Interakcje / Dimaleinian prochloroperazyny / Dimaleinian prochloroperazyny i relugoliks
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Przed włączeniem prochloroperazyny u pacjenta leczonego relugoliksem oceń stosunek korzyści do ryzyka i rozważ lek bez wpływu na odstęp QT.
Powiedz lekarzowi, że przyjmujesz oba leki, i nie zaczynaj bez konsultacji innych leków, które mogą wpływać na rytm serca.
Niekorzystna interakcjaDimaleinian prochloroperazyny+ RelugoliksPrzed włączeniem prochloroperazyny u pacjenta leczonego relugoliksem oceń stosunek korzyści do ryzyka i rozważ lek bez wpływu na odstęp QT.Powiedz lekarzowi, że przyjmujesz oba leki, i nie zaczynaj bez konsultacji innych leków, które mogą wpływać na rytm serca.nieznanyteoretyczne
Niekorzystna interakcja
Powiedz lekarzowi, że przyjmujesz oba leki, i nie zaczynaj bez konsultacji innych leków, które mogą wpływać na rytm serca.
Oba leki mogą wpływać na rytm serca. Przyjmowane razem nieco zwiększają ryzyko groźnych zaburzeń rytmu. Lekarz może zlecić badanie EKG i badanie krwi, żeby sprawdzić, czy leczenie jest dla ciebie bezpieczne.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie lub nierówne bicie serca
- nagłe zawroty głowy
- zasłabnięcie lub omdlenie
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przed włączeniem prochloroperazyny u pacjenta leczonego relugoliksem oceń stosunek korzyści do ryzyka i rozważ lek bez wpływu na odstęp QT.[1] Jeśli połączenie jest konieczne, wykonaj EKG z oceną QTc przed leczeniem i w jego trakcie, wyrównaj stężenie potasu i magnezu oraz stosuj najmniejszą skuteczną dawkę prochloroperazyny przez możliwie krótki czas.[2] Unikaj dokładania kolejnych leków wydłużających odstęp QT.
Skutek kliniczny
Jednoczesne stosowanie zwiększa ryzyko wydłużenia odstępu QT i komorowych zaburzeń rytmu, w tym częstoskurczu typu torsade de pointes.[1] Ryzyko rośnie przy zaburzeniach elektrolitowych, chorobach serca, bradykardii i przyjmowaniu kolejnych leków wydłużających odstęp QT.
Mechanizm
Oba leki mogą wydłużać odstęp QT, więc ich działania na repolaryzację serca się sumują. Prochloroperazyna jako neuroleptyk z grupy fenotiazyn zwiększa ryzyko arytmii, gdy łączy się ją z innymi lekami wydłużającymi odstęp QT.[2] Relugoliks jako lek deprywacji androgenowej może wydłużać odstęp QT, a leki przeciwpsychotyczne należą do grupy, której łączenie z nim wymaga skrupulatnej oceny.[1] Interakcji farmakokinetycznej nie należy się spodziewać, ponieważ prochloroperazyna nie jest znanym inhibitorem P-gp ani silnym induktorem CYP3A4.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed włączeniem i w trakcie leczenia
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- kołatanie serca, zasłabnięcia, omdlenia
Kiedy ocena się zmienia
| Duże dawkidawka · dimaleinian prochloroperazyny | ryzyko rośnie | Ryzyko wydłużenia odstępu QT przez neuroleptyki rośnie wraz z dawką, dlatego przy dużych dawkach prochloroperazyny kontrola EKG jest szczególnie ważna. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Orgovyx 120 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/orgovyx-100470194/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Chloropernazinum 10 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/chloropernazinum-100013979/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Orgovyx. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 28.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/orgovyx-100470194/
Alkohol przy tych lekach
Niekorzystna interakcjaDimaleinian prochloroperazynya alkoholPodczas leczenia prochloroperazyną należy unikać alkoholu, a pacjenta trzeba poinformować o ryzyku nasilonej senności i o tym, że nie powinien prowadzić pojazdów po wypiciu alkoholu.Nie pij alkoholu w czasie przyjmowania tego leku, a jeśli już wypiłeś, nie prowadź pojazdów i zapytaj farmaceutę lub lekarza, jak postępować.szybki (godziny)rozległe badania
Niekorzystna interakcja
Nie pij alkoholu w czasie przyjmowania tego leku, a jeśli już wypiłeś, nie prowadź pojazdów i zapytaj farmaceutę lub lekarza, jak postępować.
