Interakcje / Nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe / Nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe i streptomycyny
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Przy jednoczesnym stosowaniu przeciwwirusowego nukleozydu lub nukleotydu i streptomycyny kontroluj czynność nerek i dostosuj dawki obu leków do aktualnego klirensu kreatyniny.
Jeśli bierzesz lek przeciwwirusowy z tej grupy razem ze streptomycyną, pij odpowiednią ilość płynów, rób zlecone badania krwi i od razu powiedz lekarzowi o szumie w uszach, zawrotach głowy lub oddawaniu mniejszej ilości moczu.
Interakcja klasy Nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe + streptomycyny
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup, poza wyjątkami wymienionymi niżej.
- Nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe
- acyklowir, walgancyklowir, walacyklowir, remdesiwir, cydofowir
- Streptomycyny
- streptomycyna
Wyjątki – te leki zachowują się inaczej
- cydofowir – Cydofowir jest silnie nefrotoksyczny i uszkadza kanaliki proksymalne. Łączenie go z aminoglikozydem, w tym ze streptomycyną, jest przeciwwskazane, a streptomycynę trzeba odstawić co najmniej 7 dni przed pierwszą dawką cydofowiru.
Niekorzystna interakcjaNukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe (np. acyklowir, walgancyklowir, walacyklowir)+ Streptomycyny (np. streptomycyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu przeciwwirusowego nukleozydu lub nukleotydu i streptomycyny kontroluj czynność nerek i dostosuj dawki obu leków do aktualnego klirensu kreatyniny.Jeśli bierzesz lek przeciwwirusowy z tej grupy razem ze streptomycyną, pij odpowiednią ilość płynów, rób zlecone badania krwi i od razu powiedz lekarzowi o szumie w uszach, zawrotach głowy lub oddawaniu mniejszej ilości moczu.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli bierzesz lek przeciwwirusowy z tej grupy razem ze streptomycyną, pij odpowiednią ilość płynów, rób zlecone badania krwi i od razu powiedz lekarzowi o szumie w uszach, zawrotach głowy lub oddawaniu mniejszej ilości moczu.
Leki przeciwwirusowe takie jak acyklowir, walacyklowir czy walgancyklowir oraz antybiotyk streptomycyna są usuwane z organizmu przez nerki i mogą je obciążać. Gdy bierzesz je razem, nerki mogą pracować gorzej, a wtedy oba leki zalegają w organizmie. Może to uszkodzić słuch i równowagę albo wywołać inne działania niepożądane. Cydofowiru w ogóle nie łączy się ze streptomycyną.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- oddawanie wyraźnie mniejszej ilości moczu
- obrzęki nóg lub twarzy
- szum lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu
- zawroty głowy lub utrata równowagi
- splątanie, drżenie rąk lub nadmierna senność
- nietypowe siniaki, krwawienia lub częste infekcje
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu przeciwwirusowego nukleozydu lub nukleotydu i streptomycyny kontroluj czynność nerek i dostosuj dawki obu leków do aktualnego klirensu kreatyniny. Cydofowiru nie łączy się ze streptomycyną, a streptomycynę trzeba odstawić co najmniej 7 dni przed rozpoczęciem cydofowiru. Przy dożylnym acyklowirze zapewnij dobre nawodnienie i podawaj wlew powoli. Przy walgancyklowirze oprócz czynności nerek kontroluj morfologię krwi. Przy remdesiwirze oceń czynność nerek przed leczeniem i w jego trakcie. Jeśli to możliwe, mierz stężenie minimalne streptomycyny i rozważ krótszy kurs albo lek bez działania nefrotoksycznego.
Skutek kliniczny
Główne ryzyko to ostre uszkodzenie nerek wynikające z sumowania się działania nefrotoksycznego obu leków. Wtórnie dochodzi do kumulacji obu leków. Kumulacja streptomycyny nasila ototoksyczność, czyli szum w uszach, niedosłuch i zawroty głowy. Kumulacja acyklowiru może dawać splątanie, drżenie i zaburzenia świadomości. Kumulacja gancyklowiru nasila leukopenię i trombocytopenię. Ryzyko jest największe przy cydofowirze i przy dożylnym acyklowirze, a najmniejsze przy doustnym acyklowirze lub walacyklowirze w zwykłych dawkach u osoby z prawidłową czynnością nerek.
Mechanizm
Streptomycyna gromadzi się w komórkach kanalika proksymalnego i może je uszkadzać. Przeciwwirusowe nukleozydy i nukleotydy są wydalane głównie przez nerki i część z nich też działa nefrotoksycznie. Acyklowir, zwłaszcza podawany dożylnie, może wytrącać się w kanalikach. Cydofowir i w mniejszym stopniu remdesiwir uszkadzają kanaliki bezpośrednio. Pogorszenie czynności nerek przez jeden lek zmniejsza wydalanie drugiego. Wtedy rośnie stężenie streptomycyny, co zwiększa ryzyko uszkodzenia słuchu i błędnika, oraz stężenie leku przeciwwirusowego, co zwiększa ryzyko neurotoksyczności acyklowiru i mielotoksyczności gancyklowiru powstającego z walgancyklowiru.
Monitorować
- kreatynina i eGFR przed leczeniem i co 2–3 dni w trakcie skojarzenia
- diureza i stan nawodnienia
- stężenie minimalne streptomycyny
- słuch, szum w uszach, równowaga i zawroty głowy
- morfologia krwi przy walgancyklowirze
- stan neurologiczny (splątanie, drżenie) przy acyklowirze i walacyklowirze
- białkomocz i glukozuria przy cydofowirze
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylna (acyklowir)droga podania · nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe | ryzyko rośnie | Dożylny acyklowir w dużych dawkach może wytrącać się w kanalikach nerkowych i wyraźnie zwiększa ryzyko ostrego uszkodzenia nerek przy streptomycynie. Konieczne jest nawodnienie, powolny wlew i częsta kontrola kreatyniny. |
| Doustna w zwykłej dawce (acyklowir, walacyklowir)postać · nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe | ryzyko maleje | Doustny acyklowir lub walacyklowir w zwykłych dawkach u osoby z prawidłową czynnością nerek niesie niewielkie ryzyko. Wystarczy dopasowanie dawki do eGFR i dobre nawodnienie. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Przy obniżonym eGFR kumulacja obu leków następuje szybciej. Zmniejsz dawki lub wydłuż odstępy zgodnie z klirensem kreatyniny i rozważ zamianę streptomycyny na lek bez działania nefrotoksycznego. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych czynność nerek bywa obniżona mimo prawidłowej kreatyniny, a ryzyko ototoksyczności streptomycyny jest większe. Wyliczaj dawki na podstawie klirensu kreatyniny i częściej kontroluj słuch. |
| Powyżej 7 dniczas leczenia · streptomycyny | ryzyko rośnie | Dłuższy kurs streptomycyny zwiększa jej kumulację w nerkach i uchu wewnętrznym, co nasila ryzyko przy jednoczesnym leczeniu przeciwwirusowym. Kontroluj kreatyninę, stężenie minimalne i słuch przez cały czas skojarzenia. |
| odstep ≥ 7 dni przed rozpoczęciem cydofowirustreptomycyny | inne zalecenie | Przed rozpoczęciem cydofowiru streptomycynę trzeba odstawić co najmniej 7 dni wcześniej. Bez zachowania tego odstępu połączenie pozostaje przeciwwskazane. |
Alkohol przy tych lekach
Nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe a alkohol: brak opisu w bazie.
