardię. Przy nich wystarcza zwykle kontrola EKG i tętna. Pacjentom z cukrzycą zaleć częstszy pomiar glikemii po włączeniu lub odstawieniu któregokolwiek leku.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko wydłużenia QT i bradykardii. W skrajnych przypadkach może dojść do częstoskurczu komorowego typu torsade de pointes, omdleń lub nagłego zgonu sercowego. Ryzyko rośnie przy hipokaliemii i hipomagnezemii, przy chorobach serca i niewydolności nerek, a także przy innych lekach wydłużających QT lub zwalniających rytm serca. Możliwe są też trudne do przewidzenia wahania glikemii, zwłaszcza u chorych na cukrzycę.
Mechanizm
Aminochinoliny wydłużają odstęp QT, bo blokują kanały potasowe hERG odpowiedzialne za repolaryzację komór. Mogą też uszkadzać mięsień sercowy i układ przewodzący przy długim stosowaniu. Analogi somatostatyny pobudzają receptory somatostatynowe w węźle zatokowym i zwalniają rytm serca. Niektóre z nich, zwłaszcza pasyreotyd, same wydłużają QT. Bradykardia ułatwia powstanie torsade de pointes, gdy repolaryzacja jest już wydłużona. Efekty obu grup sumują się. Jest to interakcja farmakodynamiczna wspólna dla całej klasy. Nie wymaga zmian stężeń leków. Najsilniej wyraża się przy pasyreotydzie i chlorochinie. Dodatkowo obie grupy zaburzają gospodarkę glukozową. Aminochinoliny mogą obniżać glikemię. Analogi somatostatyny, szczególnie pasyreotyd, częściej ją podnoszą, a oktreotyd i lanreotyd mogą działać w obu kierunkach.
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed włączeniem drugiego leku i okresowo w trakcie leczenia
- częstość akcji serca
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- glikemia, zwłaszcza u chorych na cukrzycę
- czynność nerek przy długim stosowaniu aminochinoliny
Kiedy ocena się zmienia
| Dawki wysokie, np. stosowane w leczeniu malariidawka · aminochinoliny | ryzyko rośnie | Wydłużenie QT przez aminochinoliny zależy od dawki. Przy dużych dawkach i dawkach nasycających kontrola EKG jest szczególnie ważna. |
| Znacznie upośledzona czynność nerekeGFR · pacjent | ryzyko rośnie | Przy niewydolności nerek aminochinoliny kumulują się, co nasila wydłużenie QT. Rozważ redukcję dawki i częstsze EKG. |
| Wieloletnie stosowanieczas leczenia · aminochinoliny | ryzyko rośnie | Długotrwałe przyjmowanie aminochinolin może prowadzić do kardiomiopatii i zaburzeń przewodzenia. To zwiększa wrażliwość na leki zwalniające rytm serca. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi GLP-1 (np. semaglutyd, liraglutyd, dulaglutyd)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu GLP-1 i beksarotenu należy unikać tego połączenia albo, jeśli jest konieczne, ściśle kontrolować stężenie triglicerydów i objawy zapalenia trzustki.Jeśli przyjmujesz analog GLP-1 i beksaroten, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu, regularnie badaj poziom tłuszczów we krwi i nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz analog GLP-1 i beksaroten, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu, regularnie badaj poziom tłuszczów we krwi i nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę.
