Interakcje / Diuretyki osmotyczne / Diuretyki osmotyczne i streptomycyny
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Przy jednoczesnym stosowaniu streptomycyny i diuretyku osmotycznego należy unikać tego połączenia, a gdy jest konieczne – ściśle monitorować czynność nerek, stężenie streptomycyny i bilans płynów.
Jeśli dostajesz streptomycynę razem z mannitolem, od razu powiedz lekarzowi lub pielęgniarce o szumach w uszach, gorszym słyszeniu, zawrotach głowy albo o tym, że oddajesz mniej moczu.
Interakcja klasy Streptomycyny + diuretyki osmotyczne
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup.
- Streptomycyny
- streptomycyna
- Diuretyki osmotyczne
- mannitol
Niekorzystna interakcjaDiuretyki osmotyczne (np. mannitol)+ Streptomycyny (np. streptomycyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu streptomycyny i diuretyku osmotycznego należy unikać tego połączenia, a gdy jest konieczne – ściśle monitorować czynność nerek, stężenie streptomycyny i bilans płynów.Jeśli dostajesz streptomycynę razem z mannitolem, od razu powiedz lekarzowi lub pielęgniarce o szumach w uszach, gorszym słyszeniu, zawrotach głowy albo o tym, że oddajesz mniej moczu.opóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Jeśli dostajesz streptomycynę razem z mannitolem, od razu powiedz lekarzowi lub pielęgniarce o szumach w uszach, gorszym słyszeniu, zawrotach głowy albo o tym, że oddajesz mniej moczu.
Streptomycyna to antybiotyk, który w większych stężeniach może uszkadzać nerki i ucho wewnętrzne. Mannitol to lek moczopędny podawany w kroplówce, który też może obciążać nerki. Razem zwiększają ryzyko uszkodzenia nerek, słuchu i zmysłu równowagi. Lekarz może zlecić częstsze badania krwi i kontrolę ilości oddawanego moczu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- szumy lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu
- zawroty głowy, chwiejność, problemy z równowagą
- wyraźnie mniejsza ilość oddawanego moczu
- obrzęki
- silne pragnienie, suchość w ustach
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu streptomycyny i diuretyku osmotycznego należy unikać tego połączenia, a gdy jest konieczne – ściśle monitorować czynność nerek, stężenie streptomycyny i bilans płynów. Mannitol podaje się w najmniejszej skutecznej dawce i przez możliwie krótki czas, unikając odwodnienia pacjenta. Dawkowanie streptomycyny dostosowuje się do aktualnej czynności nerek i oznaczonych stężeń leku. Przy narastaniu kreatyniny, spadku diurezy albo objawach ze strony ucha wewnętrznego trzeba rozważyć odstawienie jednego z leków. Gdy wskazaniem do mannitolu jest obniżenie ciśnienia śródczaszkowego, warto rozważyć hipertoniczny roztwór chlorku sodu.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ostrego uszkodzenia nerek oraz uszkodzenia słuchu i błędnika przez streptomycynę. Uszkodzenie słuchu i równowagi bywa nieodwracalne. Pogorszenie czynności nerek może dalej zwiększać kumulację streptomycyny i nasilać jej toksyczność.
Mechanizm
Streptomycyna, jak inne aminoglikozydy, uszkadza kanaliki nerkowe i ucho wewnętrzne. Mannitol podawany dożylnie, zwłaszcza w dużych dawkach lub przez dłuższy czas, może sam wywołać ostre uszkodzenie nerek (nefrozę osmotyczną). Wywołane przez niego odwodnienie i zmiany objętości płynów zmieniają stężenie aminoglikozydu w surowicy i tkankach. Pogorszenie przesączania kłębuszkowego zmniejsza wydalanie streptomycyny, która wydala się prawie wyłącznie przez nerki. Rośnie wtedy jej stężenie i ryzyko działania toksycznego na nerki i narząd słuchu. Interakcja jest wspólna dla całej klasy, bo obie grupy zawierają po jednym leku dostępnym w Polsce.
Monitorować
- stężenie kreatyniny i eGFR przed leczeniem i regularnie w jego trakcie
- diureza i bilans płynów
- stężenie streptomycyny w surowicy
- osmolalność surowicy i luka osmolalna przy dłuższym podawaniu mannitolu
- elektrolity (sód, potas)
- słuch (audiogram) i równowaga, szumy uszne
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Przy upośledzonej czynności nerek streptomycyna kumuluje się szybciej, a mannitol łatwiej wywołuje ostre uszkodzenie nerek. Połączenia najlepiej unikać, a jeśli jest konieczne – dawkę streptomycyny dostosowuje się do eGFR i stężeń leku. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych czynność nerek jest często obniżona, a ryzyko trwałego uszkodzenia słuchu i błędnika większe. Wymagana jest szczególnie ścisła kontrola kreatyniny, stężenia streptomycyny i słuchu. |
| Kilka dni lub duże dawki skumulowaneczas leczenia · diuretyki osmotyczne | ryzyko rośnie | Ryzyko nefrozy osmotycznej rośnie z dawką skumulowaną i czasem podawania mannitolu. Przy dłuższym stosowaniu kontroluje się osmolalność surowicy i lukę osmolalną. |
| Leczenie wielotygodniowe (np. gruźlica)czas leczenia · streptomycyny | ryzyko rośnie | Długie leczenie streptomycyną zwiększa ryzyko ototoksyczności niezależnie od interakcji. Przy dołączeniu mannitolu zaleca się kontrolę audiometryczną i ocenę równowagi. |
Alkohol przy tych lekach
Diuretyki osmotyczne a alkohol: brak opisu w bazie.
Streptomycyny a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 17
Niekorzystna interakcjaAminoglikozydy (np. gentamycyna, amikacyna)+ Diuretyki osmotyczne (np. mannitol) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i mannitolu należy rozważyć, czy oba leki są konieczne, a jeśli tak – ściśle monitorować czynność nerek, bilans płynów i stężenia aminoglikozydu.Jeśli dostajesz jednocześnie antybiotyk aminoglikozydowy i mannitol, od razu powiedz lekarzowi lub pielęgniarce o zmniejszonej ilości moczu, szumie w uszach, gorszym słyszeniu albo zawrotach głowy.opóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Jeśli dostajesz jednocześnie antybiotyk aminoglikozydowy i mannitol, od razu powiedz lekarzowi lub pielęgniarce o zmniejszonej ilości moczu, szumie w uszach, gorszym słyszeniu albo zawrotach głowy.