Streptomycyny a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 47
Niekorzystna interakcjaNLPZ – pochodne kwasu octowego (np. diklofenak, aceklofenak, indometacyna)+ Nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe (np. acyklowir, walgancyklowir, walacyklowir) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu NLPZ z grupy pochodnych kwasu octowego i przeciwwirusowego analogu nukleozydu lub nukleotydu ogranicz NLPZ do najkrótszego leczenia w najmniejszej skutecznej dawce, zadbaj o dobre nawodnienie pacjenta i kontroluj czynność nerek.Jeśli przyjmujesz lek przeciwwirusowy, taki jak acyklowir lub walacyklowir, nie sięgaj bez porady farmaceuty lub lekarza po diklofenak, indometacynę ani podobne leki przeciwbólowe, a na ból wybierz raczej paracetamol i pij dużo płynów.opóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek przeciwwirusowy, taki jak acyklowir lub walacyklowir, nie sięgaj bez porady farmaceuty lub lekarza po diklofenak, indometacynę ani podobne leki przeciwbólowe, a na ból wybierz raczej paracetamol i pij dużo płynów.
Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne takie jak diklofenak, aceklofenak czy indometacyna mogą osłabiać pracę nerek. Leki przeciwwirusowe takie jak acyklowir, walacyklowir czy walgancyklowir są usuwane z organizmu przez nerki, więc przy słabszej pracy nerek ich ilość we krwi rośnie i łatwiej o działania niepożądane. Szczególnie niebezpieczne jest łączenie leków przeciwbólowych z cydofowirem, którego z nimi nie stosuje się wcale. Plaster z diklofenakiem zwykle nie stwarza takiego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie mniej moczu niż zwykle
- obrzęki nóg lub wokół oczu
- splątanie, dezorientacja lub nietypowa senność
- drżenie rąk, pobudzenie lub omamy
- silne osłabienie, nudności lub wymioty
- ból w okolicy lędźwiowej
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PK – wydalanie, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu NLPZ z grupy pochodnych kwasu octowego i przeciwwirusowego analogu nukleozydu lub nukleotydu ogranicz NLPZ do najkrótszego leczenia w najmniejszej skutecznej dawce, zadbaj o dobre nawodnienie pacjenta i kontroluj czynność nerek. U pacjentów z obniżonym eGFR, odwodnionych lub w podeszłym wieku lepiej zastąpić NLPZ paracetamolem. Dawkę acyklowiru, walacyklowiru i walgancyklowiru dostosuj do aktualnego klirensu kreatyniny, a przy dożylnym acyklowirze zapewnij odpowiednie nawodnienie i podawaj lek w powolnym wlewie. Cydofowiru nie łączy się z ogólnoustrojowymi NLPZ, a diklofenak, aceklofenak, indometacynę i acemetacynę odstawia się co najmniej 7 dni przed rozpoczęciem leczenia cydofowirem. Przy remdesiwirze kontroluj czynność nerek przed leczeniem i w jego trakcie, a NLPZ stosuj tylko przy wyraźnej potrzebie. Plaster z diklofenakiem epolaminą zwykle nie wymaga zmian w leczeniu.
Skutek kliniczny
Główne ryzyko to ostre uszkodzenie nerek oraz wzrost stężenia leku przeciwwirusowego z nasileniem jego działań niepożądanych. Przy kumulacji acyklowiru lub walacyklowiru mogą wystąpić objawy neurologiczne, takie jak splątanie, pobudzenie, drżenie czy omamy, a przy kumulacji walgancyklowiru nasila się toksyczność dla szpiku. Najpoważniejsze skutki, łącznie z nieodwracalnym uszkodzeniem nerek, dotyczą cydofowiru. Ryzyko rośnie u osób starszych, odwodnionych, z przewlekłą chorobą nerek i przy dożylnym podawaniu leku przeciwwirusowego.
Mechanizm
NLPZ hamują syntezę prostaglandyn w nerkach, które podtrzymują przepływ krwi przez nerki i filtrację kłębuszkową, zwłaszcza przy odwodnieniu, niewydolności serca i w starszym wieku. Nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe wydalane są głównie przez nerki w drodze filtracji i wydzielania kanalikowego, więc spadek filtracji prowadzi do ich kumulacji. Część z nich sama uszkadza nerki – acyklowir podany dożylnie może wytrącać się w kanalikach, a cydofowir uszkadza kanaliki proksymalne – dlatego działanie nefrotoksyczne obu grup się sumuje. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich ogólnoustrojowych NLPZ z grupy pochodnych kwasu octowego i wszystkich wymienionych leków przeciwwirusowych, a różni się jedynie nasileniem.
Monitorować
- stężenie kreatyniny i eGFR przed leczeniem i w jego trakcie
- ilość oddawanego moczu i stan nawodnienia
- białko i glukoza w moczu przy cydofowirze
- objawy neurologiczne (splątanie, drżenie, omamy) przy acyklowirze i walacyklowirze
- morfologia krwi przy walgancyklowirze
- potas w surowicy u pacjentów z ryzykiem uszkodzenia nerek
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (żel, plaster, maść)postać · NLPZ – pochodne kwasu octowego | ryzyko maleje | NLPZ stosowane na skórę osiągają bardzo małe stężenie we krwi i praktycznie nie wpływają na czynność nerek, o ile nie stosuje się ich na dużą powierzchnię ciała. |
| Miejscowa (krem, maść do oczu)postać · nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe | ryzyko maleje | Acyklowir w kremie lub maści do oczu nie osiąga stężeń ogólnoustrojowych istotnych dla nerek, więc interakcja nie ma znaczenia. |
| Dożylnadroga podania · nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe | ryzyko rośnie | Dożylny acyklowir może wytrącać się w kanalikach nerkowych, a NLPZ dodatkowo zmniejszają filtrację, dlatego w czasie wlewów należy unikać NLPZ, nawadniać pacjenta i codziennie kontrolować kreatyninę. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Przy obniżonym eGFR ryzyko ostrego uszkodzenia nerek i kumulacji leku przeciwwirusowego wyraźnie rośnie, dlatego należy unikać NLPZ i dostosować dawkę leku przeciwwirusowego do klirensu kreatyniny. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych czynność nerek jest często obniżona mimo prawidłowej kreatyniny, a neurotoksyczność acyklowiru i walacyklowiru występuje częściej, dlatego preferuje się paracetamol. |
| Kilka dniczas leczenia · NLPZ – pochodne kwasu octowego | ryzyko maleje | Krótkie stosowanie NLPZ u młodej, dobrze nawodnionej osoby z prawidłową czynnością nerek wiąże się z małym ryzykiem, ale nie dotyczy to cydofowiru. |
| odstep ≥ 7 dni przed cydofowiremNLPZ – pochodne kwasu octowego | inne zalecenie | Przed rozpoczęciem leczenia cydofowirem ogólnoustrojowe NLPZ odstawia się z odpowiednim wyprzedzeniem i nie wraca się do nich w trakcie terapii. |
Niekorzystna interakcjaNLPZ – pochodne kwasu propionowego (np. ibuprofen, ketoprofen, deksketoprofen)+ Nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe (np. acyklowir, walgancyklowir, walacyklowir) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu NLPZ z grupy pochodnych kwasu propionowego i przeciwwirusowego nukleozydu lub nukleotydu ogranicz NLPZ do najmniejszej skutecznej dawki i najkrótszego czasu, zadbaj o dobre nawodnienie i kontroluj czynność nerek u pacjentów z grup ryzyka.Jeśli przyjmujesz lek przeciwwirusowy z tej grupy, bierz lek przeciwbólowy z grupy NLPZ tylko wtedy, gdy jest potrzebny, w najmniejszej dawce i jak najkrócej, pij odpowiednio dużo płynów i powiedz lekarzowi lub farmaceucie, że stosujesz oba leki.opóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek przeciwwirusowy z tej grupy, bierz lek przeciwbólowy z grupy NLPZ tylko wtedy, gdy jest potrzebny, w najmniejszej dawce i jak najkrócej, pij odpowiednio dużo płynów i powiedz lekarzowi lub farmaceucie, że stosujesz oba leki.
