Interakcje / Inhibitory kinazy MEK / Inhibitory kinazy MEK i modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora kinazy MEK i modulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu należy unikać tego połączenia, a jeśli jest niezbędne, decyzję podejmuje wspólnie onkolog i neurolog i prowadzi się ścisłe monitorowanie.
Jeśli przyjmujesz lek przeciwnowotworowy z grupy inhibitorów MEK i lek na stwardnienie rozsiane z grupy modulatorów S1P, upewnij się, że onkolog i neurolog wiedzą o obu lekach, i nie zmieniaj ani nie odstawiaj żadnego z nich sam.
Interakcja klasy Inhibitory kinazy MEK + modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup.
- Inhibitory kinazy MEK
- selumetynib, trametynib, binimetynib, kobimetynib
- Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu
- siponimod, etrasymod
Niekorzystna interakcjaInhibitory kinazy MEK (np. selumetynib, trametynib, binimetynib)+ Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu (np. siponimod, etrasymod) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora kinazy MEK i modulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu należy unikać tego połączenia, a jeśli jest niezbędne, decyzję podejmuje wspólnie onkolog i neurolog i prowadzi się ścisłe monitorowanie.Jeśli przyjmujesz lek przeciwnowotworowy z grupy inhibitorów MEK i lek na stwardnienie rozsiane z grupy modulatorów S1P, upewnij się, że onkolog i neurolog wiedzą o obu lekach, i nie zmieniaj ani nie odstawiaj żadnego z nich sam.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek przeciwnowotworowy z grupy inhibitorów MEK i lek na stwardnienie rozsiane z grupy modulatorów S1P, upewnij się, że onkolog i neurolog wiedzą o obu lekach, i nie zmieniaj ani nie odstawiaj żadnego z nich sam.
Leki przeciwnowotworowe z tej grupy, takie jak trametynib, kobimetynib, binimetynib i selumetynib, oraz leki na stwardnienie rozsiane, takie jak siponimod i etrasymod, osłabiają odporność, więc razem bardziej zwiększają ryzyko poważnych zakażeń. Oba rodzaje leków mogą też niekorzystnie działać na serce, ciśnienie krwi, wzrok i wątrobę, a przyjmowane razem nasilają te działania. Takie połączenie jest możliwe tylko wtedy, gdy zgodzą się na nie obaj lekarze i gdy regularnie robisz badania kontrolne.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze, kaszel lub inne objawy zakażenia
- bolesna wysypka z pęcherzykami (półpasiec)
- zawroty głowy, omdlenie, bardzo wolne lub nierówne bicie serca
- duszność, obrzęki nóg, szybkie zmęczenie
- nieostre lub zniekształcone widzenie, ciemne plamy w polu widzenia
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz
- silny ból głowy przy wysokim ciśnieniu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora kinazy MEK i modulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu należy unikać tego połączenia, a jeśli jest niezbędne, decyzję podejmuje wspólnie onkolog i neurolog i prowadzi się ścisłe monitorowanie. U chorego na stwardnienie rozsiane, który zaczyna leczenie trametynibem, binimetynibem, kobimetynibem lub selumetynibem, rozważ czasowe odstawienie siponimodu lub etrasymodu albo zamianę na lek, który nie osłabia odporności. Pamiętaj, że po odstawieniu modulatora S1P liczba limfocytów wraca do normy dopiero po pewnym czasie, więc działanie addycyjne trwa jeszcze po zakończeniu jego przyjmowania. Jeśli połączenie jest kontynuowane, przed jego rozpoczęciem wykonaj morfologię z rozmazem, EKG, echokardiografię i badanie okulistyczne z oceną plamki, a potem powtarzaj je okresowo. Modulator S1P włączany u pacjenta, który już przyjmuje inhibitor MEK, wymaga monitorowania tętna i EKG po pierwszej dawce. Nie podawaj żywych szczepionek.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym reaktywacji wirusów z grupy opryszczki. Może nasilać zaburzenia pracy serca, czyli bradykardię i blok przedsionkowo-komorowy przy włączaniu modulatora S1P, niewydolność lewej komory i nadciśnienie. Zwiększa ryzyko zaburzeń widzenia, takich jak obrzęk plamki, odwarstwienie nabłonka barwnikowego siatkówki i zakrzep żyły siatkówki, oraz uszkodzenia wątroby. Dane opierają się na znanych działaniach niepożądanych obu grup, a nie na badaniach tego połączenia.
Mechanizm
Interakcja jest farmakodynamiczna i dotyczy wszystkich leków obu grup. Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych i obniżają ich liczbę we krwi. Inhibitory kinazy MEK jako leki przeciwnowotworowe mogą dodatkowo osłabiać odporność. Obie grupy działają też niekorzystnie na te same narządy. Na serce działają tak, że modulatory S1P zwalniają rytm i przewodzenie przedsionkowo-komorowe na początku leczenia oraz podnoszą ciśnienie, a inhibitory MEK mogą obniżać frakcję wyrzutową lewej komory i podnosić ciśnienie. W oku modulatory S1P mogą wywołać obrzęk plamki, a inhibitory MEK surowiczą retinopatię i zakrzep żyły siatkówki. Oba typy leków mogą też podnosić aktywność enzymów wątrobowych. Istotna interakcja farmakokinetyczna nie jest oczekiwana, bo żaden z tych leków nie jest silnym inhibitorem ani induktorem enzymów metabolizujących drugi lek.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, zwłaszcza bezwzględna liczba limfocytów
- objawy zakażeń, w tym półpaśca i zakażeń oportunistycznych
- tętno i EKG przy włączaniu modulatora S1P
- frakcja wyrzutowa lewej komory w echokardiografii
- ciśnienie tętnicze
- badanie okulistyczne z optyczną koherentną tomografią plamki
- aktywność aminotransferaz i stężenie bilirubiny
Kiedy ocena się zmienia
| Modulator S1P włączany u pacjenta przyjmującego już inhibitor MEKkolejność włączenia · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | inne zalecenie | Włączenie modulatora S1P u pacjenta z możliwym spadkiem frakcji wyrzutowej po inhibitorze MEK wymaga oceny echokardiograficznej przed pierwszą dawką, stopniowego zwiększania dawki zgodnie ze schematem oraz kontroli tętna i EKG po pierwszej dawce. |
| Czas potrzebny do powrotu liczby limfocytów do normy po odstawieniu modulatora S1Podstep · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | ryzyko maleje | Po odstawieniu siponimodu lub etrasymodu liczba limfocytów wraca do normy dopiero po pewnym czasie. Ryzyko addycyjnego osłabienia odporności maleje dopiero wtedy, gdy liczba limfocytów się unormuje, co warto potwierdzić morfologią przed włączeniem inhibitora MEK. |
Alkohol przy tych lekach
Inhibitory kinazy MEK a alkohol: brak opisu w bazie.
Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 157
Połączenie przeciwwskazaneInhibitory proteasomu (np. bortezomib, karfilzomib, iksazomib)+ Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu (np. siponimod, etrasymod) klasaInhibitora proteasomu nie łączy się z modulatorem receptora sfingozyno-1-fosforanu.Jeśli masz przyjmować lek na szpiczaka lub chłoniaka z tej grupy razem z lekiem na stwardnienie rozsiane albo zapalenie jelita z tej grupy, nie zaczynaj i nie przerywaj żadnego z nich samodzielnie, tylko od razu powiedz o obu lekach hematologowi i lekarzowi, który przepisał drugi lek.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli masz przyjmować lek na szpiczaka lub chłoniaka z tej grupy razem z lekiem na stwardnienie rozsiane albo zapalenie jelita z tej grupy, nie zaczynaj i nie przerywaj żadnego z nich samodzielnie, tylko od razu powiedz o obu lekach hematologowi i lekarzowi, który przepisał drugi lek.
Leki na szpiczaka i niektóre chłoniaki, takie jak bortezomib, karfilzomib i iksazomib, oraz leki na stwardnienie rozsiane i wrzodziejące zapalenie jelita grubego, takie jak siponimod i etrasymod, osłabiają odporność. Razem mogą ją osłabić tak bardzo, że łatwo dochodzi do groźnych zakażeń, na przykład półpaśca. Oba rodzaje leków mogą też wpływać na pracę serca. Z tego powodu tych leków nie stosuje się razem, a lekarze ustalają, który lek trzeba odstawić.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze, kaszel albo inne objawy zakażenia
- bolesna wysypka z pęcherzykami na skórze
- nowe osłabienie kończyn, zaburzenia mowy, widzenia albo myślenia
- bardzo wolne bicie serca, zawroty głowy albo omdlenie
- duszność, obrzęki nóg albo nagły spadek wydolności
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Inhibitora proteasomu nie łączy się z modulatorem receptora sfingozyno-1-fosforanu. Czynny nowotwór wymagający leczenia bortezomibem, karfilzomibem albo iksazomibem jest przeciwwskazaniem do stosowania siponimodu i etrasymodu, dlatego modulator S1P należy odstawić, a dalsze leczenie choroby podstawowej ustalić z neurologiem albo gastroenterologiem. Działanie modulatora S1P na limfocyty utrzymuje się jeszcze przez pewien czas po odstawieniu, więc przed rozpoczęciem terapii inhibitorem proteasomu warto sprawdzić liczbę limfocytów i rozważyć profilaktykę przeciwwirusową oraz przeciwbakteryjną zgodnie z zasadami onkohematologii. Jeśli skojarzenie zdarzy się mimo to, wymaga ono ścisłego nadzoru hematologicznego i kardiologicznego.
Skutek kliniczny
Zwiększone ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym półpaśca, zakażeń grzybiczych i postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. Możliwe nasilenie bradykardii, zaburzeń przewodzenia i innych powikłań sercowo-naczyniowych. Leczenie onkologiczne może wymagać przerw z powodu powikłań infekcyjnych.
Mechanizm
Interakcja jest wspólna dla wszystkich leków obu grup i ma charakter farmakodynamiczny. Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych i trwale obniżają ich liczbę we krwi. Inhibitory proteasomu działają mielosupresyjnie, wywołują limfopenię, trombocytopenię i neutropenię oraz osłabiają odporność komórkową, co sprzyja między innymi reaktywacji wirusa ospy wietrznej i półpaśca. Oba efekty sumują się i prowadzą do głębokiej immunosupresji. Leki obu grup wpływają też na układ krążenia. Modulatory S1P zwalniają rytm serca i mogą zaburzać przewodzenie przedsionkowo-komorowe, szczególnie na początku leczenia. Inhibitory proteasomu, zwłaszcza karfilzomib, mogą wywołać niewydolność serca, zaburzenia rytmu, nadciśnienie albo niedociśnienie. Istotnej interakcji farmakokinetycznej nie opisano. Etrasymod nie odstaje od siponimodu farmakologicznie, więc brak danych dla jego par wynika z braku opisu, a nie z odmiennego działania. Dodatkowo modulatorów S1P nie stosuje się u chorych z czynnym nowotworem złośliwym, a inhibitory proteasomu podaje się właśnie w czynnym szpiczaku plazmocytowym i chłoniakach.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą limfocytów
- objawy zakażenia, zwłaszcza półpaśca i zakażeń oportunistycznych
- nowe objawy neurologiczne sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię
- tętno i EKG, zwłaszcza przy włączaniu modulatora S1P
- ciśnienie tętnicze i objawy niewydolności serca
Kiedy ocena się zmienia
| Powrót liczby limfocytów do normy po odstawieniu modulatora S1Podstep · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | ryzyko maleje | Działanie modulatora S1P na limfocyty ustępuje stopniowo po odstawieniu leku. Rozpoczęcie leczenia inhibitorem proteasomu po powrocie limfocytów do normy zmniejsza ryzyko sumowania się immunosupresji, ale nadal wymaga kontroli morfologii i objawów zakażenia. |
| Włączanie modulatora S1P u pacjenta leczonego albo niedawno leczonego inhibitorem proteasomukolejność włączenia · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | ryzyko rośnie | Bradykardia i zaburzenia przewodzenia po modulatorach S1P są najsilniejsze w pierwszych dniach leczenia. U pacjenta z powikłaniami kardiologicznymi po inhibitorze proteasomu, zwłaszcza po karfilzomibie, ryzyko jest większe i wymaga oceny kardiologicznej przed włączeniem. |
Połączenie przeciwwskazaneModulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu (np. siponimod, etrasymod)+ Pochodne nitrozomocznika (np. karmustyna) klasaModulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu nie stosuje się jednocześnie z pochodną nitrozomocznika.Jeśli przyjmujesz modulator receptora S1P i masz zacząć leczenie pochodną nitrozomocznika, powiedz o tym obu lekarzom przed rozpoczęciem chemioterapii i nie odstawiaj ani nie wznawiaj żadnego leku bez ich decyzji.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz modulator receptora S1P i masz zacząć leczenie pochodną nitrozomocznika, powiedz o tym obu lekarzom przed rozpoczęciem chemioterapii i nie odstawiaj ani nie wznawiaj żadnego leku bez ich decyzji.
