Przejdź do treści
Poradniki Historia Szukaj

Interakcje / Cefoperazon / Cefoperazon i typranawir

Cefoperazon i typranawir

Jaki opis pokazać?

Niekorzystna interakcja

Przy jednoczesnym stosowaniu oznacz INR lub czas protrombinowy przed leczeniem i w jego trakcie, a pacjenta obserwuj w kierunku krwawień.

Nie pij alkoholu w czasie leczenia antybiotykiem i przez 5 dni po nim, a każde nietypowe krwawienie od razu zgłoś lekarzowi.

Niekorzystna interakcjaCefoperazon+ TypranawirPrzy jednoczesnym stosowaniu oznacz INR lub czas protrombinowy przed leczeniem i w jego trakcie, a pacjenta obserwuj w kierunku krwawień.Nie pij alkoholu w czasie leczenia antybiotykiem i przez 5 dni po nim, a każde nietypowe krwawienie od razu zgłoś lekarzowi.opóźniony (dni)teoretyczne

Niekorzystna interakcja

Nie pij alkoholu w czasie leczenia antybiotykiem i przez 5 dni po nim, a każde nietypowe krwawienie od razu zgłoś lekarzowi.

Antybiotyk cefoperazon i lek przeciwwirusowy typranawir mogą razem zwiększać skłonność do krwawień. Lekarz może zlecić badanie krwi sprawdzające krzepnięcie. Cefoperazon reaguje też z alkoholem, a kapsułki typranawiru zawierają niewielką ilość alkoholu, dlatego możesz odczuć zaczerwienienie twarzy lub szybsze bicie serca.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • siniaki bez wyraźnej przyczyny
  • krwawienie z nosa lub dziąseł
  • krew w moczu albo czarny stolec
  • nagły silny ból głowy, zaburzenia widzenia lub mowy
  • zaczerwienienie twarzy, pocenie się, kołatanie serca
ChPL
brak wzmianki
Mechanizm
PD – sumowanie, PK – metabolizm
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Przy jednoczesnym stosowaniu oznacz INR lub czas protrombinowy przed leczeniem i w jego trakcie, a pacjenta obserwuj w kierunku krwawień. U pacjentów z grup ryzyka rozważ profilaktyczne podanie witaminy K albo wybierz cefalosporynę bez łańcucha N-metylotiotetrazolowego. Pacjent nie powinien pić alkoholu w czasie leczenia cefoperazonem i przez 5 dni po jego zakończeniu[1].

Skutek kliniczny

Możliwe wydłużenie czasu protrombinowego i zwiększone ryzyko krwawień, zwłaszcza u pacjentów niedożywionych, z niedoborem witaminy K, z chorobą wątroby lub przyjmujących leki przeciwzakrzepowe. Rzadziej i słabiej może wystąpić reakcja disulfiramowa związana z etanolem zawartym w kapsułkach typranawiru.

Mechanizm

Połączenie wymaga kontroli krzepnięcia i obserwacji w kierunku krwawień, bo oba leki mogą zwiększać ryzyko krwawienia. Cefoperazon ma w budowie łańcuch boczny N-metylotiotetrazolowy, który hamuje przemiany witaminy K i może wywołać hipoprotrombinemię. Typranawir podawany z rytonawirem wiąże się z ryzykiem krwawień, w tym wewnątrzczaszkowych, i może hamować agregację płytek. Drugi, mniej istotny mechanizm dotyczy etanolu. Cefoperazon hamuje rozkład alkoholu i u pacjentów pijących alkohol podczas leczenia oraz do 5 dni po ostatniej dawce wywołuje reakcję disulfiramową z zaczerwienieniem twarzy, poceniem, bólem głowy i tachykardią[1]. Kapsułki typranawiru zawierają etanol jako substancję pomocniczą, więc teoretycznie mogą wywołać łagodną reakcję tego typu. Interakcji farmakokinetycznej przez CYP3A nie należy się spodziewać, bo cefoperazon jest wydalany głównie z żółcią i nie jest istotnym substratem tego enzymu.