Leki przeciwbólowe, takie jak ibuprofen, ketoprofen czy naproksen, mogą na pewien czas osłabić pracę nerek. Leki przeciwwirusowe, takie jak acyklowir, walacyklowir czy walgancyklowir, są usuwane z organizmu przez nerki, więc przy słabszej pracy nerek gromadzą się we krwi i mogą częściej dawać działania niepożądane. Ryzyko jest większe u osób starszych, odwodnionych i chorujących na nerki. Krótkie przyjęcie leku przeciwbólowego przez młodą, zdrową osobę zwykle nie jest groźne.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie mniej oddawanego moczu albo ciemny mocz
- obrzęki nóg lub wokół oczu
- splątanie, nadmierna senność, drżenie rąk albo widzenie lub słyszenie rzeczy, których nie ma
- silne osłabienie, nudności lub wymioty
- gorączka, częste infekcje, łatwe siniaczenie lub krwawienia przy walgancyklowirze
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu NLPZ z grupy pochodnych kwasu propionowego i przeciwwirusowego nukleozydu lub nukleotydu ogranicz NLPZ do najmniejszej skutecznej dawki i najkrótszego czasu, zadbaj o dobre nawodnienie i kontroluj czynność nerek u pacjentów z grup ryzyka. Gdy wystarczy działanie przeciwbólowe lub przeciwgorączkowe, preferuj paracetamol. Przy dożylnym acyklowirze w dużych dawkach oraz przy walgancyklowirze oznacz kreatyninę przed leczeniem i w jego trakcie, a dawkę leku przeciwwirusowego dostosuj do aktualnej czynności nerek. U osób starszych przyjmujących walacyklowir lub acyklowir na półpasiec unikaj dłuższego stosowania NLPZ, bo pogorszenie czynności nerek sprzyja objawom neurotoksycznym. Remdesiwir podaje się krótko w szpitalu przy kontroli czynności nerek, więc wystarczy standardowe monitorowanie. Cydofowiru nie łączy się z NLPZ, a NLPZ należy odstawić z wyprzedzeniem przed rozpoczęciem leczenia cydofowirem.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ostrego uszkodzenia nerek i kumulacji leku przeciwwirusowego. Nagromadzenie acyklowiru, także po walacyklowirze, może dawać objawy neurotoksyczne, takie jak splątanie, senność, drżenia, zaburzenia mowy i omamy, zwłaszcza u osób starszych. Nagromadzenie gancyklowiru po walgancyklowirze nasila jego toksyczność wobec szpiku, czyli neutropenię, małopłytkowość i niedokrwistość. W skojarzeniu z cydofowirem może dojść do ciężkiego, czasem nieodwracalnego uszkodzenia nerek z białkomoczem i cechami zespołu Fanconiego. Przy krótkim stosowaniu doustnych dawek przeciwbólowych NLPZ u osoby z prawidłową czynnością nerek i dobrym nawodnieniem ryzyko jest małe.
Mechanizm
NLPZ hamują cyklooksygenazę i zmniejszają syntezę prostaglandyn, które rozszerzają tętniczki doprowadzające kłębuszków nerkowych, przez co obniżają przepływ nerkowy i filtrację kłębuszkową. Ma to szczególne znaczenie przy odwodnieniu, niewydolności serca, marskości wątroby i u osób starszych. Nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe są wydalane głównie przez nerki, a część z nich sama uszkadza nerki. Cydofowir uszkadza kanalik proksymalny. Acyklowir w dużych dawkach dożylnych może wytrącać się w kanalikach w postaci kryształów. Pogorszenie czynności nerek przez NLPZ zmniejsza klirens leku przeciwwirusowego, zwiększa jego stężenie i sumuje się z jego własnym działaniem nefrotoksycznym. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich NLPZ z grupy pochodnych kwasu propionowego, także dla deksketoprofenu i deksibuprofenu, mimo braku danych o ich parach. Nasilenie interakcji zależy od leku przeciwwirusowego. Najsilniejsza jest z cydofowirem, umiarkowana z dożylnym acyklowirem oraz z walacyklowirem i walgancyklowirem u osób z osłabioną czynnością nerek, a najsłabsza i głównie teoretyczna z remdesiwirem.