Leki takie jak siponimod (na stwardnienie rozsiane) i etrasymod (na wrzodziejące zapalenie jelita grubego) zmniejszają liczbę krwinek odpornościowych we krwi. Karmustyna to lek przeciwnowotworowy, który osłabia szpik kostny i również obniża odporność. Razem mogą bardzo silnie osłabić organizm i narazić cię na groźne zakażenia. Dlatego tych leków nie stosuje się w tym samym czasie, a lekarze ustalają bezpieczną kolejność leczenia.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka, dreszcze lub uczucie rozbicia jak przy grypie
- pęcherzykowa, bolesna wysypka na skórze
- silny ból głowy, sztywność karku, nudności lub nadwrażliwość na światło
- nowe zaburzenia mowy, widzenia, równowagi lub osłabienie jednej strony ciała
- narastająca duszność lub suchy kaszel
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Modulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu nie stosuje się jednocześnie z pochodną nitrozomocznika. Rozpoznanie nowotworu wymagającego leczenia karmustyną oznacza konieczność odstawienia siponimodu lub etrasymodu. Przed rozpoczęciem chemioterapii należy odczekać, aż liczba limfocytów wróci do normy. Czas tej odbudowy różni się między lekami tej grupy, a decyzję o terminie podejmuje onkolog wspólnie z neurologiem lub gastroenterologiem. Ponowne włączenie modulatora S1P po zakończeniu leczenia karmustyną rozważa się dopiero po remisji choroby nowotworowej i pełnej regeneracji szpiku. Wymaga to aktualnej morfologii z rozmazem. Nie podaje się żywych szczepionek w trakcie leczenia ani w okresie odbudowy limfocytów.
Skutek kliniczny
Połączenie grozi głęboką immunosupresją z ciężkimi, także oportunistycznymi zakażeniami, takimi jak zakażenia wirusem ospy wietrznej i półpaśca, kryptokokowe zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych czy postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia. Zakażenia te mogą zagrażać życiu. Możliwe jest także przedłużone utrzymywanie się cytopenii i wolniejsza odbudowa układu odpornościowego po chemioterapii. Możliwe jest również nasilenie toksyczności płucnej.
Mechanizm
Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych. Powoduje to trwałe zmniejszenie liczby limfocytów we krwi obwodowej przez cały okres leczenia i jeszcze przez pewien czas po jego odstawieniu. Karmustyna jest lekiem alkilującym, który uszkadza szpik kostny. Wywołuje opóźnioną, kumulującą się mielosupresję z leukopenią, limfopenią, neutropenią i małopłytkowością. Oba mechanizmy sumują się i pogłębiają niedobór odporności komórkowej. Interakcja jest farmakodynamiczna i wspólna dla wszystkich leków obu grup. Nie zależy od metabolizmu, więc dotyczy zarówno siponimodu, jak i etrasymodu. Dodatkowo oba rodzaje leków mogą niekorzystnie wpływać na płuca. Modulatory S1P zmniejszają parametry czynności oddechowej, a karmustyna może wywołać zwłóknienie płuc. Ten wspólny efekt jest teoretyczny. Leczenie karmustyną oznacza czynny nowotwór złośliwy, a czynna choroba nowotworowa jest przeciwwskazaniem do stosowania modulatorów receptora S1P.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą limfocytów przed zmianą leczenia i w jej trakcie
- objawy zakażenia, w tym zakażeń oportunistycznych i półpaśca
- nowe objawy neurologiczne sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię
- czynność płuc – duszność, kaszel, spirometria lub DLCO
- parametry wątrobowe
Kiedy ocena się zmienia
| Implant dooponowy (do loży po resekcji guza mózgu)postać · pochodne nitrozomocznika | ryzyko maleje | Implant z karmustyną zapewnia głównie miejscową ekspozycję i niewielkie stężenia ogólnoustrojowe, więc addycyjna mielosupresja jest mało prawdopodobna. Klasa nie zmienia się, bo czynny nowotwór złośliwy nadal wyklucza stosowanie modulatora S1P. |
| Czas do normalizacji liczby limfocytów po odstawieniu modulatora S1Podstep · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | inne zalecenie | Po odstawieniu siponimodu lub etrasymodu limfocyty wracają do normy z opóźnieniem, które różni się między lekami. Rozpoczęcie karmustyny przed odbudową limfocytów utrzymuje ryzyko addycyjnej immunosupresji. Termin chemioterapii warto ustalić na podstawie bezwzględnej liczby limfocytów. |
| Modulator S1P włączany po zakończonym leczeniu karmustynąkolejność włączenia · pacjent | inne zalecenie | Po zakończeniu leczenia karmustyną i uzyskaniu remisji można rozważyć modulator S1P, ale dopiero po pełnej regeneracji szpiku i normalizacji morfologii. Uwzględnia się także czynność płuc wobec ryzyka późnej toksyczności płucnej karmustyny. Decyzja wymaga indywidualnej oceny onkologa i lekarza prowadzącego. |
Połączenie przeciwwskazaneSzczepionki przeciw żółtej febrze (np. szczepionka przeciw żółtej febrze)+ Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu (np. siponimod, etrasymod) klasaSzczepionki przeciw żółtej febrze nie podaje się w trakcie leczenia modulatorem receptora sfingozyno-1-fosforanu ani przed upływem kilku tygodni od jego odstawienia.Jeśli przyjmujesz lek z tej grupy, nie szczep się przeciw żółtej febrze i przed zaplanowaniem podróży porozmawiaj z lekarzem prowadzącym, nie odstawiając leku na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek z tej grupy, nie szczep się przeciw żółtej febrze i przed zaplanowaniem podróży porozmawiaj z lekarzem prowadzącym, nie odstawiając leku na własną rękę.