Leki z grupy analogów GLP-1, takie jak semaglutyd, liraglutyd czy dulaglutyd, oraz beksaroten stosowany w leczeniu chłoniaka skóry mogą każdy osobno podrażniać trzustkę. Beksaroten mocno podnosi poziom tłuszczów we krwi, co dodatkowo zwiększa to ryzyko. Razem mogą więc częściej wywołać zapalenie trzustki, a u osób z cukrzycą także zbyt niski cukier we krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny ból brzucha, często promieniujący do pleców
- uporczywe nudności lub wymioty
- drżenie, poty, kołatanie serca, nagły głód lub splątanie – objawy niskiego cukru
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu GLP-1 i beksarotenu należy unikać tego połączenia albo, jeśli jest konieczne, ściśle kontrolować stężenie triglicerydów i objawy zapalenia trzustki. Beksarotenu nie stosuje się u osób z zapaleniem trzustki w wywiadzie oraz z niewyrównaną hipertriglicerydemią, a analogów GLP-1 nie zaleca się u osób po przebytym zapaleniu trzustki. Przed włączeniem beksarotenu u chorego leczonego semaglutydem, liraglutydem, dulaglutydem, liksysenatydem lub eksenatydem warto rozważyć zamianę leczenia przeciwcukrzycowego lub przeciwotyłościowego na lek bez wpływu na trzustkę. Jeśli połączenie jest kontynuowane, należy wyrównać lipidy przed rozpoczęciem beksarotenu i regularnie oznaczać triglicerydy w trakcie leczenia. U chorych przyjmujących dodatkowo insulinę lub pochodną sulfonylomocznika trzeba liczyć się z koniecznością zmniejszenia ich dawki. Przy silnym bólu brzucha leki należy odstawić do czasu wykluczenia zapalenia trzustki.
Skutek kliniczny
Najważniejszym zagrożeniem jest ostre zapalenie trzustki, które może mieć ciężki przebieg. Możliwe jest też nasilenie spadków glikemii, zwłaszcza u chorych przyjmujących jednocześnie insulinę lub pochodną sulfonylomocznika.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla wszystkich analogów GLP-1 w połączeniu z beksarotenem. Beksaroten jako agonista receptorów retynoidowych X często wywołuje ciężką hipertriglicerydemię, która jest znanym czynnikiem ryzyka ostrego zapalenia trzustki. Analogi GLP-1 same wiążą się z ryzykiem ostrego zapalenia trzustki, więc oba leki sumują to ryzyko. Dodatkowo beksaroten zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę i może nasilać działanie hipoglikemizujące leków przeciwcukrzycowych, co ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy analog GLP-1 jest łączony z insuliną lub pochodną sulfonylomocznika. Nie opisano istotnej interakcji farmakokinetycznej, a spowolnienie opróżniania żołądka przez analogi GLP-1 ma teoretyczny wpływ na wchłanianie beksarotenu przyjmowanego z posiłkiem.
Monitorować
- stężenie triglicerydów na czczo przed leczeniem i regularnie w trakcie
- lipaza i amylaza przy bólu brzucha
- glikemia, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu insuliny lub pochodnej sulfonylomocznika
- objawy zapalenia trzustki – ból w nadbrzuszu, nudności, wymioty
Niekorzystna interakcjaAnalogi gonadoliberyny (np. tryptorelina, leuprorelina, goserelina)+ Analogi somatostatyny (np. lanreotyd, oktreotyd, pasyreotyd) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu gonadoliberyny i analogu somatostatyny należy przed leczeniem i okresowo w jego trakcie wykonywać EKG oraz kontrolować stężenie potasu, magnezu i glukozy, a u pacjentów z dużym ryzykiem arytmii rozważyć inne leczenie.Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy analogów gonadoliberyny i analog somatostatyny, poproś lekarza o regularne badanie EKG i kontrolę cukru we krwi, a przy kołataniu serca, zasłabnięciu lub omdleniu natychmiast zgłoś się po pomoc.nieznanyteoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz jednocześnie lek z grupy analogów gonadoliberyny i analog somatostatyny, poproś lekarza o regularne badanie EKG i kontrolę cukru we krwi, a przy kołataniu serca, zasłabnięciu lub omdleniu natychmiast zgłoś się po pomoc.