Antybiotyki z grupy aminoglikozydów, np. gentamycyna i amikacyna, mogą obciążać nerki i słuch. Mannitol to lek moczopędny podawany w kroplówce, który usuwa z organizmu dużo wody. Razem mogą łatwiej uszkodzić nerki, a wtedy antybiotyk gromadzi się w organizmie i może zaszkodzić także uszom. Lekarze stosują takie połączenie tylko wtedy, gdy jest potrzebne, i często kontrolują wyniki badań.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie mniej moczu niż zwykle
- obrzęki nóg lub twarzy
- duże pragnienie, suchość w ustach, osłabienie
- szum lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu albo uczucie zatkanych uszu
- zawroty głowy, chwiejność, problemy z równowagą
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i mannitolu należy rozważyć, czy oba leki są konieczne, a jeśli tak – ściśle monitorować czynność nerek, bilans płynów i stężenia aminoglikozydu. Przed podaniem mannitolu trzeba wyrównać wolemię i nie dopuszczać do odwodnienia. Dawkę lub odstęp między dawkami gentamycyny i amikacyny dostosowuje się do aktualnego klirensu kreatyniny i stężeń minimalnych w surowicy. Należy stosować możliwie najmniejszą skuteczną dawkę mannitolu i kontrolować osmolalność surowicy oraz lukę osmolalną. Leczenie aminoglikozydem powinno trwać możliwie krótko. Przy wzroście kreatyniny lub spadku diurezy trzeba przerwać mannitol i ponownie ocenić dawkowanie aminoglikozydu. Należy unikać dokładania kolejnych leków nefrotoksycznych i ototoksycznych, zwłaszcza diuretyków pętlowych, wankomycyny, kolistyny i amfoterycyny B.
Skutek kliniczny
Rośnie ryzyko ostrego uszkodzenia nerek, czyli wzrostu kreatyniny i spadku diurezy, oraz uszkodzenia słuchu i równowagi, które może być nieodwracalne. Ryzyko jest największe przy odwodnieniu, wcześniejszej niewydolności nerek, w podeszłym wieku, przy dużych dawkach mannitolu i dłuższym leczeniu aminoglikozydem.
Mechanizm
Aminoglikozydy uszkadzają komórki kanalików proksymalnych nerek oraz komórki słuchowe i przedsionkowe ucha wewnętrznego. Mannitol w dużych dawkach albo przy kumulacji może sam uszkadzać nerki (nefroza osmotyczna, skurcz naczyń nerkowych). Wywołuje też diurezę, utratę wody i elektrolitów, co sprzyja odwodnieniu i zmniejszeniu przepływu nerkowego. Pogorszenie filtracji kłębuszkowej zmniejsza wydalanie aminoglikozydu, który kumuluje się w surowicy i tkankach. Efekty nefrotoksyczne obu leków sumują się, a wyższe stężenie aminoglikozydu zwiększa także ryzyko ototoksyczności. Mechanizm jest wspólny dla gentamycyny, amikacyny i mannitolu.
Monitorować
- kreatynina i eGFR (co najmniej co 1–2 dni)
- diureza i bilans płynów
- stężenie minimalne aminoglikozydu w surowicy
- sód, potas i magnez w surowicy
- osmolalność surowicy i luka osmolalna
- słuch i równowaga (szum w uszach, zawroty głowy)
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (krople do oczu, maść, krem)droga podania · aminoglikozydy | interakcja nie dotyczy | Gentamycyna stosowana miejscowo na skórę lub do oka nie osiąga istotnych stężeń w surowicy, więc interakcja z mannitolem nie ma znaczenia klinicznego. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Przy obniżonej filtracji kłębuszkowej aminoglikozyd szybciej się kumuluje, a mannitol łatwiej osiąga stężenia toksyczne dla nerek. Należy szczególnie ostrożnie rozważyć połączenie i dostosować dawkowanie aminoglikozydu do stężeń w surowicy. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych czynność nerek jest często obniżona, a skłonność do odwodnienia większa, co zwiększa ryzyko nefrotoksyczności i ototoksyczności. |
| czas leczenia ≥ 7 dniaminoglikozydy | ryzyko rośnie | Ryzyko uszkodzenia nerek i ucha wewnętrznego rośnie wraz z czasem leczenia aminoglikozydem. Przy dłuższej terapii należy częściej kontrolować kreatyninę, stężenia leku i słuch. |
| Duże dawki lub wielokrotne podawaniedawka · diuretyki osmotyczne | ryzyko rośnie | Kumulacja mannitolu, zwłaszcza przy dużej luce osmolalnej, zwiększa ryzyko nefrozy osmotycznej i ostrego uszkodzenia nerek. Należy kontrolować osmolalność surowicy i lukę osmolalną. |
Niekorzystna interakcjaChelatory żelaza (np. deferazyroks, deferoksamina)+ Streptomycyny (np. streptomycyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu chelatora żelaza i streptomycyny unikaj tego połączenia, a gdy jest konieczne, ściśle monitoruj czynność nerek, słuch i równowagę.Jeśli przyjmujesz lek usuwający żelazo i dostajesz streptomycynę, powiedz o tym lekarzowi, rób zlecone badania krwi i słuchu, i od razu zgłoś szumy w uszach, gorszy słuch, zawroty głowy lub mniej moczu.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek usuwający żelazo i dostajesz streptomycynę, powiedz o tym lekarzowi, rób zlecone badania krwi i słuchu, i od razu zgłoś szumy w uszach, gorszy słuch, zawroty głowy lub mniej moczu.
Niektóre leki usuwające nadmiar żelaza z organizmu, takie jak deferazyroks i deferoksamina, mogą obciążać nerki i słuch. Antybiotyk streptomycyna działa podobnie, więc razem zwiększają ryzyko uszkodzenia nerek, niedosłuchu, szumów w uszach i zaburzeń równowagi. Uszkodzenie słuchu bywa trwałe. Deferypron nie ma tego działania.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- szumy lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu lub uczucie zatkanego ucha
- zawroty głowy, chwiejny chód, problemy z równowagą
- wyraźnie mniej oddawanego moczu
- obrzęki nóg lub twarzy
- nasilone zmęczenie, nudności, osłabienie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu chelatora żelaza i streptomycyny unikaj tego połączenia, a gdy jest konieczne, ściśle monitoruj czynność nerek, słuch i równowagę. Przed włączeniem streptomycyny u pacjenta leczonego deferazyroksem lub deferoksaminą oceń stężenie kreatyniny, eGFR i białkomocz oraz wykonaj wyjściowe badanie słuchu. W trakcie leczenia kontroluj kreatyninę co najmniej raz w tygodniu, a stężenia streptomycyny oznaczaj, gdy jest to dostępne. Przy wzroście kreatyniny lub objawach ototoksyczności rozważ przerwanie streptomycyny, czasowe wstrzymanie deferazyroksu lub zmniejszenie dawki deferoksaminy. Unikaj dodatkowych leków nefro- i ototoksycznych, takich jak diuretyki pętlowe, wankomycyna czy NLPZ. Deferypron nie wykazuje tej interakcji i może być rozważany jako chelator na czas leczenia streptomycyną, z kontrolą morfologii.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ostrego uszkodzenia nerek, zaburzeń kanalikowych z białkomoczem i zaburzeniami elektrolitowymi oraz trwałego niedosłuchu, szumów usznych i zaburzeń równowagi. Uszkodzenie słuchu wywołane przez aminoglikozyd bywa nieodwracalne.