Monitorować
- stężenie kreatyniny i eGFR przed leczeniem i w jego trakcie, zwłaszcza przy podaniu dożylnym, u osób starszych i z chorobą nerek
- stan nawodnienia i ilość oddawanego moczu
- białkomocz i glikozuria przed każdą dawką cydofowiru
- morfologia krwi z rozmazem przy walgancyklowirze
- objawy neurotoksyczne (splątanie, senność, drżenia, omamy) przy acyklowirze i walacyklowirze u osób starszych lub z osłabioną czynnością nerek
- ciśnienie tętnicze i obrzęki przy dłuższym stosowaniu NLPZ
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (żel, krem, plaster)postać · NLPZ – pochodne kwasu propionowego | ryzyko maleje | Po zastosowaniu NLPZ na skórę stężenia we krwi są niewielkie i nie wpływają istotnie na czynność nerek, o ile preparat stosuje się na ograniczonej powierzchni i nie przez długi czas. |
| Miejscowa (krem, maść do oczu)postać · nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe | interakcja nie dotyczy | Acyklowir stosowany na skórę, wargi lub do oka nie osiąga stężeń ogólnoustrojowych istotnych dla nerek, więc interakcja nie występuje. |
| Dożylnadroga podania · nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe | ryzyko rośnie | Dożylny acyklowir w dużych dawkach może wytrącać się w kanalikach nerkowych, a zmniejszenie filtracji przez NLPZ sprzyja temu zjawisku. Wymagane jest dobre nawodnienie, kontrola kreatyniny i unikanie NLPZ, jeśli to możliwe. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Przy osłabionej czynności nerek NLPZ łatwiej wywołują ostre uszkodzenie nerek, a lek przeciwwirusowy szybciej się kumuluje. Należy unikać NLPZ, dostosować dawkę leku przeciwwirusowego do eGFR i kontrolować kreatyninę. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występuje ukryte osłabienie czynności nerek i odwodnienie, co zwiększa ryzyko uszkodzenia nerek oraz neurotoksyczności acyklowiru i walacyklowiru. Preferowany jest paracetamol. |
| Doraźnie, kilka dniczas leczenia · NLPZ – pochodne kwasu propionowego | ryzyko maleje | Krótkie, doraźne stosowanie doustnych NLPZ w dawkach przeciwbólowych u osoby z prawidłową czynnością nerek, dobrze nawodnionej i przyjmującej doustny lek przeciwwirusowy, ma małe znaczenie kliniczne. |
Niekorzystna interakcjaAminochinoliny (np. hydroksychlorochina, chlorochina)+ Nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe (np. remdesiwir) klasaNie należy stosować chlorochiny ani hydroksychlorochiny jednocześnie z remdesiwirem, ponieważ mogą osłabiać jego działanie przeciwwirusowe.Jeśli przyjmujesz chlorochinę lub hydroksychlorochinę i masz dostać remdesiwir, powiedz o tym lekarzowi i nie odstawiaj leku samodzielnie.szybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz chlorochinę lub hydroksychlorochinę i masz dostać remdesiwir, powiedz o tym lekarzowi i nie odstawiaj leku samodzielnie.
Chlorochina i hydroksychlorochina mogą osłabiać działanie remdesiwiru, leku podawanego w szpitalu przy COVID-19. Przez to leczenie zakażenia może być mniej skuteczne. Nie dotyczy to innych leków przeciwwirusowych, takich jak acyklowir, walacyklowir, walgancyklowir czy cydofowir.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- brak poprawy lub nasilanie się objawów COVID-19 mimo leczenia
- narastająca duszność
- utrzymująca się wysoka gorączka
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm, PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie należy stosować chlorochiny ani hydroksychlorochiny jednocześnie z remdesiwirem, ponieważ mogą osłabiać jego działanie przeciwwirusowe. U pacjenta przewlekle leczonego hydroksychlorochyną z powodu choroby reumatycznej lekarz prowadzący leczenie COVID-19 powinien rozważyć czasowe wstrzymanie aminochinoliny na okres podawania remdesiwiru albo wybór innego leku przeciwwirusowego. Ze względu na bardzo długi okres półtrwania aminochinolin ich działanie może utrzymywać się jeszcze długo po odstawieniu. Połączenia aminochinolin z acyklowirem, walacyklowirem, walgancyklowirem i cydofowirem nie wymagają postępowania z powodu tej interakcji.
Skutek kliniczny
Jednoczesne stosowanie może zmniejszyć skuteczność remdesiwiru w leczeniu COVID-19. Nie opisano nasilenia działań niepożądanych któregokolwiek z leków, a ryzyko dotyczy niepowodzenia terapii przeciwwirusowej.
Mechanizm
Chlorochina i hydroksychlorochina hamują wewnątrzkomórkową aktywację remdesiwiru do czynnego trifosforanu i osłabiają jego działanie przeciwwirusowe, co wykazano w badaniach in vitro. Prawdopodobnie ma w tym udział zaburzenie przemian proleku w komórce oraz zmiana pH w przedziałach wewnątrzkomórkowych. Interakcja jest wspólna dla obu aminochinolin, ale po stronie leków przeciwwirusowych dotyczy tylko remdesiwiru – pozostałe leki z tej grupy są aktywowane innymi szlakami i nie wykazano dla nich antagonizmu.
Monitorować
- przebieg kliniczny COVID-19 i odpowiedź na leczenie remdesiwirem
- aktualne i niedawne stosowanie chlorochiny lub hydroksychlorochiny w wywiadzie lekowym przed rozpoczęciem remdesiwiru
- aktywność choroby podstawowej po czasowym wstrzymaniu hydroksychlorochiny
Kiedy ocena się zmienia
| Niedawne odstawienie aminochinolinyodstep · aminochinoliny | inne zalecenie | Ze względu na bardzo długi okres półtrwania i duży rozkład tkankowy chlorochiny i hydroksychlorochiny ich wpływ na remdesiwir może utrzymywać się długo po odstawieniu. Niedawne stosowanie aminochinoliny należy uwzględnić przy wyborze leczenia przeciwwirusowego. |
Niekorzystna interakcjaAminoglikozydy (np. gentamycyna, amikacyna)+ Nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe (np. acyklowir, walgancyklowir, walacyklowir) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i nukleozydowego lub nukleotydowego leku przeciwwirusowego oceń czynność nerek przed rozpoczęciem leczenia i regularnie w jego trakcie, dawkuj oba leki według aktualnego klirensu kreatyniny i oznaczaj stężenia aminoglikozydu.Jeśli dostajesz jednocześnie antybiotyk aminoglikozydowy i lek przeciwwirusowy z tej grupy, pij tyle płynów, ile zaleci lekarz, wykonuj zlecone badania krwi i od razu zgłaszaj zmniejszenie ilości moczu, szum w uszach lub zawroty głowy.opóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Jeśli dostajesz jednocześnie antybiotyk aminoglikozydowy i lek przeciwwirusowy z tej grupy, pij tyle płynów, ile zaleci lekarz, wykonuj zlecone badania krwi i od razu zgłaszaj zmniejszenie ilości moczu, szum w uszach lub zawroty głowy.
Antybiotyki aminoglikozydowe, takie jak gentamycyna i amikacyna, oraz niektóre leki przeciwwirusowe, np. acyklowir, walacyklowir, walgancyklowir czy cydofowir, mogą obciążać nerki. Gdy przyjmujesz je razem, ryzyko uszkodzenia nerek rośnie, a leki mogą gromadzić się w organizmie i silniej działać na słuch, równowagę lub krew. Takie połączenie stosuje się zwykle w szpitalu, pod kontrolą badań krwi. Gentamycyna w kroplach do oczu lub maści nie stwarza tego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie mniej oddawanego moczu
- obrzęki nóg lub wokół oczu
- szum lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu
- zawroty głowy lub chwiejność przy chodzeniu
- splątanie, drżenie rąk lub nietypowa senność
- nietypowe zmęczenie, siniaki lub częste infekcje
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu aminoglikozydu i nukleozydowego lub nukleotydowego leku przeciwwirusowego oceń czynność nerek przed rozpoczęciem leczenia i regularnie w jego trakcie, dawkuj oba leki według aktualnego klirensu kreatyniny i oznaczaj stężenia aminoglikozydu. Cydofowiru nie łączy się z aminoglikozydami, a aminoglikozyd odstawia się co najmniej 7 dni przed podaniem cydofowiru. Acyklowir dożylny podawaj we wlewie powolnym przy dobrym nawodnieniu pacjenta. Przy walgancyklowirze, oprócz czynności nerek, kontroluj morfologię krwi. Unikaj dodatkowych leków nefrotoksycznych i odwodnienia, a gdy pozwala na to wrażliwość drobnoustroju, rozważ antybiotyk z innej grupy lub skrócenie aminoglikozydoterapii do minimum.