Ten lek i alkohol razem mocniej spowalniają pracę mózgu niż każde z nich osobno. Możesz poczuć silną senność, zawroty głowy, spadki ciśnienia przy wstawaniu i gorszą koordynację ruchów. Po większej ilości alkoholu oddech może stać się płytki i wolny, a u osób pijących regularnie dużo alkoholu może dojść do zaburzeń rytmu serca.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- bardzo silna senność lub trudność z obudzeniem się
- wolny, płytki lub utrudniony oddech
- zawroty głowy i omdlenie przy wstawaniu
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- splątanie i chwiejny chód
- ChPL
- ostrożność
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Podczas leczenia prochloroperazyną należy unikać alkoholu, a pacjenta trzeba poinformować o ryzyku nasilonej senności i o tym, że nie powinien prowadzić pojazdów po wypiciu alkoholu. U pacjentów uzależnionych od alkoholu lub z innymi czynnikami ryzyka arytmii należy monitorować elektrolity i EKG, zwłaszcza w początkowej fazie leczenia.[1]
Skutek kliniczny
Połączenie może wywołać nasiloną senność, zaburzenia koncentracji i koordynacji, spowolnienie reakcji, zawroty głowy i spadki ciśnienia przy wstawaniu, co zwiększa ryzyko upadków i wypadków. Przy większych ilościach alkoholu może dojść do depresji oddechowej.[1] U osób nadużywających alkoholu rośnie ryzyko arytmii komorowych związanych z wydłużeniem odstępu QT, zwłaszcza przy współistniejących zaburzeniach elektrolitowych lub niedożywieniu.[1]
Mechanizm
Prochloroperazyna i alkohol nasilają się nawzajem w hamowaniu ośrodkowego układu nerwowego. Charakterystyka produktu podaje, że hamujące działanie neuroleptyków na ośrodkowy układ nerwowy może być addytywnie nasilone przez alkohol i że może również wystąpić depresja oddechowa.[1] Prochloroperazyna jako pochodna fenotiazyny blokuje receptory dopaminowe, histaminowe H1 i alfa-adrenergiczne, co sprzyja senności i niedociśnieniu ortostatycznemu, a alkohol pogłębia oba te efekty. Charakterystyka produktu wymienia też uzależnienie od alkoholu wśród czynników ryzyka arytmii komorowych i zaleca u takich pacjentów ścisłe monitorowanie parametrów biochemicznych i EKG, zwłaszcza na początku leczenia.[1]
Monitorować
- stopień sedacji i sprawność psychomotoryczna
- oddech u pacjentów po spożyciu większej ilości alkoholu
- ciśnienie tętnicze, w tym spadki ortostatyczne
- EKG i odstęp QT u osób uzależnionych od alkoholu
- stężenie potasu, wapnia i magnezu u osób uzależnionych od alkoholu
Kiedy ocena się zmienia
| Regularne picie dużych ilości alkoholu lub uzależnienieilość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Uzależnienie od alkoholu charakterystyka produktu wymienia jako czynnik ryzyka arytmii komorowych, co wymaga ścisłego monitorowania parametrów biochemicznych i EKG, zwłaszcza na początku leczenia. |
| Osoby starszewiek · pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych sedacja i niedociśnienie ortostatyczne wywołane przez pochodne fenotiazyny w połączeniu z alkoholem znacząco zwiększają ryzyko upadków i złamań. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Chloropernazinum 10 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/chloropernazinum-100013979/
Interakcja nieistotna klinicznieRelugoliksa alkoholNie trzeba zmieniać dawkowania relugoliksu ani pory przyjmowania leku z powodu okazjonalnego, umiarkowanego picia alkoholu.Możesz okazjonalnie wypić niewielką ilość alkoholu, ale unikaj picia dużych ilości i regularnego picia, a jeśli zauważysz nasilone dolegliwości, zapytaj farmaceutę lub lekarza.nieznanyteoretyczne
Interakcja nieistotna klinicznie
Możesz okazjonalnie wypić niewielką ilość alkoholu, ale unikaj picia dużych ilości i regularnego picia, a jeśli zauważysz nasilone dolegliwości, zapytaj farmaceutę lub lekarza.
Alkohol nie zmienia działania relugoliksu i nie wchodzi z nim w groźną interakcję. Lek obniża poziom męskich hormonów, co może powodować uderzenia gorąca i osłabienie kości. Alkohol, zwłaszcza pity często i w dużych ilościach, może te dolegliwości nasilać. Dlatego lepiej pić rzadko i niewiele.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silniejsze uderzenia gorąca lub poty po wypiciu alkoholu
- kołatanie serca, nierówne bicie serca, zawroty głowy lub omdlenie
- bóle kości lub złamanie po niewielkim urazie
- wyraźne pogorszenie nastroju
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie trzeba zmieniać dawkowania relugoliksu ani pory przyjmowania leku z powodu okazjonalnego, umiarkowanego picia alkoholu. Pacjentowi warto przypomnieć o umiarze, ponieważ alkohol może nasilać uderzenia gorąca i niekorzystnie wpływać na kości podczas długotrwałej deprywacji androgenowej. U osób przewlekle nadużywających alkoholu należy rozważyć ocenę gęstości mineralnej kości, kontrolę elektrolitów oraz EKG, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu leków wydłużających odstęp QT.