Mechanizm
Interakcja jest farmakodynamiczna i polega na sumowaniu się działań toksycznych. Streptomycyna jako aminoglikozyd uszkadza komórki kanalików nerkowych oraz komórki rzęsate ucha wewnętrznego i narządu przedsionkowego. Deferazyroks może wywołać ostre uszkodzenie nerek, tubulopatię proksymalną i zaburzenia słuchu. Deferoksamina, zwłaszcza w dużych dawkach i przy niskim obciążeniu żelazem, wywołuje neurotoksyczność słuchową i wzrokową, a rzadziej pogorszenie czynności nerek. Pogorszenie filtracji kłębuszkowej wywołane przez chelator zmniejsza wydalanie streptomycyny i zwiększa jej stężenie, co dodatkowo nasila ototoksyczność i nefrotoksyczność.
Monitorować
- kreatynina i eGFR przed leczeniem i co najmniej raz w tygodniu w trakcie
- białkomocz i elektrolity (potas, magnez, fosforany) jako wskaźniki tubulopatii
- audiometria wyjściowa i kontrolna, szczególnie przy dłuższym leczeniu
- objawy przedsionkowe – zawroty głowy, chwiejność, oczopląs
- stężenie streptomycyny w surowicy, jeśli dostępne
- ostrość wzroku i słuchu przy deferoksaminie w dużych dawkach
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≤ 60pacjent | ryzyko rośnie | Przy obniżonej czynności nerek streptomycyna kumuluje się, a deferazyroks wymaga szczególnej ostrożności. Połączenia należy unikać, a gdy jest niezbędne, dawkowanie streptomycyny dostosować do eGFR i oznaczać jej stężenia. |
| wiek ≥ 65pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częstsze są obniżona filtracja kłębuszkowa i wyjściowy niedosłuch, co zwiększa ryzyko nefro- i ototoksyczności. |
| Dłuższe leczenie (kilka tygodni i więcej)czas leczenia · streptomycyny | ryzyko rośnie | Ototoksyczność aminoglikozydów zależy od skumulowanej dawki i czasu leczenia. Przy dłuższej terapii konieczne są kontrolne badania audiometryczne. |
| Duże dawki deferoksaminy w stosunku do obciążenia żelazemdawka · chelatory żelaza | ryzyko rośnie | Neurotoksyczność słuchowa i wzrokowa deferoksaminy nasila się przy dużych dawkach i niskim obciążeniu żelazem. Na czas leczenia streptomycyną rozważ zmniejszenie dawki deferoksaminy. |
Niekorzystna interakcjaDiuretyki pętlowe (np. torasemid, furosemid)+ Streptomycyny (np. streptomycyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu diuretyku pętlowego i streptomycyny należy unikać tego połączenia, a gdy jest konieczne, stosować najmniejsze skuteczne dawki i ściśle monitorować słuch, równowagę oraz czynność nerek.Gdy przyjmujesz lek moczopędny z tej grupy i streptomycynę, nie zmieniaj dawek na własną rękę, pij tyle płynów, ile zalecił lekarz, i od razu zgłoś lekarzowi szum w uszach, gorszy słuch lub zawroty głowy.opóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Gdy przyjmujesz lek moczopędny z tej grupy i streptomycynę, nie zmieniaj dawek na własną rękę, pij tyle płynów, ile zalecił lekarz, i od razu zgłoś lekarzowi szum w uszach, gorszy słuch lub zawroty głowy.
Leki moczopędne, takie jak furosemid i torasemid, oraz antybiotyk streptomycyna mogą osobno szkodzić słuchowi i zmysłowi równowagi. Przyjmowane razem zwiększają to ryzyko, a uszkodzenie może być trwałe. Lek moczopędny może też odwodnić organizm, przez co streptomycyna dłużej zostaje w organizmie i bardziej obciąża nerki. Dotyczy to każdego leku moczopędnego z tej grupy w połączeniu ze streptomycyną.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- szum lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu albo uczucie zatkania ucha
- zawroty głowy
- chwiejność, trudność z utrzymaniem równowagi, zwłaszcza w ciemności
- drganie obrazu przy chodzeniu lub ruchach głowy
- mniejsza ilość oddawanego moczu, silne pragnienie, suchość w ustach
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – synergizm, PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu diuretyku pętlowego i streptomycyny należy unikać tego połączenia, a gdy jest konieczne, stosować najmniejsze skuteczne dawki i ściśle monitorować słuch, równowagę oraz czynność nerek. Furosemidu nie należy podawać dożylnie w dużych dawkach ani we wstrzyknięciu szybkim. Dawkę lub odstęp między dawkami streptomycyny trzeba dostosować do aktualnej czynności nerek. Gdy to możliwe, warto oznaczać jej stężenie we krwi. Przed rozpoczęciem leczenia należy wyrównać odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe. Przy pierwszych objawach uszkodzenia słuchu lub równowagi należy rozważyć odstawienie streptomycyny albo zamianę diuretyku. Interakcja dotyczy w równym stopniu furosemidu i torasemidu.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko trwałego uszkodzenia słuchu i narządu równowagi. Może wystąpić szum uszny, niedosłuch, zawroty głowy, chwiejność chodu i oczopląs. Streptomycyna uszkadza głównie narząd równowagi, a diuretyk pętlowy dokłada uszkodzenie ślimaka. Zaburzenia mogą narastać jeszcze po odstawieniu leków i często się nie cofają. Odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe wywołane przez diuretyk zwiększają też ryzyko uszkodzenia nerek przez aminoglikozyd.