Leki takie jak tryptorelina, leuprorelina czy goserelina oraz leki takie jak pasyreotyd, oktreotyd czy lanreotyd mogą każdy z osobna wpływać na pracę serca. Przyjmowane razem mogą zwolnić rytm serca i zwiększyć ryzyko groźnych zaburzeń rytmu. Najsilniej działa tak pasyreotyd. Oba rodzaje leków mogą też podnosić poziom cukru we krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- zasłabnięcie lub omdlenie
- zawroty głowy i bardzo wolne tętno
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- silne pragnienie i częste oddawanie moczu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu gonadoliberyny i analogu somatostatyny należy przed leczeniem i okresowo w jego trakcie wykonywać EKG oraz kontrolować stężenie potasu, magnezu i glukozy, a u pacjentów z dużym ryzykiem arytmii rozważyć inne leczenie. Największej ostrożności wymaga pasyreotyd, przy którym EKG należy powtórzyć po rozpoczęciu leczenia i po każdym zwiększeniu dawki. Przy oktreotydzie, lanreotydzie, paltusotynie i somatostatynie najważniejsza jest kontrola częstości rytmu serca, zwłaszcza u osób przyjmujących beta-adrenolityki, werapamil, diltiazem lub digoksynę. Przed włączeniem leczenia należy wyrównać hipokaliemię i hipomagnezemię oraz przejrzeć listę leków pod kątem innych substancji wydłużających QT. Przy wydłużeniu QTc powyżej wartości granicznych lub objawowej bradykardii należy przerwać lek wyzwalający i skonsultować pacjenta kardiologicznie.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko wydłużenia odstępu QT, bradykardii i groźnych komorowych zaburzeń rytmu, w tym torsade de pointes, które mogą prowadzić do omdlenia lub nagłego zgonu sercowego. Ryzyko jest największe przy pasyreotydzie oraz u osób z chorobą serca, wrodzonym zespołem długiego QT, hipokaliemią, hipomagnezemią lub przyjmujących inne leki wydłużające QT. Dodatkowo może nasilić się hiperglikemia i pogorszyć kontrola cukrzycy.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i polega na sumowaniu się działań na serce oraz na gospodarkę węglowodanową. Analogi gonadoliberyny (tryptorelina, leuprorelina, goserelina) wywołują głęboki niedobór hormonów płciowych, który wydłuża odstęp QT i zwiększa ryzyko arytmii komorowych typu torsade de pointes. Analogi somatostatyny zwalniają czynność serca i mogą zaburzać przewodzenie, a bradykardia jest niezależnym czynnikiem ryzyka torsade de pointes. Pasyreotyd dodatkowo bezpośrednio wydłuża odstęp QT i dlatego jego połączenia z analogami gonadoliberyny niosą największe ryzyko. Oktreotyd, lanreotyd, somatostatyna i paltusotyna działają podobnie, ale słabiej, głównie przez bradykardię. Obie grupy mogą też podnosić stężenie glukozy we krwi, najsilniej pasyreotyd. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy, różni się jedynie jego nasilenie. Nie ma interakcji farmakokinetycznej.
Monitorować
- EKG z oceną QTc i częstości rytmu przed leczeniem i okresowo w jego trakcie
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- glikemia na czczo i HbA1c
- objawy omdleń, kołatania serca i zawrotów głowy
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują choroba niedokrwienna serca, niewydolność serca, zaburzenia elektrolitowe i wielolekowość, co zwiększa ryzyko torsade de pointes i objawowej bradykardii. |
| Krótkotrwały wlew dożylny w szpitaluczas leczenia · analogi somatostatyny | ryzyko maleje | Somatostatyna i oktreotyd podawane krótkotrwale we wlewie dożylnym, np. w krwawieniu z żylaków przełyku, są stosowane pod stałym nadzorem z monitorowaniem rytmu serca, co ogranicza praktyczne znaczenie interakcji. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi oksytocyny (np. oksytocyna, karbetocyna)+ Analogi somatostatyny (np. lanreotyd, oktreotyd, pasyreotyd) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu oksytocyny i analogu somatostatyny należy przed podaniem leku obkurczającego macicę wykonać EKG z oceną QTc i wyrównać zaburzenia elektrolitowe, a w trakcie leczenia monitorować rytm serca i ciśnienie tętnicze.Jeśli przyjmujesz lek z grupy analogów somatostatyny, a masz dostać lek obkurczający macicę (na przykład podczas porodu), powiedz o tym lekarzowi lub położnej, bo może być potrzebna kontrola pracy serca.szybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek z grupy analogów somatostatyny, a masz dostać lek obkurczający macicę (na przykład podczas porodu), powiedz o tym lekarzowi lub położnej, bo może być potrzebna kontrola pracy serca.