Skutek kliniczny
Przy umiarkowanym spożyciu alkoholu nie należy oczekiwać klinicznie istotnych skutków ani zmiany skuteczności relugoliksu. Przewlekłe picie dużych ilości alkoholu może nasilać związane z leczeniem uderzenia gorąca, utratę masy kostnej z ryzykiem złamań, zaburzenia gospodarki węglowodanowej i lipidowej oraz obniżenie nastroju. Przy zaburzeniach elektrolitowych wywołanych alkoholem rośnie teoretyczne ryzyko zaburzeń rytmu związanych z wydłużeniem odstępu QT.
Mechanizm
Między relugoliksem a etanolem nie oczekuje się istotnej interakcji farmakokinetycznej. Relugoliks jest substratem P-gp, a klinicznie istotną zmianę jego ekspozycji wykazano dla doustnych inhibitorów P-gp oraz silnych induktorów CYP3A4 i P-gp, do których etanol nie należy.[1] ChPL relugoliksu nie wymienia alkoholu ani w przeciwwskazaniach, ani w interakcjach.[1] Teoretyczne znaczenie ma jedynie addycja działań przy przewlekłym nadużywaniu alkoholu. Deprywacja androgenowa i alkohol niezależnie sprzyjają utracie masy kostnej i zaburzeniom metabolicznym, a alkohol może wywoływać lub nasilać uderzenia gorąca. ChPL zwraca uwagę, że leczenie deprywacją androgenową może wydłużać odstęp QT.[1] Duże spożycie alkoholu, zwłaszcza z hipokaliemią lub hipomagnezemią, może to ryzyko zwiększać.
Metabolizm i transportery
Kiedy ocena się zmienia
| Przewlekłe picie dużych ilości alkoholuilość alkoholu · pacjent | ryzyko rośnie | Przewlekłe nadużywanie alkoholu sumuje się z działaniami deprywacji androgenowej na kości i metabolizm oraz przez hipokaliemię i hipomagnezemię może zwiększać ryzyko związane z wydłużeniem odstępu QT. Warto rozważyć ocenę gęstości mineralnej kości, kontrolę elektrolitów i EKG. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Orgovyx 120 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/orgovyx-100470194/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Orgovyx. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/orgovyx-100470194/
Inne interakcje tych leków 379
Połączenie przeciwwskazaneCytalopram+ Dimaleinian prochloroperazynyNie stosuj cytalopramu razem z prochloroperazyną.Nie przyjmuj tych leków razem i zanim zaczniesz brać prochloroperazynę, skontaktuj się z lekarzem lub zapytaj farmaceutę o bezpieczniejszy zamiennik.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj tych leków razem i zanim zaczniesz brać prochloroperazynę, skontaktuj się z lekarzem lub zapytaj farmaceutę o bezpieczniejszy zamiennik.
Cytalopram i prochloroperazyna działają podobnie na pracę serca i razem mogą wywołać groźne zaburzenia jego rytmu. Tych leków nie łączy się ze sobą. Zanim zaczniesz przyjmować prochloroperazynę, lekarz powinien wybrać inny lek na nudności lub zawroty głowy albo zmienić lek przeciwdepresyjny.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie lub nierówne bicie serca
- zawroty głowy i uczucie zasłabnięcia
- omdlenie lub utrata przytomności
- drgawki
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie stosuj cytalopramu razem z prochloroperazyną.[1] Jeśli pacjent wymaga leczenia przeciwwymiotnego lub przeciwpsychotycznego, lekarz powinien dobrać lek niewydłużający QT albo zamienić lek przeciwdepresyjny na taki, który nie ma przeciwwskazania do łączenia z lekami wydłużającymi QT. Jeżeli połączenia nie da się uniknąć, konieczna jest decyzja lekarza z oceną EKG oraz stężenia potasu i magnezu.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko wydłużenia odstępu QT i groźnych komorowych zaburzeń rytmu serca, w tym częstoskurczu typu torsade de pointes. Nie można wykluczyć addytywnego działania cytalopramu i innych leków wydłużających QT.[2] Ryzyko złośliwych arytmii rośnie dodatkowo przy hipokaliemii lub hipomagnezemii.[2]
Mechanizm
Oba leki wydłużają odstęp QT i ich działanie na repolaryzację mięśnia sercowego może się sumować. Cytalopramu nie łączy się z lekami wydłużającymi QT, w tym z lekami przeciwpsychotycznymi z grupy pochodnych fenotiazyny, do których należy prochloroperazyna.[2] Neuroleptyki stosowane razem z lekami przeciwdepresyjnymi wydłużającymi QT zwiększają ryzyko arytmii.[3]
Metabolizm i transportery
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc przed włączeniem i w trakcie leczenia
- stężenie potasu w surowicy
- stężenie magnezu w surowicy
- objawy kołatania serca, zasłabnięcia, omdlenia
Bezpieczniejsze alternatywy
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Citronil 40 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/citronil-100173980/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Citabax 10 10 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/citabax-10-100128665/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Chloropernazinum 10 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/chloropernazinum-100013979/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Citabax 10. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 28.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/citabax-10-100128665/
Połączenie przeciwwskazaneCytalopram+ RelugoliksNie łącz cytalopramu z relugoliksem – u pacjenta rozpoczynającego lub kontynuującego terapię deprywacji androgenowej zamień cytalopram na lek przeciwdepresyjny o mniejszym wpływie na odstęp QT.Nie odstawiaj żadnego leku na własną rękę, tylko jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który zdecyduje o zamianie cytalopramu na inny lek.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie odstawiaj żadnego leku na własną rękę, tylko jak najszybciej skontaktuj się z lekarzem, który zdecyduje o zamianie cytalopramu na inny lek.