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywego, osłabionego wirusa. Leki takie jak siponimod (na stwardnienie rozsiane) czy etrasymod (na wrzodziejące zapalenie jelita grubego) osłabiają układ odporności. Przy takim leczeniu wirus ze szczepionki może wywołać groźną chorobę, a samo szczepienie może nie dać ochrony. Dlatego tej szczepionki nie podaje się w czasie leczenia ani przez kilka tygodni po jego zakończeniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wysoka gorączka w ciągu kilku tygodni po szczepieniu
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- silny ból głowy, sztywność karku, splątanie lub drgawki
- silne osłabienie, wymioty, krwawienia
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Szczepionki przeciw żółtej febrze nie podaje się w trakcie leczenia modulatorem receptora sfingozyno-1-fosforanu ani przed upływem kilku tygodni od jego odstawienia. U osób planujących leczenie siponimodem lub etrasymodem szczepienie należy wykonać z wyprzedzeniem, co najmniej 4 tygodnie przed pierwszą dawką leku. Po odstawieniu siponimodu z żywą szczepionką trzeba odczekać co najmniej 4 tygodnie, a po odstawieniu etrasymodu – okres potrzebny do wypłukania leku i powrotu liczby limfocytów do normy. Przerwania leczenia wyłącznie z powodu wyjazdu nie należy podejmować bez decyzji lekarza prowadzącego, ponieważ grozi to nawrotem choroby podstawowej. Gdy szczepienie jest niemożliwe, a wyjazd konieczny, lekarz może wystawić zaświadczenie o przeciwwskazaniu do szczepienia, a pacjent musi stosować ścisłą ochronę przed komarami.
Skutek kliniczny
Podanie szczepionki w trakcie leczenia lub krótko po jego zakończeniu grozi niekontrolowanym namnażaniem wirusa szczepionkowego i ciężkimi powikłaniami, w tym chorobą trzewną lub neurologiczną związaną ze szczepieniem, które mogą zagrażać życiu. Jednocześnie odpowiedź immunologiczna może być niewystarczająca, przez co pacjent nie uzyska pewnej ochrony przed żółtą febrą.
Mechanizm
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywy, osłabiony wirus, który musi się namnożyć w organizmie, a jego kontrola wymaga sprawnej odpowiedzi limfocytów T i B. Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych i wyraźnie zmniejszają ich liczbę we krwi. Taka immunosupresja osłabia kontrolę nad wirusem szczepionkowym i zmniejsza wytwarzanie przeciwciał ochronnych. Mechanizm wynika z działania całej klasy, dlatego interakcja jest wspólna dla wszystkich leków obu grup.
Monitorować
- historia szczepień przed rozpoczęciem leczenia
- bezwzględna liczba limfocytów przed szczepieniem po odstawieniu leku
- objawy gorączkowe, żółtaczka i objawy neurologiczne w ciągu kilku tygodni po przypadkowym szczepieniu
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepienie wykonane co najmniej 4 tygodnie przed pierwszą dawką modulatorakolejność włączenia · szczepionki przeciw żółtej febrze | ryzyko maleje | Szczepienie wykonane z odpowiednim wyprzedzeniem przed rozpoczęciem leczenia jest bezpieczne i pozwala uzyskać ochronę, zanim lek obniży liczbę limfocytów. |
| Okres wypłukania leku i normalizacji liczby limfocytów (dla siponimodu co najmniej 4 tygodnie)odstep · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | ryzyko maleje | Po odstawieniu modulatora szczepienie jest możliwe dopiero po wypłukaniu leku i powrocie liczby limfocytów do normy. Decyzję o przerwie w leczeniu podejmuje lekarz prowadzący z uwzględnieniem ryzyka nawrotu choroby. |
Niekorzystna interakcjaAgoniści dopaminy (np. ropinirol, pramipeksol, rotygotyna)+ Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu (np. siponimod, etrasymod) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu agonisty dopaminy i modulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu kontroluj tętno i ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej, zwłaszcza w pierwszych dniach włączania modulatora i podczas zwiększania dawki agonisty.Jeśli przyjmujesz lek na chorobę Parkinsona lub niespokojne nogi i zaczynasz leczenie siponimodem lub etrasymodem, powiedz o tym lekarzowi, wstawaj powoli i mierz tętno oraz ciśnienie w pierwszych dniach leczenia.szybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek na chorobę Parkinsona lub niespokojne nogi i zaczynasz leczenie siponimodem lub etrasymodem, powiedz o tym lekarzowi, wstawaj powoli i mierz tętno oraz ciśnienie w pierwszych dniach leczenia.
Leki na chorobę Parkinsona lub zespół niespokojnych nóg, takie jak ropinirol, pramipeksol czy rotygotyna, mogą obniżać ciśnienie krwi. Leki na stwardnienie rozsiane lub zapalenie jelita, takie jak siponimod i etrasymod, zwalniają bicie serca, najbardziej w pierwszych dniach leczenia. Razem mogą powodować zawroty głowy, osłabienie, a nawet omdlenie. Przy apomorfinie ryzyko dla serca jest większe.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zawroty głowy lub ciemnienie przed oczami przy wstawaniu
- bardzo wolne lub nierówne bicie serca
- omdlenie lub uczucie, że zaraz zemdlejesz
- duszność, ból w klatce piersiowej, kołatanie serca
- nietypowe zmęczenie i osłabienie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu agonisty dopaminy i modulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu kontroluj tętno i ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej, zwłaszcza w pierwszych dniach włączania modulatora i podczas zwiększania dawki agonisty. Przed włączeniem siponimodu lub etrasymodu wykonaj EKG i oceń, czy pacjent nie przyjmuje innych leków zwalniających rytm serca. Siponimod włącza się ze stopniowym zwiększaniem dawki, czego nie wolno pomijać u pacjenta leczonego ropinirolem, pramipeksolem, rotygotyną lub pirybedylem. Nie zwiększaj dawki agonisty dopaminy w tym samym czasie, w którym rozpoczynasz leczenie modulatorem. Apomorfiny nie łączy się z modulatorami receptora S1P bez konsultacji kardiologicznej i przedłużonego monitorowania EKG.