Mechanizm
Diuretyki pętlowe i streptomycyna mogą osobno uszkadzać ucho wewnętrzne, a razem nasilają ten efekt. Diuretyk pętlowy zmienia skład elektrolitów w śródchłonce i uszkadza prążek naczyniowy ślimaka. Ułatwia to przenikanie aminoglikozydu do płynów ucha wewnętrznego i do komórek rzęsatych, więc uszkodzenie jest większe niż suma działań obu leków. Silna diureza prowadzi do odwodnienia i zmniejsza przesączanie kłębuszkowe. Streptomycyna jest wydalana prawie wyłącznie przez nerki, więc jej stężenie we krwi rośnie, a to dodatkowo zwiększa ryzyko uszkodzenia słuchu, narządu równowagi i nerek. Mechanizm dotyczy całej klasy diuretyków pętlowych, czyli zarówno furosemidu, jak i torasemidu.
Monitorować
- audiometria przed leczeniem i regularnie w trakcie leczenia
- ocena narządu równowagi, czyli wywiad w kierunku zawrotów głowy oraz próby równowagi
- kreatynina i eGFR
- stężenie streptomycyny we krwi, gdy jest dostępne
- sód, potas i magnez w surowicy
- stan nawodnienia, masa ciała i diureza
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylnie, duże dawki lub szybkie wstrzyknięciedroga podania · diuretyki pętlowe | ryzyko rośnie | Dożylne podawanie dużych dawek diuretyku pętlowego, zwłaszcza w szybkim wstrzyknięciu, daje wysokie stężenia szczytowe i najsilniej nasila ototoksyczność aminoglikozydu. Bezpieczniejszy jest wlew powolny i najmniejsza skuteczna dawka. |
| eGFR ≤ 60pacjent | ryzyko rośnie | Przy upośledzonej czynności nerek streptomycyna kumuluje się, a diuretyk pętlowy dodatkowo osiąga wyższe stężenia. Konieczne jest dostosowanie dawkowania streptomycyny, oznaczanie jej stężenia i częstsza kontrola słuchu. |
| wiek ≥ 65pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występuje wyjściowy niedosłuch i obniżona czynność nerek, a odwodnienie łatwiej narasta. Ryzyko ototoksyczności i nefrotoksyczności połączenia jest większe. |
| Leczenie wielotygodniowe, np. w gruźlicyczas leczenia · streptomycyny | ryzyko rośnie | Ototoksyczność streptomycyny zależy od dawki skumulowanej. Przy długim leczeniu ryzyko narasta, dlatego audiometrię i ocenę równowagi trzeba powtarzać regularnie przez cały czas terapii. |
Niekorzystna interakcjaImmunoglobuliny swoiste (np. immunoglobulina ludzka anty-D, immunoglobulina ludzka przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, immunoglobulina przeciw wirusowi zapalenia wątroby typu B)+ Streptomycyny (np. streptomycyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu immunoglobuliny swoistej i streptomycyny oceń czynność nerek i nawodnienie pacjenta przed podaniem oraz kontroluj kreatyninę w kolejnych dniach.Jeśli dostajesz immunoglobulinę swoistą i streptomycynę, powiedz o tym lekarzowi, pij odpowiednią ilość płynów i nie opuszczaj zleconych badań krwi sprawdzających pracę nerek.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli dostajesz immunoglobulinę swoistą i streptomycynę, powiedz o tym lekarzowi, pij odpowiednią ilość płynów i nie opuszczaj zleconych badań krwi sprawdzających pracę nerek.
Niektóre immunoglobuliny, zwłaszcza podawane w kroplówce, oraz antybiotyk streptomycyna mogą obciążać nerki. Gdy działają w tym samym czasie, ryzyko uszkodzenia nerek jest większe, a słabiej pracujące nerki gorzej usuwają streptomycynę, co może zaszkodzić słuchowi i równowadze. Dotyczy to szczególnie immunoglobuliny przeciw cytomegalii i immunoglobuliny przeciw WZW typu B podawanych dożylnie. Zastrzyki domięśniowe w małej dawce, na przykład immunoglobulina przeciwtężcowa, oraz bezlotoksumab praktycznie nie niosą tego ryzyka.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie mniej oddawanego moczu
- obrzęki nóg lub twarzy
- nagłe zmęczenie i osłabienie
- szum lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu
- zawroty głowy lub zaburzenia równowagi
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu immunoglobuliny swoistej i streptomycyny oceń czynność nerek i nawodnienie pacjenta przed podaniem oraz kontroluj kreatyninę w kolejnych dniach. Jeśli immunoglobulina ma być podana dożylnie, zapewnij dobre nawodnienie, wybierz preparat bez sacharozy, podawaj go z najmniejszą praktyczną szybkością wlewu i unikaj w tym czasie dodatkowych leków nefrotoksycznych. Dawkę i odstęp między dawkami streptomycyny dostosuj do aktualnego klirensu kreatyniny, a przy jego pogorszeniu rozważ oznaczenie stężenia leku. Przy domięśniowych preparatach w małych dawkach, takich jak immunoglobulina anty-D czy immunoglobulina przeciw WZW typu B podawana po ekspozycji, wystarczy standardowa kontrola czynności nerek należna leczeniu streptomycyną. Immunoglobuliny przeciwtężcowej i bezlotoksumabu to zalecenie praktycznie nie dotyczy.
Skutek kliniczny
Zwiększone ryzyko ostrego uszkodzenia nerek ze wzrostem kreatyniny i skąpomoczem, zwykle w ciągu kilku dni od podania immunoglobuliny. Wtórna kumulacja streptomycyny może nasilić jej ototoksyczność i toksyczność przedsionkową. Ryzyko rośnie u osób starszych, odwodnionych, z cukrzycą, z wcześniej upośledzoną czynnością nerek oraz przy innych lekach nefrotoksycznych.
Mechanizm
Interakcja jest farmakodynamiczna i polega na sumowaniu działania uszkadzającego nerki. Dożylne immunoglobuliny, zwłaszcza w dużych dawkach i w preparatach stabilizowanych sacharozą, mogą wywołać osmotyczne uszkodzenie kanalików nerkowych i ostre uszkodzenie nerek. Streptomycyna jako aminoglikozyd kumuluje się w komórkach kanalika proksymalnego i sama działa nefrotoksycznie. Pogorszenie czynności nerek zmniejsza wydalanie streptomycyny, co zwiększa jej stężenie i wtórnie ryzyko uszkodzenia słuchu i błędnika. Interakcja dotyczy przede wszystkim immunoglobulin podawanych dożylnie, a w przypadku preparatów domięśniowych w małych dawkach ma znaczenie niewielkie. Nie jest więc wspólna dla wszystkich leków grupy A w tym samym stopniu, natomiast po stronie grupy B dotyczy jedynego jej przedstawiciela, czyli streptomycyny.