Oba leki mogą wpływać na rytm serca w podobny sposób, a razem ten wpływ się sumuje. Może to prowadzić do groźnych zaburzeń rytmu serca. Dlatego tych leków nie łączy się ze sobą. Lekarz zwykle zamienia lek przeciwdepresyjny na inny, bezpieczniejszy dla serca.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- omdlenie lub uczucie, że zaraz zemdlejesz
- nagłe zawroty głowy
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz cytalopramu z relugoliksem – u pacjenta rozpoczynającego lub kontynuującego terapię deprywacji androgenowej zamień cytalopram na lek przeciwdepresyjny o mniejszym wpływie na odstęp QT. Jednoczesne stosowanie cytalopramu z lekami wydłużającymi odstęp QT jest przeciwwskazane[1]. Zmiana relugoliksu na inny lek z grupy agonistów lub antagonistów GnRH nie rozwiązuje problemu, bo wydłużenie QT wynika z samej deprywacji androgenowej. Jeśli lekarz prowadzący mimo to utrzymuje połączenie, wykonaj EKG przed włączeniem i w trakcie leczenia oraz wyrównaj stężenia potasu i magnezu.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko wydłużenia odstępu QT i komorowych zaburzeń rytmu, w tym torsade de pointes. Ryzyko rośnie przy hipokaliemii lub hipomagnezemii, ponieważ w takich przypadkach zwiększa się ryzyko złośliwych arytmii[1]. Dodatkowo zagrożeni są pacjenci starsi, z chorobą serca, bradykardią lub przyjmujący inne leki wydłużające QT.
Mechanizm
Cytalopramu nie łączy się z lekami wydłużającymi odstęp QT, bo nie można wykluczyć addytywnego wpływu na repolaryzację komór[1]. Relugoliks jako antagonista receptora GnRH wywołuje deprywację androgenową, a hipogonadyzm u mężczyzn wydłuża odstęp QT. Oba leki sumują więc działanie na odstęp QT. Interakcji farmakokinetycznej o znaczeniu klinicznym się nie spodziewa się.
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Cytalopram – słaby inhibitor CYP2C19[2], relugoliks – drugorzędny szlak substrat CYP2C19[3]
- Relugoliks – słaby induktor CYP3A4[3], cytalopram – substrat CYP3A4[2]
- Cytalopram: słaby inhibitor CYP1A2[2], słaby inhibitor CYP2C19[2], słaby inhibitor CYP2D6[2], substrat CYP2C19[2], drugorzędny szlak substrat CYP2D6[2], substrat CYP3A4[2]
- Relugoliks: inhibitor BCRP[3], inhibitor P-gp[3], słaby induktor CYP3A4[3], drugorzędny szlak substrat CYP2C19[3], substrat CYP2C8[3], substrat CYP3A4[3], substrat P-gp[3]
Monitorować
- EKG z oceną QTc przed włączeniem i w trakcie leczenia
- stężenie potasu w surowicy
- stężenie magnezu w surowicy
- kołatanie serca, omdlenia, zawroty głowy
Bezpieczniejsze alternatywy
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Citabax 10 10 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/citabax-10-100128665/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Citabax 10. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 28.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/citabax-10-100128665/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Orgovyx. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 28.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/orgovyx-100470194/
Połączenie przeciwwskazaneDifenhydramina+ Dimaleinian prochloroperazynyNie stosuj difenhydraminy u pacjenta przyjmującego prochloroperazynę.Nie przyjmuj difenhydraminy, gdy stosujesz prochloroperazynę, i zapytaj farmaceutę o bezpieczniejszy lek na sen.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj difenhydraminy, gdy stosujesz prochloroperazynę, i zapytaj farmaceutę o bezpieczniejszy lek na sen.
Tych dwóch leków nie łączy się ze sobą. Oba mogą zaburzać rytm serca, a razem to ryzyko wyraźnie rośnie. Mogą też powodować silną senność, osłabienie oddechu, zaparcia i trudności z oddawaniem moczu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- omdlenie lub nagłe zawroty głowy
- bardzo silna senność lub trudność z obudzeniem się
- spłycony lub zwolniony oddech
- brak możliwości oddania moczu
- uczucie przegrzania i gorączka bez infekcji
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PD – antagonizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie stosuj difenhydraminy u pacjenta przyjmującego prochloroperazynę.[1] Jeśli pacjent potrzebuje leku nasennego, wybierz preparat bez działania wydłużającego QT i bez działania antycholinergicznego. Jeżeli oba leki zostały już przyjęte, oceń objawy kardiologiczne, stopień sedacji i oddech, a przy kołataniu serca, omdleniu lub zawrotach głowy skieruj pacjenta pilnie do lekarza.