Skutek kliniczny
Połączenie może nasilić zawroty głowy, hipotonię ortostatyczną, objawową bradykardię i omdlenia, głównie w pierwszych dniach włączania modulatora receptora S1P albo podczas zwiększania dawki agonisty dopaminy. U chorych z parkinsonizmem lub stwardnieniem rozsianym omdlenie łatwo prowadzi do upadku i urazu. Przy apomorfinie dochodzi ryzyko wydłużenia odstępu QT i komorowych zaburzeń rytmu.
Mechanizm
Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu pobudzają receptory S1P1 w komórkach mięśnia przedsionków i węźle zatokowym, co zwłaszcza na początku leczenia zwalnia rytm serca i może spowolnić przewodzenie przedsionkowo-komorowe. Agoniści dopaminy pobudzają obwodowe i ośrodkowe receptory dopaminowe D2, zmniejszają napięcie układu współczulnego i wywołują hipotonię ortostatyczną, a niekiedy także bradykardię i omdlenia. Oba działania się sumują i zwiększają ryzyko objawowej bradykardii, spadków ciśnienia i omdleń. Nie ma istotnej interakcji farmakokinetycznej między lekami obu grup.
Monitorować
- tętno, szczególnie w pierwszych dniach po włączeniu modulatora receptora S1P
- ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej
- EKG przed włączeniem modulatora (rytm, przewodzenie przedsionkowo-komorowe, odstęp QTc przy apomorfinie)
- zawroty głowy, omdlenia i upadki
Kiedy ocena się zmienia
| Włączanie modulatora u pacjenta już leczonego agonistą dopaminykolejność włączenia · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | ryzyko rośnie | Największe zwolnienie rytmu serca po modulatorze receptora S1P występuje w pierwszych dniach leczenia, dlatego ten okres wymaga najściślejszej kontroli tętna i ciśnienia. Po ustabilizowaniu leczenia ryzyko wyraźnie maleje. |
| Zwiększanie dawki agonisty dopaminydawka · agoniści dopaminy | ryzyko rośnie | Hipotonia ortostatyczna po agonistach dopaminy nasila się podczas zwiększania dawki. Nie zwiększaj dawki agonisty równocześnie z włączaniem modulatora receptora S1P. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częściej występują hipotonia ortostatyczna, zaburzenia przewodzenia i upadki, a skutki omdlenia są poważniejsze. |
Niekorzystna interakcjaAlfa- i beta-blokery (np. karwedylol)+ Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu (np. siponimod, etrasymod) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu beta-blokera i modulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu modulator włącza się ostrożnie, po ocenie tętna, ciśnienia i EKG, a u pacjentów z wolnym rytmem serca lub obciążeniem kardiologicznym pod nadzorem w pierwszych godzinach po pierwszej dawce.Jeśli przyjmujesz beta-bloker i masz zacząć lek z grupy modulatorów receptora S1P (albo odwrotnie), powiedz o tym lekarzowi przed rozpoczęciem leczenia, nie odstawiaj samodzielnie żadnego z leków i zgłoś się do lekarza, jeśli poczujesz zawroty głowy, duże osłabienie lub zasłabniesz.szybki (godziny)badania kliniczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz beta-bloker i masz zacząć lek z grupy modulatorów receptora S1P (albo odwrotnie), powiedz o tym lekarzowi przed rozpoczęciem leczenia, nie odstawiaj samodzielnie żadnego z leków i zgłoś się do lekarza, jeśli poczujesz zawroty głowy, duże osłabienie lub zasłabniesz.
Leki z grupy beta-blokerów, takie jak karwedylol, oraz niektóre leki na stwardnienie rozsiane lub wrzodziejące zapalenie jelita grubego, takie jak siponimod i etrasymod, zwalniają pracę serca. Przyjmowane razem mogą za bardzo zwolnić tętno i obniżyć ciśnienie. Ryzyko jest największe w pierwszych dniach po rozpoczęciu leczenia siponimodem lub etrasymodem. Lekarz może wtedy zlecić EKG i obserwację tętna albo zmienić leczenie.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zawroty głowy, zwłaszcza przy wstawaniu
- nietypowe zmęczenie lub osłabienie
- bardzo wolne lub nieregularne bicie serca
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- zasłabnięcie albo utrata przytomności
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu beta-blokera i modulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu modulator włącza się ostrożnie, po ocenie tętna, ciśnienia i EKG, a u pacjentów z wolnym rytmem serca lub obciążeniem kardiologicznym pod nadzorem w pierwszych godzinach po pierwszej dawce. Jeśli u pacjenta przyjmującego karwedylol tętno spoczynkowe jest wyraźnie zwolnione, przed włączeniem siponimodu lub etrasymodu należy rozważyć z lekarzem prowadzącym czasowe odstawienie beta-blokera lub zmianę leczenia na lek niezwalniający rytmu, o ile pozwala na to wskazanie kardiologiczne. Siponimod wprowadza się ze stopniowym zwiększaniem dawki, co łagodzi efekt pierwszej dawki, natomiast etrasymod podaje się od razu w dawce docelowej, więc obserwacja po pierwszej dawce jest przy nim szczególnie ważna. U pacjentów z niewydolnością serca lub po zawale nie należy odstawiać karwedylolu bez konsultacji kardiologicznej. Włączenie beta-blokera u pacjenta leczonego już modulatorem S1P w stałej dawce jest zwykle bezpieczniejsze, ale również wymaga kontroli tętna. Po przerwie w przyjmowaniu modulatora S1P ponowne rozpoczęcie leczenia traktuje się jak nowe włączenie.
Skutek kliniczny
Przy jednoczesnym stosowaniu beta-blokera i modulatora receptora S1P rośnie ryzyko objawowej bradykardii, bloku przedsionkowo-komorowego i spadku ciśnienia, przede wszystkim w okresie rozpoczynania leczenia modulatorem S1P. Mogą wystąpić zawroty głowy, osłabienie, zasłabnięcie lub omdlenie. Ryzyko jest większe u osób z wyjściowo wolnym rytmem serca, zaburzeniami przewodzenia, chorobą niedokrwienną serca, niewydolnością serca lub przyjmujących inne leki zwalniające rytm. Gdy modulator S1P jest stosowany od dłuższego czasu w stałej dawce, dołączenie beta-blokera wiąże się z mniejszym ryzykiem.