Skutek kliniczny
Głównym ryzykiem jest ostre uszkodzenie nerek, objawiające się wzrostem stężenia kreatyniny i zmniejszeniem diurezy. Kumulacja aminoglikozydu zwiększa ryzyko trwałego uszkodzenia słuchu i narządu równowagi. Kumulacja acyklowiru lub acyklowiru z walacyklowiru może wywołać objawy neurotoksyczne, takie jak splątanie, drżenia i zaburzenia świadomości. Kumulacja gancyklowiru nasila zahamowanie czynności szpiku. Przy cydofowirze uszkodzenie nerek może być ciężkie i nieodwracalne.
Mechanizm
Aminoglikozydy gromadzą się w komórkach kanalika proksymalnego i uszkadzają je, a acyklowir podawany dożylnie może wytrącać się w kanalikach w postaci kryształów. Cydofowir, gancyklowir uwalniany z walgancyklowiru oraz w mniejszym stopniu remdesiwir również mogą obciążać nerki, przez co działanie nefrotoksyczne się sumuje. Obie grupy są wydalane głównie przez nerki, więc pogorszenie ich czynności zmniejsza eliminację zarówno aminoglikozydu, jak i leku przeciwwirusowego lub jego aktywnego metabolitu. Prowadzi to do kumulacji obu leków i nasilenia ich działań niepożądanych.
Monitorować
- stężenie kreatyniny i eGFR lub klirens kreatyniny
- diureza i bilans płynów
- stężenia minimalne aminoglikozydu
- słuch i równowaga (szum w uszach, zawroty głowy)
- elektrolity, w tym potas i magnez
- objawy neurotoksyczności przy acyklowirze i walacyklowirze (splątanie, drżenia)
- morfologia krwi przy walgancyklowirze
- białkomocz i glukozuria przy cydofowirze
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (krople do oczu, maść, krem)postać · aminoglikozydy | interakcja nie dotyczy | Gentamycyna stosowana miejscowo osiąga znikome stężenia we krwi i nie zwiększa nefrotoksyczności leków przeciwwirusowych. |
| Dożylnadroga podania · nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe | ryzyko rośnie | Acyklowir podawany dożylnie może wytrącać się w kanalikach nerkowych, co wyraźnie zwiększa ryzyko ostrego uszkodzenia nerek w skojarzeniu z aminoglikozydem. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Przy obniżonym eGFR oba leki szybciej się kumulują, co wymaga zmniejszenia dawek i częstszej kontroli kreatyniny oraz stężeń aminoglikozydu. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częstsze są ukryte zaburzenia czynności nerek i odwodnienie, co sprzyja kumulacji obu leków. |
| Leczenie przedłużone ponad kilka dniczas leczenia · aminoglikozydy | ryzyko rośnie | Nefrotoksyczność aminoglikozydów narasta z czasem leczenia, dlatego przy dłuższej terapii skojarzonej ryzyko uszkodzenia nerek i słuchu rośnie. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi iperytu azotowego (np. cyklofosfamid, bendamustyna, melfalan)+ Nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe (np. acyklowir, walgancyklowir, walacyklowir) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu iperytu azotowego i nukleozydowego lub nukleotydowego leku przeciwwirusowego kontroluj morfologię krwi i czynność nerek oraz dostosuj dawkę leku przeciwwirusowego do aktualnego klirensu kreatyniny.Jeśli przyjmujesz lek na chemioterapię razem z lekiem przeciwwirusowym, regularnie rób zlecone badania krwi, pij odpowiednio dużo płynów i nie zmieniaj dawek samodzielnie.opóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek na chemioterapię razem z lekiem przeciwwirusowym, regularnie rób zlecone badania krwi, pij odpowiednio dużo płynów i nie zmieniaj dawek samodzielnie.
Niektóre leki stosowane w chemioterapii, na przykład cyklofosfamid, ifosfamid, melfalan czy bendamustyna, mogą obciążać nerki i szpik, który wytwarza krwinki. Część leków przeciwwirusowych, na przykład walgancyklowir, cydofowir czy acyklowir, działa podobnie i jest usuwana z organizmu przez nerki. Przy jednoczesnym stosowaniu ich działania niepożądane mogą się sumować, co zwiększa ryzyko uszkodzenia nerek, zakażeń i krwawień. Lekarz zwykle kontroluje wtedy wyniki krwi i dobiera dawkę leku przeciwwirusowego do pracy nerek.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub ból gardła
- siniaki, krwawienie z nosa lub dziąseł, krew w moczu
- wyraźnie mniej oddawanego moczu albo obrzęki nóg
- silne osłabienie, bladość, duszność przy niewielkim wysiłku
- splątanie, drżenie rąk lub nietypowa senność
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu iperytu azotowego i nukleozydowego lub nukleotydowego leku przeciwwirusowego kontroluj morfologię krwi i czynność nerek oraz dostosuj dawkę leku przeciwwirusowego do aktualnego klirensu kreatyniny. Cydofowiru nie łączy się z ifosfamidem ani cyklofosfamidem, a między ostatnią dawką leku nefrotoksycznego a cydofowirem zachowuje się co najmniej 7 dni przerwy. Przy walgancyklowirze z lekiem alkilującym podawanym ogólnie rozważ profilaktykę CMV lekiem niehamującym szpiku albo częstszą kontrolę morfologii. Acyklowir dożylny w dużych dawkach podawaj z odpowiednim nawodnieniem i w powolnym wlewie, zwłaszcza w trakcie leczenia ifosfamidem. Przed każdym cyklem chemioterapii ponownie oceń dawkę leku przeciwwirusowego.
Skutek kliniczny
Możliwe jest ostre uszkodzenie nerek, w tym uszkodzenie kanalików nerkowych z utratą elektrolitów, a także nasilona neutropenia, małopłytkowość i niedokrwistość. Sumowanie się tych działań zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń i krwawień. Narastająca niewydolność nerek może prowadzić do kumulacji leku przeciwwirusowego i objawów neurotoksycznych, szczególnie przy acyklowirze.