Monitorować
- kreatynina i eGFR przed podaniem immunoglobuliny oraz w ciągu kilku kolejnych dni
- diureza i bilans płynów
- stężenie streptomycyny przy pogorszeniu czynności nerek
- słuch, szum w uszach i zaburzenia równowagi
- elektrolity, zwłaszcza potas i magnez
Kiedy ocena się zmienia
| Domięśniowadroga podania · immunoglobuliny swoiste | ryzyko maleje | Domięśniowe preparaty immunoglobulin w małych dawkach nie powodują osmotycznego uszkodzenia kanalików, więc istotna interakcja ze streptomycyną jest mało prawdopodobna. Wystarczy rutynowa kontrola nerek należna leczeniu aminoglikozydem. |
| Duże dawki dożylne lub preparat z sacharoządawka · immunoglobuliny swoiste | ryzyko rośnie | Duże dawki immunoglobulin dożylnych i preparaty stabilizowane sacharozą najsilniej obciążają kanaliki nerkowe. W tej sytuacji preferuj preparat bez sacharozy, wolny wlew i ścisłą kontrolę kreatyniny. |
| Upośledzona czynność nerekeGFR · pacjent | ryzyko rośnie | U pacjenta z przewlekłą chorobą nerek ryzyko ostrego uszkodzenia nerek i kumulacji streptomycyny jest wyraźnie większe. Rozważ alternatywę dla streptomycyny lub dla dożylnej immunoglobuliny, a jeśli połączenie jest konieczne, dostosuj dawkowanie i oznaczaj stężenie aminoglikozydu. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | Podeszły wiek jest czynnikiem ryzyka nefrotoksyczności zarówno immunoglobulin dożylnych, jak i aminoglikozydów. Zadbaj o nawodnienie i częstszą kontrolę kreatyniny. |
| Leczenie wielotygodnioweczas leczenia · streptomycyny | ryzyko rośnie | Długotrwałe leczenie streptomycyną, na przykład w gruźlicy, zwiększa jej kumulację w nerkach i uchu wewnętrznym, co nasila skutki ewentualnego uszkodzenia nerek przez immunoglobulinę. Regularnie kontroluj kreatyninę i słuch. |
Niekorzystna interakcjaInhibitory kalcyneuryny (np. takrolimus, cyklosporyna, woklosporyna)+ Streptomycyny (np. streptomycyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora kalcyneuryny i streptomycyny należy unikać tego połączenia, a gdy jest niezbędne, stosować je możliwie krótko pod ścisłą kontrolą czynności nerek.Jeśli przyjmujesz lek z tej grupy i dostajesz streptomycynę, upewnij się, że lekarz prowadzący twoje leczenie immunosupresyjne o tym wie, nie odstawiaj sam żadnego leku i chodź na zlecone badania krwi.opóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek z tej grupy i dostajesz streptomycynę, upewnij się, że lekarz prowadzący twoje leczenie immunosupresyjne o tym wie, nie odstawiaj sam żadnego leku i chodź na zlecone badania krwi.
Leki takie jak takrolimus, cyklosporyna czy woklosporyna oraz antybiotyk streptomycyna mogą obciążać nerki, a razem robią to silniej. Gdy nerki pracują gorzej, streptomycyna dłużej zostaje w organizmie i może uszkodzić słuch oraz zmysł równowagi. Dlatego takie leczenie wymaga częstszych badań krwi i kontroli słuchu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie mniej oddawanego moczu
- obrzęki nóg lub twarzy
- szumy lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu
- zawroty głowy lub chwiejny chód
- nietypowe zmęczenie, nudności
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora kalcyneuryny i streptomycyny należy unikać tego połączenia, a gdy jest niezbędne, stosować je możliwie krótko pod ścisłą kontrolą czynności nerek. Dawkę i odstępy między dawkami streptomycyny dobiera się do aktualnego klirensu kreatyniny i w miarę możliwości do jej stężeń we krwi. Stężenie takrolimusu, cyklosporyny lub woklosporyny trzeba oznaczać częściej i utrzymywać w dolnej części zakresu docelowego, w porozumieniu z ośrodkiem prowadzącym leczenie immunosupresyjne. Należy unikać dokładania innych leków nefrotoksycznych, takich jak niesteroidowe leki przeciwzapalne, wankomycyna czy amfoterycyna B, oraz dbać o dobre nawodnienie. Przy narastaniu kreatyniny trzeba rozważyć zmianę antybiotyku.
Skutek kliniczny
Rośnie ryzyko ostrego uszkodzenia nerek, czasem z hiperkaliemią i hipomagnezemią. Wtórna kumulacja streptomycyny zwiększa ryzyko trwałego uszkodzenia słuchu i narządu równowagi. U biorców przeszczepu nerki pogorszenie funkcji nerek utrudnia też odróżnienie toksyczności leków od odrzucania przeszczepu.
Mechanizm
Inhibitory kalcyneuryny i streptomycyna uszkadzają nerki różnymi mechanizmami, które się sumują. Inhibitory kalcyneuryny obkurczają tętniczki doprowadzające kłębuszka i zmniejszają przesączanie kłębuszkowe, a przy dłuższym stosowaniu uszkadzają cewki i śródmiąższ nerek. Streptomycyna jako aminoglikozyd gromadzi się w komórkach cewek proksymalnych i uszkadza je bezpośrednio. Streptomycyna jest wydalana prawie wyłącznie przez nerki, więc spadek przesączania wywołany inhibitorem kalcyneuryny podnosi jej stężenie we krwi i nasila jej działanie toksyczne na ucho wewnętrzne. Mechanizm dotyczy wszystkich trzech inhibitorów kalcyneuryny, ponieważ nefrotoksyczność jest efektem całej klasy, a nie właściwością pojedynczej substancji.