Leki obkurczające macicę, takie jak oksytocyna czy karbetocyna, podaje się w czasie porodu lub po nim. Leki z grupy analogów somatostatyny, takie jak oktreotyd, lanreotyd czy pasyreotyd, mogą spowalniać pracę serca. Gdy te dwie grupy leków działają jednocześnie, rośnie ryzyko spadku ciśnienia i zaburzeń rytmu serca. Lekarz może wtedy kontrolować pracę serca albo wybrać inny lek.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zawroty głowy lub uczucie zbliżającego się omdlenia
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- wyraźnie wolne tętno
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- silny ból głowy, nudności i splątanie przy długotrwałym podawaniu oksytocyny
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu oksytocyny i analogu somatostatyny należy przed podaniem leku obkurczającego macicę wykonać EKG z oceną QTc i wyrównać zaburzenia elektrolitowe, a w trakcie leczenia monitorować rytm serca i ciśnienie tętnicze. Oksytocynę podaje się we wlewie dożylnym zamiast szybkiego wstrzyknięcia, w najmniejszej skutecznej dawce. Karbetocynę podaje się powoli. U pacjentki leczonej pasyreotydem lub z wyjściowo wydłużonym QTc albo bradykardią należy rozważyć inny lek obkurczający macicę. Należy pamiętać, że lanreotyd, oktreotyd i pasyreotyd w postaci o przedłużonym uwalnianiu działają jeszcze przez kilka tygodni po ostatnim wstrzyknięciu.
Skutek kliniczny
Możliwe jest nasilenie bradykardii, wydłużenie odstępu QT i zwiększone ryzyko komorowych zaburzeń rytmu, w tym częstoskurczu typu torsade de pointes, a także pogłębienie niedociśnienia po podaniu leku obkurczającego macicę. Ryzyko jest największe przy pasyreotydzie, przy hipokaliemii, hipomagnezemii lub hiponatremii, przy chorobie serca oraz przy jednoczesnym stosowaniu innych leków wydłużających QT. Połączenie występuje rzadko, głównie u kobiet z akromegalią, guzem neuroendokrynnym lub chorobą Cushinga w okresie porodu lub po poronieniu.
Mechanizm
Analogi somatostatyny zwalniają czynność serca, mogą zaburzać przewodzenie przedsionkowo-komorowe i wydłużać odstęp QT. Najsilniej działa tak pasyreotyd, słabiej oktreotyd i lanreotyd. Analogi oksytocyny, zwłaszcza podane dożylnie w szybkim wstrzyknięciu, mogą wywołać nagły spadek ciśnienia tętniczego, odruchowe zaburzenia rytmu i wydłużenie odstępu QT. Oksytocyna ma też działanie antydiuretyczne i może powodować hiponatremię, która dodatkowo zwiększa ryzyko arytmii. Działania tych leków na układ krążenia sumują się. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy, a różni się głównie siłą efektu poszczególnych analogów somatostatyny.
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc przed podaniem i w trakcie podawania leku obkurczającego macicę
- częstość akcji serca i rytm (monitor kardiologiczny w trakcie wlewu)
- ciśnienie tętnicze, zwłaszcza w pierwszych minutach po podaniu
- stężenie potasu, magnezu i sodu w surowicy
- bilans płynów przy długotrwałym wlewie oksytocyny
Kiedy ocena się zmienia
| Szybkie wstrzyknięcie dożylnedroga podania · analogi oksytocyny | ryzyko rośnie | Szybkie dożylne wstrzyknięcie oksytocyny lub karbetocyny najsilniej obniża ciśnienie i może wywołać zaburzenia rytmu. Przy jednoczesnym leczeniu analogiem somatostatyny preferuje się powolny wlew dożylny lub powolne podanie. |
| Postać o przedłużonym uwalnianiu (depot)postać · analogi somatostatyny | inne zalecenie | Lanreotyd, oktreotyd i pasyreotyd w postaci o przedłużonym uwalnianiu działają przez kilka tygodni po ostatnim wstrzyknięciu. Środki ostrożności obowiązują także wtedy, gdy leczenie odstawiono niedawno przed porodem. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi pirymidyn (np. azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu pirymidyn i retynoidu przeciwnowotworowego należy liczyć się z nasileniem mielosupresji i ściśle kontrolować morfologię krwi.Jeśli stosujesz lek z grupy analogów pirymidyn razem z retynoidem przeciwnowotworowym, rób regularnie badania krwi zlecone przez lekarza i od razu zgłoś mu gorączkę, krwawienia lub silny ból brzucha.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli stosujesz lek z grupy analogów pirymidyn razem z retynoidem przeciwnowotworowym, rób regularnie badania krwi zlecone przez lekarza i od razu zgłoś mu gorączkę, krwawienia lub silny ból brzucha.