Skutek kliniczny
Główne zagrożenie to wydłużenie odstępu QT i komorowe zaburzenia rytmu, w tym torsade de pointes.[1] Dodatkowo występuje nasilona senność, zaburzenia koordynacji i możliwa depresja oddechowa.[2] Sumowanie działania antycholinergicznego może powodować zaparcia, zatrzymanie moczu i udar cieplny.[2]
Mechanizm
Difenhydraminy nie łączy się z lekami wydłużającymi odstęp QT lub wywołującymi częstoskurcz komorowy typu torsade de pointes.[1] Neuroleptyki, w tym prochloroperazyna, zwiększają ryzyko arytmii w skojarzeniu z innymi lekami wydłużającymi odstęp QT.[2] Oba leki sumują też działanie hamujące ośrodkowy układ nerwowy, co może prowadzić do depresji oddechowej.[2] Difenhydramina nasila działanie innych leków hamujących ośrodkowy układ nerwowy.[1] Działanie przeciwmuskarynowe difenhydraminy sumuje się ze słabym działaniem antycholinergicznym prochloroperazyny, a leki antycholinergiczne mogą osłabiać działanie przeciwpsychotyczne neuroleptyków.[2]
Metabolizm i transportery
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc
- stężenie potasu i magnezu
- stopień sedacji i częstość oddechów
- zaparcia i zatrzymanie moczu
- objawy przegrzania
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych sumowanie działania sedatywnego i antycholinergicznego dodatkowo zwiększa ryzyko upadków, splątania, zatrzymania moczu i zaparć, a częstsze zaburzenia elektrolitowe i choroby serca nasilają ryzyko arytmii. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Nodisen 50 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/nodisen-100391150/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Chloropernazinum 10 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/chloropernazinum-100013979/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Nodisen. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/nodisen-100391150/
Połączenie przeciwwskazaneDimaleinian prochloroperazyny+ AmiodaronNie łącz prochloroperazyny z amiodaronem – połączenie jest przeciwwskazane.Nie przyjmuj prochloroperazyny, jeśli bierzesz amiodaron lub odstawiłeś go w ostatnich miesiącach, i zapytaj lekarza o inny lek na nudności lub zawroty głowy.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj prochloroperazyny, jeśli bierzesz amiodaron lub odstawiłeś go w ostatnich miesiącach, i zapytaj lekarza o inny lek na nudności lub zawroty głowy.
Oba leki wpływają na pracę serca w podobny sposób i razem mogą wywołać groźne zaburzenia rytmu serca. Takie zaburzenia mogą być niebezpieczne dla życia. Ryzyko utrzymuje się nawet kilka miesięcy po odstawieniu amiodaronu, bo ten lek bardzo długo pozostaje w organizmie.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- nagłe zawroty głowy
- omdlenie lub uczucie, że zaraz zemdlejesz
- bardzo wolne bicie serca
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz prochloroperazyny z amiodaronem – połączenie jest przeciwwskazane[1][2]. U pacjenta leczonego amiodaronem nudności i zawroty głowy leczy się lekiem bez działania wydłużającego QT, a wybór należy uzgodnić z lekarzem prowadzącym. Interakcja może wystąpić jeszcze kilka miesięcy po odstawieniu amiodaronu z powodu jego długiego okresu półtrwania[1]. Jeśli lekarz po indywidualnej ocenie zdecyduje o krótkim podaniu, konieczne jest monitorowanie EKG z oceną odstępu QT oraz wyrównanie potasu i magnezu[1].
Skutek kliniczny
Połączenie grozi wydłużeniem odstępu QT i komorowymi zaburzeniami rytmu typu torsade de pointes, które mogą przejść w migotanie komór i nagły zgon sercowy. Ryzyko rośnie przy hipokaliemii, hipomagnezemii, bradykardii i chorobach serca[1].