Monitorować
- kreatynina i eGFR przed leczeniem i co najmniej 2–3 razy w tygodniu
- stężenie minimalne inhibitora kalcyneuryny
- stężenie streptomycyny we krwi, jeśli jest dostępne
- potas i magnez w surowicy
- ilość oddawanego moczu
- słuch (audiometria) i objawy przedsionkowe przed leczeniem i w jego trakcie
Kiedy ocena się zmienia
| Postać miejscowa (maść z takrolimusem, krople do oczu z cyklosporyną)postać · inhibitory kalcyneuryny | interakcja nie dotyczy | Postacie miejscowe dają minimalne stężenia ogólnoustrojowe, więc nie sumują się istotnie z nefrotoksycznością streptomycyny. |
| eGFR ≤ 60pacjent | ryzyko rośnie | Przy obniżonej czynności nerek streptomycyna kumuluje się szybciej, a rezerwa nerek na dodatkowe uszkodzenie jest mniejsza, co zwiększa ryzyko ostrego uszkodzenia nerek i ototoksyczności. |
| czas leczenia ≥ 7 dnistreptomycyny | ryzyko rośnie | Toksyczność aminoglikozydów rośnie z czasem leczenia i dawką skumulowaną, dlatego dłuższe kursy wymagają szczególnie ścisłego monitorowania nerek i słuchu. |
| wiek ≥ 65pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych czynność nerek bywa obniżona mimo prawidłowej kreatyniny, a ryzyko ototoksyczności aminoglikozydów jest większe. |
Niekorzystna interakcjaNiedepolaryzujące leki zwiotczające (np. rokuronium, cisatrakurium, atrakuriowa)+ Streptomycyny (np. streptomycyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu niedepolaryzującego leku zwiotczającego i streptomycyny należy dawkować lek zwiotczający według monitorowania przewodnictwa nerwowo-mięśniowego i liczyć się z głębszą oraz dłuższą blokadą.Jeśli przyjmujesz streptomycynę i czeka cię zabieg w znieczuleniu ogólnym, powiedz o tym anestezjologowi przed zabiegiem.szybki (godziny)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz streptomycynę i czeka cię zabieg w znieczuleniu ogólnym, powiedz o tym anestezjologowi przed zabiegiem.
Streptomycyna to antybiotyk, który może nasilać działanie leków zwiotczających mięśnie podawanych podczas znieczulenia ogólnego, takich jak rokuronium czy cisatrakurium. Mięśnie, w tym mięśnie oddechowe, mogą wtedy dłużej pozostawać osłabione po zabiegu. Lekarze potrafią temu zapobiec, jeśli wiedzą o leczeniu streptomycyną. Te leki zwiotczające podaje się wyłącznie w szpitalu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- trudności w oddychaniu lub płytki oddech po zabiegu
- wyraźne osłabienie mięśni rąk, nóg lub szyi po wybudzeniu
- opadanie powiek lub podwójne widzenie
- trudności w połykaniu lub mówieniu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – synergizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu niedepolaryzującego leku zwiotczającego i streptomycyny należy dawkować lek zwiotczający według monitorowania przewodnictwa nerwowo-mięśniowego i liczyć się z głębszą oraz dłuższą blokadą. Jeśli to możliwe, streptomycynę podaje się poza okresem okołooperacyjnym albo z odstępem od zakończenia zabiegu, a w trakcie zabiegu unika się dootrzewnowego lub doopłucnowego podawania aminoglikozydu. Ekstubację przeprowadza się dopiero po potwierdzeniu pełnego powrotu przewodnictwa. Przy blokadzie wywołanej rokuronium do odwrócenia można użyć sugammadeksu, który działa niezależnie od mechanizmu presynaptycznego. Przy niepełnym odwróceniu neostygminą rozważa się wyrównanie stężenia wapnia i magnezu oraz przedłużenie wentylacji. Po zabiegu pacjent otrzymujący streptomycynę powinien pozostać pod obserwacją oddechu.
Skutek kliniczny
Blokada nerwowo-mięśniowa jest głębsza i trwa dłużej, a powrót siły mięśniowej po odwróceniu blokady bywa niepełny. Możliwe są przedłużony bezdech wymagający dalszej wentylacji mechanicznej, osłabienie mięśni oddechowych po ekstubacji oraz ponowne zwiotczenie (rekuraryzacja) po podaniu streptomycyny w okresie pooperacyjnym. Odwrócenie blokady neostygminą może być słabsze niż zwykle.
Mechanizm
Streptomycyna, jak inne aminoglikozydy, sama hamuje przewodnictwo nerwowo-mięśniowe. Presynaptycznie konkuruje z jonami wapnia i zmniejsza uwalnianie acetylocholiny z zakończeń nerwowych, a postsynaptycznie słabo blokuje receptor nikotynowy płytki motorycznej. Działanie to nakłada się na kompetycyjną blokadę receptora przez niedepolaryzujące leki zwiotczające i nasila ją ponad prostą sumę efektów. Mechanizm wynika z właściwości samego aminoglikozydu i receptora, a nie z metabolizmu ani budowy chemicznej leku zwiotczającego. Dlatego dotyczy wszystkich leków grupy, także pankuronium, dla którego brak osobnych danych.
Monitorować
- monitorowanie przewodnictwa nerwowo-mięśniowego (TOF) w trakcie i po zabiegu
- czynność oddechowa i saturacja po ekstubacji
- siła mięśniowa w okresie pooperacyjnym (objawy rekuraryzacji)
- stężenie wapnia i magnezu w surowicy
- czynność nerek (eGFR) i stężenie streptomycyny
Kiedy ocena się zmienia
| Obniżony (niewydolność nerek)eGFR · pacjent | ryzyko rośnie | Streptomycyna jest wydalana przez nerki, więc przy niewydolności nerek kumuluje się i silniej nasila blokadę. Konieczne jest dostosowanie dawki streptomycyny i dłuższe monitorowanie przewodnictwa. |
| Dootrzewnowa lub doopłucnowadroga podania · streptomycyny | ryzyko rośnie | Podanie aminoglikozydu do jamy otrzewnej lub opłucnej w trakcie zabiegu powoduje szybkie wchłanianie i szczególnie silne nasilenie blokady. Takiej drogi podania należy unikać u pacjenta zwiotczonego. |
| Streptomycyna podana po zakończeniu zabiegukolejność włączenia · streptomycyny | inne zalecenie | Podanie streptomycyny wkrótce po odwróceniu blokady może wywołać ponowne zwiotczenie. Pacjenta należy obserwować pod kątem oddechu i siły mięśniowej po podaniu antybiotyku. |
| Miastenia, hipokalcemia lub hipomagnezemiawiek · pacjent | ryzyko rośnie | Choroby i zaburzenia osłabiające przewodnictwo nerwowo-mięśniowe sumują się z działaniem obu leków. Przed zabiegiem należy wyrównać stężenie wapnia i magnezu, a u chorych na miastenię rozważyć unikanie streptomycyny. |
Niekorzystna interakcjaNiskoosmolarne jodowe środki kontrastowe (np. jomeprol, joheksol, joversol)+ Streptomycyny (np. streptomycyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu niskoosmolarnego jodowego środka kontrastowego i streptomycyny rośnie ryzyko uszkodzenia nerek i kumulacji streptomycyny z uszkodzeniem słuchu i równowagi, dlatego przed badaniem oceń czynność nerek i rozważ, czy badanie z kontrastem jest konieczne.Jeśli przyjmujesz streptomycynę i masz mieć badanie z kontrastem jodowym, powiedz o tym lekarzowi i personelowi pracowni jeszcze przed badaniem, a po badaniu pij tyle płynów, ile zalecił lekarz, i zrób zlecone badanie krwi.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz streptomycynę i masz mieć badanie z kontrastem jodowym, powiedz o tym lekarzowi i personelowi pracowni jeszcze przed badaniem, a po badaniu pij tyle płynów, ile zalecił lekarz, i zrób zlecone badanie krwi.