Mechanizm
Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu pobudzają receptory S1P1 w komórkach przedsionków serca, co aktywuje dokomórkowy prąd potasowy i przejściowo zwalnia rytm zatokowy oraz przewodzenie przedsionkowo-komorowe. Efekt jest najsilniejszy w pierwszych godzinach i dniach leczenia, a potem słabnie wraz z internalizacją receptorów. Beta-blokery hamują receptory beta-1 w węźle zatokowym i przedsionkowo-komorowym, więc niezależnym mechanizmem również zwalniają rytm i przewodzenie. Karwedylol dodatkowo blokuje receptory alfa-1 i rozszerza naczynia, a beta-bloker ogranicza odruchowe przyspieszenie rytmu, które w innej sytuacji łagodziłoby bradykardię. Działania obu grup sumują się. Nie stwierdza się istotnej interakcji farmakokinetycznej. Interakcja jest wspólna dla wszystkich leków obu grup, bo wynika z działania na serce całej klasy modulatorów S1P i całej klasy beta-blokerów.
Monitorować
- tętno spoczynkowe przed włączeniem modulatora S1P i w pierwszych godzinach po pierwszej dawce
- ciśnienie tętnicze, w tym objawy hipotonii ortostatycznej
- EKG przed rozpoczęciem leczenia modulatorem S1P (rytm, odstęp PQ, bloki przewodzenia)
- objawy bradykardii: zawroty głowy, osłabienie, duszność, ból w klatce piersiowej, omdlenia
- ponowna kontrola po przerwie w przyjmowaniu modulatora S1P lub po zwiększeniu dawki beta-blokera
Kiedy ocena się zmienia
| Beta-bloker dołączany u pacjenta leczonego już modulatorem S1P w stałej dawcekolejność włączenia · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | ryzyko maleje | Po okresie wprowadzania modulatora S1P jego działanie zwalniające rytm słabnie, więc dołączenie beta-blokera wiąże się z mniejszym ryzykiem niż odwrotna kolejność. Nadal należy kontrolować tętno i ciśnienie po włączeniu lub zwiększeniu dawki beta-blokera. |
| Pierwsze dni leczenia lub wznowienie po przerwieczas leczenia · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | ryzyko rośnie | Ryzyko bradykardii i bloku przedsionkowo-komorowego jest największe po pierwszej dawce i w okresie zwiększania dawki modulatora S1P oraz po jego wznowieniu po przerwie. Wznowienie leczenia traktuje się jak nowe włączenie, z ponowną oceną tętna i EKG. |
Niekorzystna interakcjaAlfa-adrenolityki urologiczne (np. tamsulosyna, sylodosyna, terazosyna)+ Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu (np. siponimod, etrasymod) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu alfa-adrenolityku urologicznego i modulatora receptora S1P należy monitorować tętno i ciśnienie tętnicze, zwłaszcza na początku leczenia modulatorem S1P i po zmianie dawki alfa-adrenolityku.Jeśli przyjmujesz lek na prostatę i lek z grupy siponimodu lub etrasymodu, powiedz o tym lekarzowi przed rozpoczęciem leczenia, wstawaj powoli z łóżka i krzesła, a przy zawrotach głowy usiądź lub połóż się.szybki (godziny)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek na prostatę i lek z grupy siponimodu lub etrasymodu, powiedz o tym lekarzowi przed rozpoczęciem leczenia, wstawaj powoli z łóżka i krzesła, a przy zawrotach głowy usiądź lub połóż się.
Leki na prostatę z tej grupy, takie jak tamsulosyna, sylodosyna, alfuzosyna czy terazosyna, mogą obniżać ciśnienie krwi. Siponimod i etrasymod, stosowane w stwardnieniu rozsianym lub chorobach jelit, na początku leczenia zwalniają bicie serca. Razem mogą powodować zawroty głowy, osłabienie, a nawet omdlenie, szczególnie przy szybkim wstawaniu i w pierwszych dniach leczenia. Alfuzosyna może dodatkowo wpływać na rytm serca, dlatego lekarz może zlecić EKG.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zawroty głowy przy wstawaniu
- uczucie zbliżającego się omdlenia lub omdlenie
- bardzo wolne lub nierówne bicie serca
- kołatanie serca
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- nietypowe zmęczenie i osłabienie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu alfa-adrenolityku urologicznego i modulatora receptora S1P należy monitorować tętno i ciśnienie tętnicze, zwłaszcza na początku leczenia modulatorem S1P i po zmianie dawki alfa-adrenolityku. U pacjenta przyjmującego już alfa-adrenolityk siponimod i etrasymod włącza się zgodnie ze schematem dla danego leku, z oceną EKG przed pierwszą dawką i obserwacją tętna oraz ciśnienia po pierwszej dawce u osób z grupy ryzyka. Nie należy włączać ani zwiększać dawki alfa-adrenolityku w okresie zwiększania dawki siponimodu ani w pierwszych dniach leczenia etrasymodem. Terazosynę i alfuzosynę rozpoczyna się od najmniejszej dawki podanej wieczorem przed snem. Przy alfuzosynie trzeba dodatkowo ocenić odstęp QT i inne leki wydłużające QT, a u pacjentów z wydłużonym QT, bradykardią lub blokiem przewodzenia lepiej wybrać tamsulosynę, sylodosynę albo lek z innej grupy. Po przerwie w przyjmowaniu siponimodu wymagającej ponownego zwiększania dawki obowiązują te same środki ostrożności co przy pierwszym włączeniu.
Skutek kliniczny
Zwiększone ryzyko zawrotów głowy, hipotonii ortostatycznej, omdleń i upadków, zwłaszcza w pierwszych dniach leczenia modulatorem receptora S1P lub po włączeniu albo zwiększeniu dawki alfa-adrenolityku. Przy alfuzosynie dochodzi możliwość zaburzeń rytmu związanych z wydłużeniem QT i bradykardią.