Mechanizm
Oba leki wydłużają odstęp QT i ich działanie na repolaryzację komór sumuje się, co zwiększa ryzyko zaburzeń rytmu typu torsade de pointes. Amiodaronu nie łączy się z lekami mogącymi wywołać torsade de pointes, w tym z neuroleptykami fenotiazynowymi takimi jak chloropromazyna czy flufenazyna, do których należy prochloroperazyna[1]. Neuroleptyki stosowane z lekami przeciwarytmicznymi wydłużającymi QT zwiększają ryzyko arytmii[3]. Amiodaron i jego metabolit hamują CYP2D6 i CYP3A4, co może dodatkowo zwiększać ekspozycję na prochloroperazynę[1].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc
- stężenie potasu w surowicy
- stężenie magnezu w surowicy
- częstość rytmu serca
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie amiodaronu w ostatnich miesiącachodstep · amiodaron | inne zalecenie | Z powodu długiego okresu półtrwania amiodaronu interakcja może wystąpić jeszcze kilka miesięcy po zakończeniu leczenia, dlatego przeciwwskazanie należy uwzględniać także u pacjentów, którzy niedawno odstawili lek. |
| Hipokaliemia lub hipomagnezemiapostać · pacjent | ryzyko rośnie | Niedobór potasu lub magnezu, na przykład przy leczeniu moczopędnym lub kortykosteroidami, dodatkowo zwiększa ryzyko torsade de pointes. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cordarone 200 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cordarone-100015850/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Opacorden 200 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/opacorden-100049552/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Chloropernazinum 10 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/chloropernazinum-100013979/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cordarone. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 28.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/cordarone-100015850/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 28.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Połączenie przeciwwskazaneDimaleinian prochloroperazyny+ AmantadynaNie łącz prochloroperazyny z amantadyną.Nie zaczynaj brać tych leków razem i zanim przyjmiesz kolejną dawkę, skontaktuj się z lekarzem albo zapytaj farmaceutę, czym można zastąpić jeden z nich.nieznanyteoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie zaczynaj brać tych leków razem i zanim przyjmiesz kolejną dawkę, skontaktuj się z lekarzem albo zapytaj farmaceutę, czym można zastąpić jeden z nich.
Tych dwóch leków nie należy brać razem. Oba mogą zaburzać rytm serca, a razem ryzyko groźnej arytmii jest większe. Prochloroperazyna może też osłabiać działanie amantadyny i nasilać drżenie oraz sztywność mięśni. Razem mogą częściej wywoływać splątanie i omamy.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- nagłe zawroty głowy albo omdlenie
- nasilenie drżenia, sztywności lub spowolnienia ruchów
- splątanie lub widzenie rzeczy, których nie ma
- silne zaparcia lub przegrzanie organizmu
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PD – antagonizm
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz prochloroperazyny z amantadyną[1]. U pacjenta leczonego amantadyną dobierz lek przeciwwymiotny lub stosowany w zawrotach głowy, który nie wydłuża odstępu QT i nie blokuje receptorów dopaminowych, a wybór uzgodnij z lekarzem prowadzącym. Gdy amantadyna ma leczyć objawy pozapiramidowe wywołane przez prochloroperazynę, rozważ w pierwszej kolejności odstawienie lub zmianę neuroleptyku, bo to typowa kaskada przepisywania. W leczeniu polekowych objawów pozapiramidowych w pierwszej kolejności stosuje się przeciwcholinergiczne leki przeciw parkinsonizmowi, a nie leki dopaminergiczne[2]. Jeśli lekarz mimo to zdecyduje o jednoczesnym stosowaniu, wymagane jest wyjściowe i kontrolne EKG oraz wyrównanie stężenia potasu i magnezu[1].
Skutek kliniczny
Głównym zagrożeniem jest addycyjne wydłużenie odstępu QT z ryzykiem komorowych zaburzeń rytmu, w tym torsade de pointes[1]. Prochloroperazyna może osłabić przeciwparkinsonowskie działanie amantadyny i nasilić objawy parkinsonizmu[2]. Możliwe jest także nasilenie splątania, omamów, zaparć i zaburzeń termoregulacji[1][2].
Mechanizm
Amantadyny nie łączy się z lekami wydłużającymi odstęp QT, w tym z lekami przeciwpsychotycznymi z grupy pochodnych fenotiazyny, do której należy prochloroperazyna[1]. Neuroleptyki stosowane z innymi lekami wydłużającymi odstęp QT zwiększają ryzyko zaburzeń rytmu serca[2]. Prochloroperazyna blokuje receptory dopaminowe i osłabia działanie leków dopaminergicznych stosowanych w parkinsonizmie[2]. Amantadyna nasila działania niepożądane leków o działaniu przeciwcholinergicznym, takie jak splątanie i omamy[1]. Słabe działanie przeciwcholinergiczne neuroleptyków może się sumować z działaniem innych leków o podobnym profilu[2].
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc przed leczeniem i w trakcie
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- nasilenie objawów parkinsonizmu (drżenie, sztywność, spowolnienie)
- splątanie, omamy, zaburzenia świadomości
- zaparcia i objawy przegrzania
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Amantix 100 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/amantix-100218629/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Chloropernazinum 10 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/chloropernazinum-100013979/
Połączenie przeciwwskazaneDimaleinian prochloroperazyny+ AmisulprydNie łącz amisulprydu z prochloroperazyną.Nie przyjmuj tych leków razem i zanim weźmiesz lek na nudności lub zawroty głowy, powiedz lekarzowi lub farmaceucie, że stosujesz amisulpryd.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj tych leków razem i zanim weźmiesz lek na nudności lub zawroty głowy, powiedz lekarzowi lub farmaceucie, że stosujesz amisulpryd.