Kontrast z jodem, podawany do żyły lub tętnicy przy tomografii czy koronarografii (np. joheksol, jopromid, jodiksanol), może na kilka dni osłabić pracę nerek. Streptomycyna również obciąża nerki i jest przez nie usuwana z organizmu. Gdy nerki pracują słabiej, streptomycyna gromadzi się w organizmie i może uszkodzić słuch oraz zmysł równowagi. Dotyczy to każdego kontrastu jodowego z tej grupy.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie mniej oddawanego moczu
- obrzęki nóg lub twarzy
- szumy lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu
- zawroty głowy, chwiejność, trudność z utrzymaniem równowagi
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu niskoosmolarnego jodowego środka kontrastowego i streptomycyny rośnie ryzyko uszkodzenia nerek i kumulacji streptomycyny z uszkodzeniem słuchu i równowagi, dlatego przed badaniem oceń czynność nerek i rozważ, czy badanie z kontrastem jest konieczne. Jeśli wskazanie do badania i leczenia streptomycyną jest pilne, zapewnij właściwe nawodnienie pacjenta i użyj najmniejszej skutecznej objętości kontrastu. Gdy stan kliniczny na to pozwala, rozważ czasowe wstrzymanie streptomycyny wokół badania albo przesunięcie badania. Oznacz kreatyninę przed badaniem i w ciągu kilku dni po nim. Przy wzroście kreatyniny zmodyfikuj dawkowanie streptomycyny lub wydłuż odstęp między dawkami i oznacz jej stężenie w surowicy. Unikaj w tym czasie innych leków nefrotoksycznych i ototoksycznych, np. diuretyków pętlowych, wankomycyny, amfoterycyny B i niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Zasada dotyczy jomeprolu, joheksolu, joversolu, jopromidu i jodiksanolu w tym samym stopniu.
Skutek kliniczny
Rośnie ryzyko ostrego uszkodzenia nerek po badaniu z kontrastem, objawiającego się wzrostem kreatyniny w ciągu kilku dni po badaniu. Kumulacja streptomycyny przy pogorszonej czynności nerek zwiększa ryzyko uszkodzenia nerwu przedsionkowo-ślimakowego – zawrotów głowy, zaburzeń równowagi, szumów usznych i niedosłuchu, które mogą być trwałe. Ryzyko jest największe u osób z przewlekłą chorobą nerek, odwodnionych, starszych, z niewydolnością serca lub cukrzycą oraz przy dużej objętości kontrastu.
Mechanizm
Jodowe środki kontrastowe podane donaczyniowo mogą wywołać ostre uszkodzenie nerek. Mechanizm obejmuje skurcz naczyń rdzenia nerki, niedotlenienie i bezpośrednie działanie toksyczne na komórki cewek. Streptomycyna, jak inne aminoglikozydy, gromadzi się w komórkach cewek bliższych i uszkadza je w sposób zależny od dawki i czasu leczenia. Oba czynniki sumują się w nerce. Streptomycyna wydala się prawie wyłącznie przez nerki, więc pogorszenie ich czynności po kontraście prowadzi do jej kumulacji, a większe stężenie nasila działanie toksyczne na ucho wewnętrzne i nerki. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich niskoosmolarnych jodowych środków kontrastowych z listy, bo wynika z działania jodowego kontrastu na nerkę, a nie z cech pojedynczej substancji. Brak danych dla pary z jomeprolem oznacza brak wpisu w bazie, a nie inne właściwości tego leku.
Monitorować
- kreatynina i eGFR przed badaniem i w ciągu kilku dni po podaniu kontrastu
- diureza i stan nawodnienia
- stężenie streptomycyny w surowicy przy pogorszeniu czynności nerek
- słuch (najlepiej audiometria) i równowaga, szumy uszne
- elektrolity i badanie ogólne moczu
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≤ 45 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Obniżony eGFR jest najważniejszym czynnikiem ryzyka uszkodzenia nerek po kontraście i kumulacji streptomycyny. Wymaga starannego nawodnienia, rozważenia wstrzymania streptomycyny lub zmiany badania oraz kontroli kreatyniny i stężenia leku. |
| Dotętnicze z pierwszym przejściem przez nerkidroga podania · niskoosmolarne jodowe środki kontrastowe | ryzyko rośnie | Podanie dotętnicze z bezpośrednim dopływem kontrastu do nerek, np. przy angiografii aorty nadnerkowej lub tętnic nerkowych, wiąże się z większym ryzykiem uszkodzenia nerek niż podanie dożylne. |
| Doustna, doodbytnicza lub dojamowadroga podania · niskoosmolarne jodowe środki kontrastowe | ryzyko maleje | Przy podaniu doustnym, doodbytniczym lub do jam ciała (np. joheksol, jodiksanol) wchłanianie ogólnoustrojowe jest niewielkie, więc ryzyko interakcji jest małe, o ile nie ma perforacji ani stanu zapalnego zwiększającego wchłanianie. |
| Duża objętość lub powtórne podanie w krótkim odstępiedawka · niskoosmolarne jodowe środki kontrastowe | ryzyko rośnie | Duża objętość kontrastu i powtarzanie badań w ciągu kilku dni zwiększają ryzyko uszkodzenia nerek. Odstęp między badaniami z kontrastem powinien pozwolić na ocenę czynności nerek. |
| Długotrwałe leczenie (np. w gruźlicy)czas leczenia · streptomycyny | ryzyko rośnie | Przy długim leczeniu streptomycyną rośnie skumulowana dawka i ryzyko ototoksyczności, więc dodatkowe pogorszenie czynności nerek po kontraście ma większe znaczenie. Wskazana jest kontrola słuchu. |
| Starszy wiekwiek · pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występuje obniżona rezerwa nerkowa, odwodnienie i jednoczesne stosowanie innych leków nefrotoksycznych, co zwiększa ryzyko obu działań niepożądanych. |
Niekorzystna interakcjaNukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe (np. acyklowir, walgancyklowir, walacyklowir)+ Streptomycyny (np. streptomycyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu przeciwwirusowego nukleozydu lub nukleotydu i streptomycyny kontroluj czynność nerek i dostosuj dawki obu leków do aktualnego klirensu kreatyniny.Jeśli bierzesz lek przeciwwirusowy z tej grupy razem ze streptomycyną, pij odpowiednią ilość płynów, rób zlecone badania krwi i od razu powiedz lekarzowi o szumie w uszach, zawrotach głowy lub oddawaniu mniejszej ilości moczu.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli bierzesz lek przeciwwirusowy z tej grupy razem ze streptomycyną, pij odpowiednią ilość płynów, rób zlecone badania krwi i od razu powiedz lekarzowi o szumie w uszach, zawrotach głowy lub oddawaniu mniejszej ilości moczu.