Mechanizm
Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu przy rozpoczynaniu leczenia przejściowo zwalniają czynność serca i mogą opóźniać przewodzenie przedsionkowo-komorowe przez pobudzenie receptorów S1P1 w komórkach mięśnia przedsionków. Alfa-adrenolityki urologiczne blokują receptory alfa1 w naczyniach i mogą wywoływać hipotonię ortostatyczną, najsilniej po pierwszej dawce, po zwiększeniu dawki i u osób starszych. Zwolnienie rytmu serca osłabia odruchowe przyspieszenie tętna, które normalnie kompensuje spadek ciśnienia przy pionizacji. Efekty sumują się farmakodynamicznie. Istotnej interakcji farmakokinetycznej nie oczekuje się, bo alfa-adrenolityki nie hamują ani nie indukują enzymów metabolizujących siponimod i etrasymod. Alfuzosina dodatkowo może wydłużać odstęp QT.
Monitorować
- tętno w spoczynku
- ciśnienie tętnicze na leżąco i na stojąco
- EKG przed rozpoczęciem leczenia modulatorem S1P, przy alfuzosynie z oceną odstępu QT
- objawy hipotonii ortostatycznej i omdleń
- upadki u osób starszych
Kiedy ocena się zmienia
| Włączenie modulatora S1P u pacjenta przyjmującego alfa-adrenolitykkolejność włączenia · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | ryzyko rośnie | Największe ryzyko bradykardii i hipotonii przypada na pierwsze dni leczenia siponimodem lub etrasymodem. Przed pierwszą dawką należy wykonać EKG, a u pacjentów z grupy ryzyka obserwować tętno i ciśnienie po pierwszej dawce. |
| Włączenie lub zwiększenie dawki alfa-adrenolityku u pacjenta na stałej dawce modulatora S1Pkolejność włączenia · alfa-adrenolityki urologiczne | ryzyko maleje | Po zakończeniu fazy początkowej wpływ modulatora S1P na rytm serca słabnie, a ryzyko wynika głównie z efektu pierwszej dawki alfa-adrenolityku. Wystarczy rozpoczęcie od najmniejszej dawki wieczorem i kontrola ciśnienia. |
| Przerwa w leczeniu wymagająca ponownego zwiększania dawki siponimoduodstep · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | ryzyko rośnie | Po przerwie w przyjmowaniu siponimodu wymagającej ponownego stopniowego zwiększania dawki efekt pierwszej dawki na rytm serca powraca i obowiązują te same środki ostrożności co przy pierwszym włączeniu. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych hipotonia ortostatyczna i upadki po alfa-adrenolitykach występują częściej, a skutki upadku są poważniejsze. Wskazana jest ocena ciśnienia na stojąco i ostrożne zwiększanie dawek. |
| Pierwsza dawka lub zwiększenie dawki terazosyny albo alfuzosynydawka · alfa-adrenolityki urologiczne | ryzyko rośnie | Terazosyna i alfuzosyna dają silniejszy efekt pierwszej dawki niż tamsulosyna i sylodosyna. Należy zaczynać od najmniejszej dawki podanej przed snem i nie zwiększać jej w fazie włączania modulatora S1P. |
Niekorzystna interakcjaAlkaloidy barwinka (np. winorelbina, winkrystyna, winflunina)+ Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu (np. siponimod, etrasymod) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu alkaloidu barwinka i modulatora receptora S1P należy unikać łączenia tych leków, a gdy chemioterapia jest konieczna, decyzję o przerwaniu modulatora S1P podejmuje onkolog wspólnie z lekarzem prowadzącym chorobę podstawową.Jeśli przyjmujesz lek z grupy modulatorów S1P na stwardnienie rozsiane lub zapalenie jelita i masz dostać chemioterapię alkaloidem barwinka, powiedz o tym onkologowi przed rozpoczęciem leczenia i nie odstawiaj ani nie wznawiaj leku samodzielnie.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek z grupy modulatorów S1P na stwardnienie rozsiane lub zapalenie jelita i masz dostać chemioterapię alkaloidem barwinka, powiedz o tym onkologowi przed rozpoczęciem leczenia i nie odstawiaj ani nie wznawiaj leku samodzielnie.
Leki z grupy alkaloidów barwinka, takie jak winorelbina, winkrystyna i winflunina, to leki przeciwnowotworowe, które osłabiają odporność. Siponimod i etrasymod, stosowane w stwardnieniu rozsianym i wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego, też zmniejszają liczbę komórek odpornościowych we krwi. Przyjmowane razem mogą bardzo osłabić odporność i zwiększyć ryzyko groźnych zakażeń. Dlatego lekarze zwykle przerywają jeden z tych leków na czas chemioterapii.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel lub duszność
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- bolesna wysypka z pęcherzykami, zwłaszcza po jednej stronie ciała
- nietypowe zmęczenie i osłabienie
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu alkaloidu barwinka i modulatora receptora S1P należy unikać łączenia tych leków, a gdy chemioterapia jest konieczna, decyzję o przerwaniu modulatora S1P podejmuje onkolog wspólnie z lekarzem prowadzącym chorobę podstawową. U chorych na stwardnienie rozsiane leczonych siponimodem albo na wrzodziejące zapalenie jelita grubego leczonych etrasymodem zwykle odstawia się modulator S1P przed rozpoczęciem chemioterapii winorelbiną, winkrystyną lub winfluniną. Przed podaniem cytostatyku warto potwierdzić powrót liczby limfocytów, bo działanie modulatora S1P utrzymuje się po odstawieniu. Jeśli leczenie skojarzone jest nieuniknione, potrzebna jest częsta kontrola morfologii oraz niski próg do diagnostyki i leczenia zakażeń. Nie należy wznawiać modulatora S1P, dopóki nie ustąpi mielosupresja po chemioterapii.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym zakażeń wirusowych, grzybiczych i reaktywacji półpaśca, oraz ryzyko gorączki neutropenicznej. Zakażenia mogą przebiegać nietypowo i mniej objawowo z powodu limfopenii.