Mechanizm
Analogi iperytu azotowego hamują czynność szpiku, a ifosfamid i w mniejszym stopniu cyklofosfamid oraz melfalan mogą też uszkadzać nerki. Nukleozydowe i nukleotydowe leki przeciwwirusowe są wydalane głównie przez nerki. Część z nich również uszkadza nerki (cydofowir, acyklowir w dużych dawkach dożylnych) albo hamuje czynność szpiku (walgancyklowir). Działania toksyczne obu grup sumują się. Pogorszenie czynności nerek przez lek alkilujący zmniejsza wydalanie leku przeciwwirusowego i zwiększa jego stężenie we krwi, co dodatkowo nasila jego toksyczność. Interakcja nie jest jednakowa w całej klasie. Najsilniej dotyczy połączeń cydofowiru z ifosfamidem i cyklofosfamidem oraz walgancyklowiru z lekami alkilującymi podawanymi ogólnie. Słabiej dotyczy acyklowiru i walacyklowiru w zwykłych dawkach doustnych.
Monitorować
- stężenie kreatyniny i eGFR przed każdym cyklem i w trakcie leczenia przeciwwirusowego
- morfologia krwi z rozmazem, zwłaszcza liczba neutrofili i płytek krwi
- elektrolity: potas, fosforany, magnez, wodorowęglany
- badanie ogólne moczu z oceną białkomoczu i glukozurii
- objawy neurotoksyczności przy acyklowirze i walacyklowirze u chorych z pogarszającą się czynnością nerek
Kiedy ocena się zmienia
| Na skórędroga podania · analogi iperytu azotowego | interakcja nie dotyczy | Lek alkilujący stosowany miejscowo na skórę, jak żel z chlormetyną, praktycznie nie przenika do krwi i nie sumuje toksyczności z lekiem przeciwwirusowym. |
| Dawki mieloablacyjne lub wysokodawkowe schematy przed przeszczepieniemdawka · analogi iperytu azotowego | ryzyko rośnie | Wysokodawkowy cyklofosfamid, ifosfamid lub melfalan silniej uszkadzają nerki i szpik, więc sumowanie toksyczności z lekiem przeciwwirusowym jest bardziej prawdopodobne. Wymaga to częstszej kontroli kreatyniny i morfologii. |
| Dożylnie w dużych dawkach (acyklowir)droga podania · nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe | ryzyko rośnie | Acyklowir podawany dożylnie w dużych dawkach może wytrącać się w kanalikach nerkowych i powodować ostre uszkodzenie nerek. Ryzyko rośnie przy jednoczesnym leczeniu ifosfamidem i przy odwodnieniu. Konieczne są nawodnienie, powolny wlew i kontrola kreatyniny. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m2pacjent | ryzyko rośnie | Przy obniżonym eGFR leki przeciwwirusowe kumulują się, a melfalan i metabolity cyklofosfamidu wydalane są wolniej. Dawki leków przeciwwirusowych trzeba zmniejszyć zgodnie z klirensem kreatyniny i ponownie przeliczyć po każdej zmianie czynności nerek. |
| odstep ≥ 7 dni między ostatnią dawką leku nefrotoksycznego a cydofowiremnukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe | ryzyko maleje | Zachowanie co najmniej 7 dni przerwy między ifosfamidem lub cyklofosfamidem a cydofowirem zmniejsza ryzyko sumowania nefrotoksyczności. Cydofowir podaje się wtedy z nawodnieniem i probenecydem pod kontrolą kreatyniny i białkomoczu. |
Niekorzystna interakcjaBisfosfoniany (np. kwas ibandronowy, kwas zoledronowy, kwas pamidronowy)+ Nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe (np. acyklowir, walgancyklowir, walacyklowir) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu bisfosfonianu i nukleozydowego lub nukleotydowego leku przeciwwirusowego oceń czynność nerek przed leczeniem i kontroluj ją w trakcie, zwłaszcza gdy bisfosfonian podawany jest dożylnie.Jeśli dostajesz lek na kości i lek przeciwwirusowy z tej grupy, powiedz o tym lekarzowi, pij odpowiednio dużo płynów i wykonuj zlecone badania nerek.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli dostajesz lek na kości i lek przeciwwirusowy z tej grupy, powiedz o tym lekarzowi, pij odpowiednio dużo płynów i wykonuj zlecone badania nerek.
Niektóre leki na kości podawane w kroplówce, takie jak kwas zoledronowy czy kwas pamidronowy, oraz niektóre leki przeciwwirusowe, takie jak cydofowir, acyklowir czy walacyklowir, mogą obciążać nerki. Stosowane razem mogą bardziej uszkodzić nerki, a wtedy oba leki gorzej się wydalają i mogą działać silniej, niż powinny. Tabletki na kości, takie jak kwas alendronowy czy kwas risedronowy, praktycznie nie powodują tego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie mniejsza ilość oddawanego moczu
- obrzęki nóg lub twarzy
- nasilone osłabienie, nudności lub brak apetytu
- splątanie, drżenie rąk lub dziwne zachowanie
- skurcze mięśni lub mrowienie wokół ust
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu bisfosfonianu i nukleozydowego lub nukleotydowego leku przeciwwirusowego oceń czynność nerek przed leczeniem i kontroluj ją w trakcie, zwłaszcza gdy bisfosfonian podawany jest dożylnie. Cydofowiru nie łączy się z dożylnymi bisfosfonianami (kwas zoledronowy, kwas pamidronowy, kwas ibandronowy we wlewie). Inne leki nefrotoksyczne należy odstawić co najmniej 7 dni przed podaniem cydofowiru, a wlew bisfosfonianu odroczyć do zakończenia leczenia cydofowirem. Przy dożylnym acyklowirze lub dużych dawkach walacyklowiru zapewnij dobre nawodnienie, dostosuj dawki obu leków do aktualnej czynności nerek i rozważ przesunięcie wlewu bisfosfonianu na czas po zakończeniu kuracji przeciwwirusowej. Przy walgancyklowirze dostosuj jego dawkę do klirensu kreatyniny i kontroluj morfologię krwi. Doustne bisfosfoniany (kwas alendronowy, kwas risedronowy, doustny kwas ibandronowy) oraz remdesiwir nie wymagają szczególnego postępowania poza standardową kontrolą nerek.
Skutek kliniczny
Główne zagrożenie to ostre uszkodzenie nerek, aż do niewydolności nerek wymagającej dializ, zwłaszcza po połączeniu cydofowiru z dożylnym bisfosfonianem. Pogorszenie czynności nerek prowadzi do kumulacji leków. Przy acyklowirze i walacyklowirze może to wywołać objawy neurotoksyczne, takie jak splątanie, drżenie czy omamy. Przy walgancyklowirze nasila się toksyczność wobec szpiku. Przy bisfosfonianach może wystąpić hipokalcemia i dalsze uszkodzenie nerek.