Leki przeciwwirusowe takie jak acyklowir, walacyklowir czy walgancyklowir oraz antybiotyk streptomycyna są usuwane z organizmu przez nerki i mogą je obciążać. Gdy bierzesz je razem, nerki mogą pracować gorzej, a wtedy oba leki zalegają w organizmie. Może to uszkodzić słuch i równowagę albo wywołać inne działania niepożądane. Cydofowiru w ogóle nie łączy się ze streptomycyną.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- oddawanie wyraźnie mniejszej ilości moczu
- obrzęki nóg lub twarzy
- szum lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu
- zawroty głowy lub utrata równowagi
- splątanie, drżenie rąk lub nadmierna senność
- nietypowe siniaki, krwawienia lub częste infekcje
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu przeciwwirusowego nukleozydu lub nukleotydu i streptomycyny kontroluj czynność nerek i dostosuj dawki obu leków do aktualnego klirensu kreatyniny. Cydofowiru nie łączy się ze streptomycyną, a streptomycynę trzeba odstawić co najmniej 7 dni przed rozpoczęciem cydofowiru. Przy dożylnym acyklowirze zapewnij dobre nawodnienie i podawaj wlew powoli. Przy walgancyklowirze oprócz czynności nerek kontroluj morfologię krwi. Przy remdesiwirze oceń czynność nerek przed leczeniem i w jego trakcie. Jeśli to możliwe, mierz stężenie minimalne streptomycyny i rozważ krótszy kurs albo lek bez działania nefrotoksycznego.
Skutek kliniczny
Główne ryzyko to ostre uszkodzenie nerek wynikające z sumowania się działania nefrotoksycznego obu leków. Wtórnie dochodzi do kumulacji obu leków. Kumulacja streptomycyny nasila ototoksyczność, czyli szum w uszach, niedosłuch i zawroty głowy. Kumulacja acyklowiru może dawać splątanie, drżenie i zaburzenia świadomości. Kumulacja gancyklowiru nasila leukopenię i trombocytopenię. Ryzyko jest największe przy cydofowirze i przy dożylnym acyklowirze, a najmniejsze przy doustnym acyklowirze lub walacyklowirze w zwykłych dawkach u osoby z prawidłową czynnością nerek.
Mechanizm
Streptomycyna gromadzi się w komórkach kanalika proksymalnego i może je uszkadzać. Przeciwwirusowe nukleozydy i nukleotydy są wydalane głównie przez nerki i część z nich też działa nefrotoksycznie. Acyklowir, zwłaszcza podawany dożylnie, może wytrącać się w kanalikach. Cydofowir i w mniejszym stopniu remdesiwir uszkadzają kanaliki bezpośrednio. Pogorszenie czynności nerek przez jeden lek zmniejsza wydalanie drugiego. Wtedy rośnie stężenie streptomycyny, co zwiększa ryzyko uszkodzenia słuchu i błędnika, oraz stężenie leku przeciwwirusowego, co zwiększa ryzyko neurotoksyczności acyklowiru i mielotoksyczności gancyklowiru powstającego z walgancyklowiru.
Monitorować
- kreatynina i eGFR przed leczeniem i co 2–3 dni w trakcie skojarzenia
- diureza i stan nawodnienia
- stężenie minimalne streptomycyny
- słuch, szum w uszach, równowaga i zawroty głowy
- morfologia krwi przy walgancyklowirze
- stan neurologiczny (splątanie, drżenie) przy acyklowirze i walacyklowirze
- białkomocz i glukozuria przy cydofowirze
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylna (acyklowir)droga podania · nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe | ryzyko rośnie | Dożylny acyklowir w dużych dawkach może wytrącać się w kanalikach nerkowych i wyraźnie zwiększa ryzyko ostrego uszkodzenia nerek przy streptomycynie. Konieczne jest nawodnienie, powolny wlew i częsta kontrola kreatyniny. |
| Doustna w zwykłej dawce (acyklowir, walacyklowir)postać · nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe | ryzyko maleje | Doustny acyklowir lub walacyklowir w zwykłych dawkach u osoby z prawidłową czynnością nerek niesie niewielkie ryzyko. Wystarczy dopasowanie dawki do eGFR i dobre nawodnienie. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Przy obniżonym eGFR kumulacja obu leków następuje szybciej. Zmniejsz dawki lub wydłuż odstępy zgodnie z klirensem kreatyniny i rozważ zamianę streptomycyny na lek bez działania nefrotoksycznego. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych czynność nerek bywa obniżona mimo prawidłowej kreatyniny, a ryzyko ototoksyczności streptomycyny jest większe. Wyliczaj dawki na podstawie klirensu kreatyniny i częściej kontroluj słuch. |
| Powyżej 7 dniczas leczenia · streptomycyny | ryzyko rośnie | Dłuższy kurs streptomycyny zwiększa jej kumulację w nerkach i uchu wewnętrznym, co nasila ryzyko przy jednoczesnym leczeniu przeciwwirusowym. Kontroluj kreatyninę, stężenie minimalne i słuch przez cały czas skojarzenia. |
| odstep ≥ 7 dni przed rozpoczęciem cydofowirustreptomycyny | inne zalecenie | Przed rozpoczęciem cydofowiru streptomycynę trzeba odstawić co najmniej 7 dni wcześniej. Bez zachowania tego odstępu połączenie pozostaje przeciwwskazane. |
Oznaczenia na tej stronie
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.