Leki przeciwnowotworowe z grupy analogów pirymidyn, takie jak cytarabina, gemcytabina, azacytydyna czy kapecytabina, oraz beksaroten mogą osłabiać szpik kostny, który wytwarza krwinki. Przyjmowane razem mogą mocniej obniżać liczbę białych krwinek i płytek krwi. Zwiększa to ryzyko zakażeń i krwawień. Takie leczenie jest możliwe, ale wymaga częstych badań krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
- łatwe powstawanie siniaków, krwawienie z nosa lub dziąseł
- czarne lub krwiste stolce
- silny ból brzucha promieniujący do pleców
- nasilone osłabienie i bladość
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu pirymidyn i retynoidu przeciwnowotworowego należy liczyć się z nasileniem mielosupresji i ściśle kontrolować morfologię krwi. Połączenie powinno być zaplanowane przez onkologa lub hematologa, który rozważy zmniejszenie dawek albo przerwę w podawaniu beksarotenu na czas cyklu chemioterapii. Morfologię z rozmazem oznacza się przed rozpoczęciem skojarzenia i regularnie w trakcie, ze szczególną uwagą w okresie spodziewanego nadiru po cytarabinie, gemcytabinie, azacytydynie lub decytabinie. Przy neutropenii lub małopłytkowości wstrzymuje się beksaroten albo modyfikuje schemat analogu pirymidyn. Przed skojarzeniem i w trakcie warto kontrolować trójglicerydy oraz przy bólu brzucha oznaczyć aktywność lipazy.
Skutek kliniczny
Nasilona i dłużej utrzymująca się leukopenia, neutropenia i małopłytkowość, większe ryzyko ciężkich zakażeń, gorączki neutropenicznej i krwawień. Możliwe sumowanie ryzyka zapalenia trzustki, zwłaszcza przy wysokich stężeniach trójglicerydów.
Mechanizm
Analogi pirymidyn hamują syntezę DNA w szybko dzielących się komórkach, w tym w komórkach szpiku kostnego, i wywołują zależną od dawki mielosupresję. Beksaroten działa przez receptory retinoidowe X i sam często powoduje leukopenię oraz neutropenię. Oba działania sumują się na poziomie szpiku. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i nie wynika ze zmiany stężeń leków, ponieważ analogi pirymidyn nie są istotnie metabolizowane przez CYP3A4, który odpowiada za przemiany beksarotenu. Dodatkowo cytarabina i fluoropirymidyny mogą wywoływać zapalenie trzustki, a beksaroten powoduje hipertriglicerydemię, co może sumować ryzyko tego powikłania.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym liczba neutrofilów i płytek krwi
- objawy zakażenia i temperatura ciała
- objawy krwawienia
- stężenie trójglicerydów
- aktywność lipazy lub amylazy przy bólu brzucha
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (fluorouracyl w kremie lub roztworze na skórę)postać · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę nie osiąga stężeń ogólnoustrojowych istotnych dla szpiku, więc sumowanie mielosupresji z beksarotenem jest mało prawdopodobne. |
| Dokanałowa (cytarabina podawana do płynu mózgowo-rdzeniowego)droga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Po podaniu dokanałowym cytarabiny narażenie ogólnoustrojowe jest małe, więc wpływ na szpik i sumowanie z beksarotenem są słabsze niż po podaniu dożylnym, choć kontrola morfologii nadal jest wskazana. |
| Wysokie dawki cytarabinydawka · analogi pirymidyn | ryzyko rośnie | Wysokie dawki cytarabiny wywołują głęboką i długą mielosupresję, dlatego jednoczesne podawanie beksarotenu zwykle nie jest zalecane bez decyzji hematologa i ścisłej kontroli morfologii. |
| Dawka beksarotenu w górnym zakresie zalecanymdawka · retynoidy przeciwnowotworowe | ryzyko rośnie | Leukopenia i hipertriglicerydemia wywołane beksarotenem są zależne od dawki, więc przy wyższych dawkach sumowanie z analogiem pirymidyn jest silniejsze. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi puryn (np. klofarabina, kladrybina, merkaptopuryna)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaPrzy jednoczesnym lub kolejnym stosowaniu analogu puryn i beksarotenu należy liczyć się z sumowaniem się działania mielosupresyjnego i regularnie kontrolować morfologię krwi z rozmazem.Jeśli bierzesz lek z grupy analogów puryn i beksaroten, regularnie rób badania krwi zlecone przez lekarza i od razu zgłoś się do niego, gdy pojawi się gorączka lub inne objawy zakażenia.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli bierzesz lek z grupy analogów puryn i beksaroten, regularnie rób badania krwi zlecone przez lekarza i od razu zgłoś się do niego, gdy pojawi się gorączka lub inne objawy zakażenia.