Mechanizm
Bisfosfoniany podawane dożylnie, zwłaszcza kwas zoledronowy i kwas pamidronowy, mogą uszkadzać kanaliki i kłębuszki nerkowe. Część leków przeciwwirusowych z tej grupy także działa nefrotoksycznie. Cydofowir silnie uszkadza kanaliki bliższe. Acyklowir podawany dożylnie lub w dużych dawkach, także jako walacyklowir, może wytrącać się w kanalikach w postaci kryształów. Działania te sumują się. Leki obu grup są wydalane głównie przez nerki, więc pogorszenie czynności nerek zwiększa ich stężenia i nasila działania niepożądane obu leków. Interakcja nie jest wspólna dla wszystkich leków obu grup. Najsilniej dotyczy dożylnych bisfosfonianów w połączeniu z cydofowirem. Słabiej dotyczy acyklowiru, walacyklowiru i walgancyklowiru. W praktyce nie dotyczy doustnych bisfosfonianów ani remdesiwiru.
Monitorować
- stężenie kreatyniny i eGFR przed każdym wlewem bisfosfonianu i w trakcie leczenia przeciwwirusowego
- białkomocz i glikozuria (przy cydofowirze)
- stężenie wapnia, fosforanów i magnezu w surowicy
- bilans płynów i stan nawodnienia
- morfologia krwi (przy walgancyklowirze)
- objawy neurologiczne – splątanie, drżenie, zaburzenia świadomości (przy acyklowirze i walacyklowirze)
Kiedy ocena się zmienia
| Doustnadroga podania · bisfosfoniany | ryzyko maleje | Doustne bisfosfoniany, w tym doustny kwas ibandronowy, osiągają bardzo małe stężenia ogólnoustrojowe i nie działają istotnie nefrotoksycznie. Wystarcza standardowa ocena czynności nerek przed rozpoczęciem leczenia. |
| odstep ≤ 7 dninukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe | ryzyko rośnie | Cydofowiru nie łączy się z dożylnymi bisfosfonianami. Wlew kwasu zoledronowego, pamidronowego lub ibandronowego w ciągu 7 dni przed podaniem cydofowiru albo w trakcie leczenia nim grozi ciężkim, ostrym uszkodzeniem nerek. |
| Dożylnadroga podania · nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe | ryzyko rośnie | Dożylny acyklowir niesie większe ryzyko krystalurii i ostrego uszkodzenia nerek niż postać doustna. Zapewnij nawodnienie, podawaj wlew powoli i w miarę możliwości nie łącz go w tym samym czasie z wlewem bisfosfonianu. |
| Duża dawka (np. walacyklowir w leczeniu półpaśca)dawka · nukleozydy i nukleotydy przeciwwirusowe | ryzyko rośnie | Duże dawki walacyklowiru lub acyklowiru doustnego zwiększają ryzyko krystalurii i neurotoksyczności, zwłaszcza u osób starszych i odwodnionych. Dostosuj dawkę do klirensu kreatyniny. |
| ObniżonyeGFR · pacjent | inne zalecenie | Przy upośledzonej czynności nerek zmniejsz dawki leków przeciwwirusowych zgodnie z klirensem kreatyniny i rozważ odroczenie lub rezygnację z dożylnego bisfosfonianu na rzecz denozumabu. Przy ciężkiej niewydolności nerek kwasu zoledronowego się nie stosuje. |
Niekorzystna interakcjaChelatory żelaza (np. deferazyroks, deferoksamina)+ Streptomycyny (np. streptomycyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu chelatora żelaza i streptomycyny unikaj tego połączenia, a gdy jest konieczne, ściśle monitoruj czynność nerek, słuch i równowagę.Jeśli przyjmujesz lek usuwający żelazo i dostajesz streptomycynę, powiedz o tym lekarzowi, rób zlecone badania krwi i słuchu, i od razu zgłoś szumy w uszach, gorszy słuch, zawroty głowy lub mniej moczu.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek usuwający żelazo i dostajesz streptomycynę, powiedz o tym lekarzowi, rób zlecone badania krwi i słuchu, i od razu zgłoś szumy w uszach, gorszy słuch, zawroty głowy lub mniej moczu.
Niektóre leki usuwające nadmiar żelaza z organizmu, takie jak deferazyroks i deferoksamina, mogą obciążać nerki i słuch. Antybiotyk streptomycyna działa podobnie, więc razem zwiększają ryzyko uszkodzenia nerek, niedosłuchu, szumów w uszach i zaburzeń równowagi. Uszkodzenie słuchu bywa trwałe. Deferypron nie ma tego działania.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- szumy lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu lub uczucie zatkanego ucha
- zawroty głowy, chwiejny chód, problemy z równowagą
- wyraźnie mniej oddawanego moczu
- obrzęki nóg lub twarzy
- nasilone zmęczenie, nudności, osłabienie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu chelatora żelaza i streptomycyny unikaj tego połączenia, a gdy jest konieczne, ściśle monitoruj czynność nerek, słuch i równowagę. Przed włączeniem streptomycyny u pacjenta leczonego deferazyroksem lub deferoksaminą oceń stężenie kreatyniny, eGFR i białkomocz oraz wykonaj wyjściowe badanie słuchu. W trakcie leczenia kontroluj kreatyninę co najmniej raz w tygodniu, a stężenia streptomycyny oznaczaj, gdy jest to dostępne. Przy wzroście kreatyniny lub objawach ototoksyczności rozważ przerwanie streptomycyny, czasowe wstrzymanie deferazyroksu lub zmniejszenie dawki deferoksaminy. Unikaj dodatkowych leków nefro- i ototoksycznych, takich jak diuretyki pętlowe, wankomycyna czy NLPZ. Deferypron nie wykazuje tej interakcji i może być rozważany jako chelator na czas leczenia streptomycyną, z kontrolą morfologii.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ostrego uszkodzenia nerek, zaburzeń kanalikowych z białkomoczem i zaburzeniami elektrolitowymi oraz trwałego niedosłuchu, szumów usznych i zaburzeń równowagi. Uszkodzenie słuchu wywołane przez aminoglikozyd bywa nieodwracalne.
Mechanizm
Interakcja jest farmakodynamiczna i polega na sumowaniu się działań toksycznych. Streptomycyna jako aminoglikozyd uszkadza komórki kanalików nerkowych oraz komórki rzęsate ucha wewnętrznego i narządu przedsionkowego. Deferazyroks może wywołać ostre uszkodzenie nerek, tubulopatię proksymalną i zaburzenia słuchu. Deferoksamina, zwłaszcza w dużych dawkach i przy niskim obciążeniu żelazem, wywołuje neurotoksyczność słuchową i wzrokową, a rzadziej pogorszenie czynności nerek. Pogorszenie filtracji kłębuszkowej wywołane przez chelator zmniejsza wydalanie streptomycyny i zwiększa jej stężenie, co dodatkowo nasila ototoksyczność i nefrotoksyczność.