Mechanizm
Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych i zmniejszają ich liczbę we krwi obwodowej. Alkaloidy barwinka hamują polimeryzację tubuliny i działają mielosupresyjnie, głównie przez neutropenię. Oba mechanizmy sumują się i osłabiają odporność komórkową oraz granulocytarną. Działanie modulatora S1P na limfocyty utrzymuje się jeszcze przez pewien czas po jego odstawieniu, więc ryzyko obejmuje też okres tuż po przerwaniu leczenia. Istotna interakcja farmakokinetyczna nie jest oczekiwana, ponieważ alkaloidy barwinka nie hamują w klinicznie ważnym stopniu enzymów metabolizujących siponimod i etrasymod. Mechanizm jest wspólny dla wszystkich leków obu grup.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, zwłaszcza liczba limfocytów i neutrofili
- temperatura ciała i objawy zakażenia
- objawy zakażeń oportunistycznych, w tym półpaśca i zakażeń grzybiczych
- powrót liczby limfocytów przed rozpoczęciem chemioterapii i przed wznowieniem modulatora S1P
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawienie modulatora S1P i powrót prawidłowej liczby limfocytów przed chemioterapiąodstep · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | ryzyko maleje | Ryzyko zmniejsza się, gdy modulator S1P został odstawiony, a liczba limfocytów wróciła do normy przed podaniem alkaloidu barwinka. Samo odstawienie leku tuż przed chemioterapią nie usuwa ryzyka, bo jego działanie utrzymuje się jeszcze przez pewien czas. |
| Wznowienie modulatora S1P po zakończeniu chemioterapiikolejność włączenia · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | inne zalecenie | Przy wznawianiu modulatora S1P po chemioterapii alkaloidem barwinka należy poczekać na ustąpienie mielosupresji i sprawdzić morfologię z rozmazem przed ponownym włączeniem. |
Niekorzystna interakcjaAlkilosulfoniany (np. busulfan, treosulfan)+ Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu (np. siponimod, etrasymod) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu alkilosulfonianu i modulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu należy unikać tego połączenia, a jeśli leczenie alkilujące jest konieczne, modulator receptora S1P zwykle się odstawia.Jeśli przyjmujesz lek z tej grupy na stwardnienie rozsiane lub zapalenie jelit i masz dostać chemioterapię albo przygotowanie do przeszczepienia szpiku, powiedz o tym obu lekarzom przed rozpoczęciem leczenia i nie zmieniaj dawek samodzielnie.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek z tej grupy na stwardnienie rozsiane lub zapalenie jelit i masz dostać chemioterapię albo przygotowanie do przeszczepienia szpiku, powiedz o tym obu lekarzom przed rozpoczęciem leczenia i nie zmieniaj dawek samodzielnie.
Busulfan i treosulfan to leki stosowane w chemioterapii i przed przeszczepieniem szpiku, które silnie osłabiają odporność. Siponimod i etrasymod, stosowane w stwardnieniu rozsianym i wrzodziejącym zapaleniu jelita grubego, też zmniejszają liczbę komórek odpornościowych we krwi. Razem mogą bardzo osłabić odporność i zwiększyć ryzyko groźnych zakażeń. Działanie tych leków utrzymuje się jeszcze jakiś czas po ich odstawieniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, duszność lub ból przy oddychaniu
- bolesna wysypka z pęcherzykami (półpasiec)
- silny ból głowy, sztywność karku, splątanie lub nagłe zaburzenia widzenia
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- owrzodzenia w jamie ustnej lub ból gardła
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu alkilosulfonianu i modulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu należy unikać tego połączenia, a jeśli leczenie alkilujące jest konieczne, modulator receptora S1P zwykle się odstawia. Przed rozpoczęciem kondycjonowania busulfanem lub treosulfanem siponimod albo etrasymod należy odstawić z wyprzedzeniem, uwzględniając czas powrotu liczby limfocytów do normy. Po leczeniu alkilosulfonianem włączenie lub ponowne włączenie siponimodu albo etrasymodu należy odroczyć do odbudowy hematologicznej i ustąpienia limfopenii. Decyzję o kolejności i odstępach powinien podjąć hematolog lub onkolog wspólnie z neurologiem albo gastroenterologiem prowadzącym chorobę przewlekłą. W okresie przejściowym należy rozważyć profilaktykę zakażeń zgodną z lokalnymi zaleceniami.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym bakteryjnych, grzybiczych i wirusowych, a także reaktywacji wirusów (np. VZV, CMV) oraz rzadkich zakażeń ośrodkowego układu nerwowego. Może się wydłużyć czas odbudowy liczby limfocytów i neutrofilów po chemioterapii lub kondycjonowaniu przed przeszczepieniem krwiotwórczych komórek macierzystych. Działanie obu grup utrzymuje się po odstawieniu, dlatego ryzyko dotyczy także okresu zmiany leczenia z jednego leku na drugi.
Mechanizm
Interakcja jest farmakodynamiczna i dotyczy wszystkich leków obu grup. Alkilosulfoniany (busulfan, treosulfan) uszkadzają DNA komórek szybko dzielących się i wywołują głęboką, często długotrwałą mielosupresję z neutropenią, limfopenią i małopłytkowością. Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu (siponimod, etrasymod) zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych i zmniejszają ich liczbę we krwi obwodowej. Oba efekty sumują się i nasilają immunosupresję. Istotna interakcja farmakokinetyczna jest mało prawdopodobna, ponieważ busulfan i treosulfan nie są metabolizowane przez cytochrom P450 w sposób, który wpływałby na metabolizm siponimodu lub etrasymodu. Brak par w części bazy dla treosulfanu i etrasymodu wynika z braku danych, a nie z innego działania, dlatego nie traktuje się ich jako wyjątków.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem przed włączeniem i regularnie w trakcie leczenia
- bezwzględna liczba limfocytów przed włączeniem modulatora receptora S1P po chemioterapii
- bezwzględna liczba neutrofilów i płytek krwi
- objawy zakażenia, w tym gorączka, półpasiec i objawy neurologiczne sugerujące zakażenie OUN
- status serologiczny VZV przed ponownym włączeniem modulatora receptora S1P
Kiedy ocena się zmienia
| Modulator receptora S1P włączany po leczeniu alkilosulfonianemkolejność włączenia · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | inne zalecenie | Siponimod lub etrasymod można włączyć dopiero po odbudowie hematologicznej i ustąpieniu limfopenii po busulfanie lub treosulfanie. Przed włączeniem należy wykonać morfologię z rozmazem i ocenić ryzyko zakażeń. |
| Alkilosulfonian włączany u pacjenta leczonego modulatorem receptora S1Pkolejność włączenia · alkilosulfoniany | inne zalecenie | Przed rozpoczęciem leczenia busulfanem lub treosulfanem modulator receptora S1P należy odstawić z wyprzedzeniem, uwzględniając, że liczba limfocytów wraca do normy stopniowo po zakończeniu jego stosowania. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
- Korzystna interakcjaPołączenie celowe
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.