Leki z grupy analogów puryn, takie jak merkaptopuryna, tioguanina, kladrybina czy fludarabina, oraz beksaroten mogą obniżać liczbę białych krwinek. Gdy bierzesz je razem lub jeden po drugim, ten efekt się sumuje i łatwiej o poważne zakażenie. Lekarz może zalecić częstsze badania krwi albo zmienić leczenie.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel, owrzodzenia w jamie ustnej
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- silne osłabienie
- żółte zabarwienie skóry lub oczu
- silny ból brzucha
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym lub kolejnym stosowaniu analogu puryn i beksarotenu należy liczyć się z sumowaniem się działania mielosupresyjnego i regularnie kontrolować morfologię krwi z rozmazem. Połączenie wymaga decyzji onkologa lub hematologa i nie powinno być wprowadzane rutynowo. Przed włączeniem beksarotenu u pacjenta po kladrybinie, fludarabinie, klofarabinie lub nelarabinie trzeba sprawdzić, czy liczba limfocytów i neutrofilów wróciła do bezpiecznego poziomu, bo limfopenia po tych lekach utrzymuje się długo. Przy merkaptopurynie i tioguaninie warto dodatkowo kontrolować aminotransferazy i bilirubinę. Przy spadku neutrofilów lub objawach zakażenia należy rozważyć wstrzymanie jednego z leków i rozważyć profilaktykę przeciwinfekcyjną zgodnie z zasadami leczenia hematologicznego.
Skutek kliniczny
Nasilona leukopenia, neutropenia i limfopenia ze zwiększonym ryzykiem ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych, grzybiczych i oportunistycznych. Przy merkaptopurynie i tioguaninie możliwe jest dodatkowo nakładanie się uszkodzenia wątroby i zapalenia trzustki.
Mechanizm
Analogi puryn uszkadzają szpik kostny i silnie zmniejszają liczbę limfocytów. Kladrybina, fludarabina, klofarabina i nelarabina dają głęboką i długotrwałą limfopenię, a merkaptopuryna i tioguanina hamują wszystkie linie krwiotworzenia. Beksaroten sam często obniża liczbę leukocytów i neutrofilów. Działania te sumują się, więc rośnie ryzyko ciężkiej leukopenii i zakażeń. Interakcja jest wspólna dla wszystkich leków obu grup, bo wynika z działania na szpik, a nie z metabolizmu. Beksaroten indukuje CYP3A4, ale analogi puryn nie są istotnymi substratami tego enzymu, więc nie oczekuje się zmiany ich stężeń. Dodatkowo merkaptopuryna, tioguanina i beksaroten mogą uszkadzać wątrobę i wywoływać zapalenie trzustki, co może się nakładać.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym liczba neutrofilów i limfocytów
- objawy zakażenia, w tym gorączka
- aminotransferazy i bilirubina przy merkaptopurynie i tioguaninie
- amylaza lub lipaza przy bólu brzucha
Kiedy ocena się zmienia
| ObniżonyeGFR · pacjent | ryzyko rośnie | Kladrybina, fludarabina i klofarabina są wydalane głównie przez nerki, więc przy upośledzonej czynności nerek ich ekspozycja i toksyczność szpikowa rosną, co nasila sumowanie się mielosupresji z beksarotenem. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.