Monitorować
- kreatynina i eGFR przed leczeniem i co najmniej raz w tygodniu w trakcie
- białkomocz i elektrolity (potas, magnez, fosforany) jako wskaźniki tubulopatii
- audiometria wyjściowa i kontrolna, szczególnie przy dłuższym leczeniu
- objawy przedsionkowe – zawroty głowy, chwiejność, oczopląs
- stężenie streptomycyny w surowicy, jeśli dostępne
- ostrość wzroku i słuchu przy deferoksaminie w dużych dawkach
Kiedy ocena się zmienia
| eGFR ≤ 60pacjent | ryzyko rośnie | Przy obniżonej czynności nerek streptomycyna kumuluje się, a deferazyroks wymaga szczególnej ostrożności. Połączenia należy unikać, a gdy jest niezbędne, dawkowanie streptomycyny dostosować do eGFR i oznaczać jej stężenia. |
| wiek ≥ 65pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częstsze są obniżona filtracja kłębuszkowa i wyjściowy niedosłuch, co zwiększa ryzyko nefro- i ototoksyczności. |
| Dłuższe leczenie (kilka tygodni i więcej)czas leczenia · streptomycyny | ryzyko rośnie | Ototoksyczność aminoglikozydów zależy od skumulowanej dawki i czasu leczenia. Przy dłuższej terapii konieczne są kontrolne badania audiometryczne. |
| Duże dawki deferoksaminy w stosunku do obciążenia żelazemdawka · chelatory żelaza | ryzyko rośnie | Neurotoksyczność słuchowa i wzrokowa deferoksaminy nasila się przy dużych dawkach i niskim obciążeniu żelazem. Na czas leczenia streptomycyną rozważ zmniejszenie dawki deferoksaminy. |
Niekorzystna interakcjaDiuretyki pętlowe (np. torasemid, furosemid)+ Streptomycyny (np. streptomycyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu diuretyku pętlowego i streptomycyny należy unikać tego połączenia, a gdy jest konieczne, stosować najmniejsze skuteczne dawki i ściśle monitorować słuch, równowagę oraz czynność nerek.Gdy przyjmujesz lek moczopędny z tej grupy i streptomycynę, nie zmieniaj dawek na własną rękę, pij tyle płynów, ile zalecił lekarz, i od razu zgłoś lekarzowi szum w uszach, gorszy słuch lub zawroty głowy.opóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Gdy przyjmujesz lek moczopędny z tej grupy i streptomycynę, nie zmieniaj dawek na własną rękę, pij tyle płynów, ile zalecił lekarz, i od razu zgłoś lekarzowi szum w uszach, gorszy słuch lub zawroty głowy.
Leki moczopędne, takie jak furosemid i torasemid, oraz antybiotyk streptomycyna mogą osobno szkodzić słuchowi i zmysłowi równowagi. Przyjmowane razem zwiększają to ryzyko, a uszkodzenie może być trwałe. Lek moczopędny może też odwodnić organizm, przez co streptomycyna dłużej zostaje w organizmie i bardziej obciąża nerki. Dotyczy to każdego leku moczopędnego z tej grupy w połączeniu ze streptomycyną.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- szum lub dzwonienie w uszach
- pogorszenie słuchu albo uczucie zatkania ucha
- zawroty głowy
- chwiejność, trudność z utrzymaniem równowagi, zwłaszcza w ciemności
- drganie obrazu przy chodzeniu lub ruchach głowy
- mniejsza ilość oddawanego moczu, silne pragnienie, suchość w ustach
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – synergizm, PD – sumowanie, PK – wydalanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu diuretyku pętlowego i streptomycyny należy unikać tego połączenia, a gdy jest konieczne, stosować najmniejsze skuteczne dawki i ściśle monitorować słuch, równowagę oraz czynność nerek. Furosemidu nie należy podawać dożylnie w dużych dawkach ani we wstrzyknięciu szybkim. Dawkę lub odstęp między dawkami streptomycyny trzeba dostosować do aktualnej czynności nerek. Gdy to możliwe, warto oznaczać jej stężenie we krwi. Przed rozpoczęciem leczenia należy wyrównać odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe. Przy pierwszych objawach uszkodzenia słuchu lub równowagi należy rozważyć odstawienie streptomycyny albo zamianę diuretyku. Interakcja dotyczy w równym stopniu furosemidu i torasemidu.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko trwałego uszkodzenia słuchu i narządu równowagi. Może wystąpić szum uszny, niedosłuch, zawroty głowy, chwiejność chodu i oczopląs. Streptomycyna uszkadza głównie narząd równowagi, a diuretyk pętlowy dokłada uszkodzenie ślimaka. Zaburzenia mogą narastać jeszcze po odstawieniu leków i często się nie cofają. Odwodnienie i zaburzenia elektrolitowe wywołane przez diuretyk zwiększają też ryzyko uszkodzenia nerek przez aminoglikozyd.
Mechanizm
Diuretyki pętlowe i streptomycyna mogą osobno uszkadzać ucho wewnętrzne, a razem nasilają ten efekt. Diuretyk pętlowy zmienia skład elektrolitów w śródchłonce i uszkadza prążek naczyniowy ślimaka. Ułatwia to przenikanie aminoglikozydu do płynów ucha wewnętrznego i do komórek rzęsatych, więc uszkodzenie jest większe niż suma działań obu leków. Silna diureza prowadzi do odwodnienia i zmniejsza przesączanie kłębuszkowe. Streptomycyna jest wydalana prawie wyłącznie przez nerki, więc jej stężenie we krwi rośnie, a to dodatkowo zwiększa ryzyko uszkodzenia słuchu, narządu równowagi i nerek. Mechanizm dotyczy całej klasy diuretyków pętlowych, czyli zarówno furosemidu, jak i torasemidu.
Monitorować
- audiometria przed leczeniem i regularnie w trakcie leczenia
- ocena narządu równowagi, czyli wywiad w kierunku zawrotów głowy oraz próby równowagi
- kreatynina i eGFR
- stężenie streptomycyny we krwi, gdy jest dostępne
- sód, potas i magnez w surowicy
- stan nawodnienia, masa ciała i diureza
Kiedy ocena się zmienia
| Dożylnie, duże dawki lub szybkie wstrzyknięciedroga podania · diuretyki pętlowe | ryzyko rośnie | Dożylne podawanie dużych dawek diuretyku pętlowego, zwłaszcza w szybkim wstrzyknięciu, daje wysokie stężenia szczytowe i najsilniej nasila ototoksyczność aminoglikozydu. Bezpieczniejszy jest wlew powolny i najmniejsza skuteczna dawka. |
| eGFR ≤ 60pacjent | ryzyko rośnie | Przy upośledzonej czynności nerek streptomycyna kumuluje się, a diuretyk pętlowy dodatkowo osiąga wyższe stężenia. Konieczne jest dostosowanie dawkowania streptomycyny, oznaczanie jej stężenia i częstsza kontrola słuchu. |
| wiek ≥ 65pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występuje wyjściowy niedosłuch i obniżona czynność nerek, a odwodnienie łatwiej narasta. Ryzyko ototoksyczności i nefrotoksyczności połączenia jest większe. |
| Leczenie wielotygodniowe, np. w gruźlicyczas leczenia · streptomycyny | ryzyko rośnie | Ototoksyczność streptomycyny zależy od dawki skumulowanej. Przy długim leczeniu ryzyko narasta, dlatego audiometrię i ocenę równowagi trzeba powtarzać regularnie przez cały czas terapii. |
Oznaczenia na tej stronie
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.