Oba leki działają podobnie na mózg i oba mogą zaburzać rytm serca. Przyjmowane razem mogą wywołać groźną arytmię, która objawia się kołataniem serca lub omdleniem. Mogą też nasilać senność, spadki ciśnienia, drżenie i sztywność mięśni. Tych leków nie łączy się ze sobą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie lub nierówne bicie serca
- omdlenie lub uczucie, że zaraz zemdlejesz
- silne zawroty głowy przy wstawaniu
- sztywność mięśni, drżenie, mimowolne ruchy
- wysoka gorączka ze sztywnością mięśni i splątaniem
- nadmierna senność lub spowolniony oddech
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz amisulprydu z prochloroperazyną[1]. U pacjenta leczonego amisulprydem nudności lub zawroty głowy leczy się lekiem niewydłużającym odstępu QT i nieblokującym receptorów dopaminowych. Jeśli jednoczesne podanie okazało się konieczne lub już nastąpiło, wykonaj EKG z oceną QTc, sprawdź stężenie potasu i magnezu, a hipokaliemię wyrównaj[1]. Unikaj dodatkowych leków wydłużających QT, powodujących bradykardię lub zaburzających gospodarkę elektrolitową[1].
Skutek kliniczny
Główne zagrożenie to wydłużenie odstępu QT i komorowe zaburzenia rytmu typu torsade de pointes, które mogą prowadzić do omdlenia lub nagłego zgonu sercowego. Ponadto rośnie ryzyko objawów pozapiramidowych, złośliwego zespołu neuroleptycznego, hiperprolaktynemii, nadmiernej sedacji i niedociśnienia ortostatycznego. Hamujące działanie neuroleptyków na ośrodkowy układ nerwowy może się sumować z innymi lekami uspokajającymi, a w skrajnych przypadkach może wystąpić depresja oddechowa[2].
Mechanizm
Oba leki są neuroleptykami blokującymi receptory dopaminowe D2 i oba mogą wydłużać odstęp QT. Prochloroperazyna jest pochodną fenotiazyny, a jednoczesne stosowanie neuroleptyków z innymi lekami przeciwpsychotycznymi wydłużającymi QT zwiększa ryzyko arytmii[2]. Amisulpryd nie łączy się z lekami, które mogą wydłużyć odstęp QT[1]. Sumuje się też blokada dopaminergiczna, działanie hamujące ośrodkowy układ nerwowy i działanie hipotensyjne.
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- częstość akcji serca i ciśnienie tętnicze, w tym ortostatyczne
- objawy pozapiramidowe i objawy złośliwego zespołu neuroleptycznego
- stopień sedacji
Bezpieczniejsze alternatywy
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Symamis 50 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/symamis-100402758/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Chloropernazinum 10 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/chloropernazinum-100013979/
Połączenie przeciwwskazaneDimaleinian prochloroperazyny+ EscytalopramNie należy łączyć escytalopramu z prochloroperazyną.Nie przyjmuj tych leków razem bez wyraźnej decyzji lekarza i zapytaj lekarza lub farmaceutę o bezpieczniejszy zamiennik.nieznanyteoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj tych leków razem bez wyraźnej decyzji lekarza i zapytaj lekarza lub farmaceutę o bezpieczniejszy zamiennik.
Te dwa leki razem mogą zaburzać rytm serca. Każdy z nich osobno może wydłużać czas przewodzenia w sercu, a przyjmowane razem nasilają ten efekt. Mogą też razem zwiększać ryzyko drgawek. Dlatego tych leków nie łączy się ze sobą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie lub nierówne bicie serca
- omdlenie lub nagłe zasłabnięcie
- silne zawroty głowy
- drgawki
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie należy łączyć escytalopramu z prochloroperazyną[1]. Escytalopram jest przeciwwskazany u pacjentów przyjmujących leki wydłużające odstęp QT[2]. Przy potrzebie leczenia nudności lub zawrotów głowy u pacjenta leczonego escytalopramem należy wybrać lek niewydłużający QT, a przy potrzebie leczenia przeciwdepresyjnego u pacjenta wymagającego prochloroperazyny rozważyć lek przeciwdepresyjny o mniejszym wpływie na QT. Jeżeli lekarz mimo to zdecyduje o jednoczesnym stosowaniu, konieczne są EKG z oceną QTc przed włączeniem i w trakcie leczenia oraz kontrola i wyrównanie stężenia potasu i magnezu[3].
Skutek kliniczny
Głównym zagrożeniem jest nadmierne wydłużenie odstępu QT z ryzykiem groźnych komorowych zaburzeń rytmu serca[4]. Ryzyko złośliwych arytmii rośnie przy hipokaliemii lub hipomagnezemii[3]. Możliwe jest także obniżenie progu drgawkowego i wystąpienie napadu drgawek[3].
Mechanizm
Oba leki wydłużają odstęp QT, a ich działanie w tym zakresie może się sumować. Escytalopramu nie łączy się z lekami przeciwpsychotycznymi wydłużającymi QT, w tym z pochodnymi fenotiazyny, do których należy prochloroperazyna[3]. Neuroleptyki stosowane razem z lekami przeciwdepresyjnymi wydłużającymi QT zwiększają ryzyko arytmii[4]. Dodatkowo leki z grupy SSRI i pochodne fenotiazyny obniżają próg drgawkowy, więc ryzyko drgawek również się sumuje[3].
Metabolizm i transportery
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc
- stężenie potasu w surowicy
- stężenie magnezu w surowicy
- kołatania serca, omdlenia, zawroty głowy
- drgawki
Bezpieczniejsze alternatywy
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Symescital 5 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/symescital-100286246/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Pralex 5 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/pralex-100274250/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Escipram 5 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/escipram-100178692/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Chloropernazinum 10 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/chloropernazinum-100013979/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Escipram. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 28.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/escipram-100178692/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 28.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Połączenie przeciwwskazaneDimaleinian prochloroperazyny+ HaloperydolNie łącz prochloroperazyny z haloperydolem.Nie przyjmuj tych leków razem i zanim weźmiesz kolejną dawkę, skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą, a leku na stałe nie odstawiaj samodzielnie.szybki (godziny)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj tych leków razem i zanim weźmiesz kolejną dawkę, skontaktuj się z lekarzem lub farmaceutą, a leku na stałe nie odstawiaj samodzielnie.
Oba leki działają podobnie i oba mogą zaburzać rytm serca. Przyjmowane razem znacznie zwiększają ryzyko groźnych zaburzeń rytmu, które mogą zagrażać życiu. Mogą też nasilać senność, drżenie, sztywność mięśni i niepokój ruchowy.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- omdlenie lub nagłe zawroty głowy
- silna senność albo spowolniony oddech
- sztywność mięśni, drżenie lub mimowolne ruchy
- wysoka gorączka ze sztywnością mięśni i splątaniem
- nieustanny niepokój i potrzeba ciągłego ruszania się
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz prochloroperazyny z haloperydolem. Haloperydol jest przeciwwskazany u osób stosujących leki wydłużające odstęp QT[1][2]. Jeśli pacjent leczony haloperydolem potrzebuje leku przeciwwymiotnego lub przeciwzawrotnego, lekarz powinien dobrać lek bez wpływu na odstęp QT i bez działania antydopaminergicznego. Jeśli połączenia nie da się uniknąć, potrzebne jest EKG z oceną QTc przed włączeniem i w trakcie leczenia, wyrównanie potasu i magnezu oraz obserwacja w kierunku objawów pozapiramidowych i nadmiernej sedacji.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko wydłużenia odstępu QTc, komorowych zaburzeń rytmu, w tym torsade de pointes, i nagłego zgonu sercowego. Nasilają się objawy pozapiramidowe, akatyzja i sedacja, rośnie ryzyko złośliwego zespołu neuroleptycznego, depresji oddechowej i niedociśnienia ortostatycznego. Hamujące działanie neuroleptyków na ośrodkowy układ nerwowy może być nasilone przez inne leki sedatywne, może też wystąpić depresja oddechowa[3].
Mechanizm
Oba leki są neuroleptykami blokującymi receptory dopaminowe D2, a prochloroperazyna jest pochodną fenotiazyny. Oba wydłużają odstęp QT, więc ich działanie na repolaryzację komór sumuje się. Haloperydolu nie łączy się z innymi lekami przeciwpsychotycznymi wydłużającymi QT, w tym z pochodnymi fenotiazyny[1]. Jednoczesne stosowanie neuroleptyków z innymi lekami przeciwpsychotycznymi wydłużającymi QT zwiększa ryzyko arytmii[3]. Sumuje się także blokada D2 w układzie pozapiramidowym oraz hamujący wpływ obu leków na ośrodkowy układ nerwowy.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QTc
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- objawy pozapiramidowe i akatyzja
- stopień sedacji i częstość oddechów
- ciśnienie tętnicze, w tym ortostatyczne
- temperatura ciała, sztywność mięśni i CK przy podejrzeniu złośliwego zespołu neuroleptycznego
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują zaburzenia elektrolitowe, choroby serca i wielolekowość, a także większa wrażliwość na sedację, objawy pozapiramidowe i niedociśnienie ortostatyczne, co zwiększa ryzyko arytmii i upadków. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Haloperidol WZF 0,2% 2 mg/ml, krople doustne, roztwór. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/haloperidol-wzf-0-2-100111328/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Haloperidol UNIA 2 mg/ml, krople doustne, roztwór. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/haloperidol-unia-100028202/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Chloropernazinum 10 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/chloropernazinum-100013979/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Haloperidol WZF 0,2%. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 28.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/haloperidol-wzf-0-2-100111328/
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.