Metabolizm i transportery

  • Typranawir: inhibitor CYP1A2[2], inhibitor CYP2C19[2], inhibitor CYP2C9[2], inhibitor CYP2D6[2], inhibitor CYP3A4[2], słaby inhibitor P-gp[2], induktor CYP1A2[2], induktor CYP2C9[2], induktor CYP3A4[2], silny induktor P-gp[2], wrażliwy substrat CYP3A4[3], substrat P-gp[2]

Monitorować

  • INR lub czas protrombinowy
  • objawy krwawienia (krwiaki, krwawienie z dziąseł, krew w moczu lub stolcu)
  • objawy neurologiczne sugerujące krwawienie wewnątrzczaszkowe
  • próby wątrobowe
  • objawy reakcji disulfiramowej (zaczerwienienie twarzy, kołatanie serca)

Bezpieczniejsze alternatywy

ceftriaksoncefotaksymceftazydymcefepim

Kiedy ocena się zmienia

Kilka dni leczeniaczas leczenia · cefoperazonryzyko rośnieRyzyko hipoprotrombinemii rośnie wraz z czasem leczenia cefoperazonem, zwłaszcza przy niedoborze witaminy K. Przy dłuższej terapii kontroluj INR regularnie.
Leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe w leczeniukolejność włączenia · pacjentryzyko rośnieJednoczesne stosowanie leków przeciwzakrzepowych lub przeciwpłytkowych znacząco zwiększa ryzyko krwawienia. Kontroluj INR częściej i rozważ cefalosporynę bez łańcucha N-metylotiotetrazolowego.
Kapsułki miękkie zawierające etanolpostać · typranawirinne zalecenieEtanol zawarty w kapsułkach typranawiru może teoretycznie wywołać łagodną reakcję disulfiramową z cefoperazonem. Poinformuj pacjenta o możliwych objawach.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Cefobid 1 g, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań i infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.11.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cefobid-100013399/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
  3. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: fda.gov

Alkohol przy tych lekach

Cefoperazon a alkohol: brak opisu w bazie.

Niekorzystna interakcjaTypranawira alkoholZalecaj ograniczenie alkoholu do minimum, a u pacjentów pijących regularnie lub nadmiernie jego unikanie.Ogranicz alkohol do minimum, a jeśli pijesz regularnie, powiedz o tym lekarzowi i nie pomijaj badań wątroby.opóźniony (dni)teoretyczne

Niekorzystna interakcja

Ogranicz alkohol do minimum, a jeśli pijesz regularnie, powiedz o tym lekarzowi i nie pomijaj badań wątroby.

Ten lek na HIV może obciążać wątrobę, a alkohol działa na nią podobnie. Picie alkoholu, zwłaszcza regularne, zwiększa więc ryzyko uszkodzenia wątroby. Alkohol utrudnia też pamiętanie o regularnym przyjmowaniu dawek, a to jest kluczowe dla skuteczności leczenia. Kapsułki zawierają bardzo małą ilość alkoholu, która sama nie daje odczuwalnych skutków.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • zażółcenie skóry lub białek oczu
  • ciemny mocz lub jasny stolec
  • ból pod prawym łukiem żebrowym
  • nudności, wymioty, brak apetytu
  • nietypowe zmęczenie
  • ból lub sztywność stawów, zwłaszcza biodra
ChPL
brak wzmianki
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Zalecaj ograniczenie alkoholu do minimum, a u pacjentów pijących regularnie lub nadmiernie jego unikanie. U osób z wywiadem nadużywania alkoholu przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia oceniaj czynność wątroby, a przy rozpoznaniu zaburzenia czynności wątroby w klasie B lub C według Childa-Pugha typranawir jest przeciwwskazany.[1] U pacjentów leczonych disulfiramem z powodu uzależnienia od alkoholu pamiętaj o etanolu zawartym w kapsułkach.[1]

Skutek kliniczny

Regularne lub nadmierne picie alkoholu może zwiększać ryzyko polekowego zapalenia wątroby i niewydolności wątroby w trakcie leczenia typranawirem z rytonawirem. Picie alkoholu sprzyja też pomijaniu dawek, co przy leczeniu HIV grozi utratą kontroli wiremii i narastaniem oporności wirusa. Przewlekłe picie alkoholu jest jednym z czynników ryzyka martwicy kości.[1]

Mechanizm

Główne ryzyko połączenia wynika z sumowania się działania uszkadzającego wątrobę. Typranawir podawany z małą dawką rytonawiru należy do inhibitorów proteazy HIV o największym potencjale hepatotoksycznym, a etanol, zwłaszcza pity regularnie, sam uszkadza wątrobę. Charakterystyka produktu nie wymienia alkoholu wśród przeciwwskazań ani nie zaleca jego unikania, przeciwwskazuje natomiast stosowanie leku u pacjentów z umiarkowanym lub ciężkim zaburzeniem czynności wątroby (klasa B lub C w skali Childa-Pugha).[1] Alkoholowa choroba wątroby może więc wykluczyć leczenie typranawirem. ChPL wymienia też spożywanie alkoholu jako jeden z czynników ryzyka martwicy kości u pacjentów leczonych przeciwretrowirusowo.[1] Kapsułki miękkie zawierają etanol jako substancję pomocniczą (100 mg w kapsułce, do 200 mg w dawce), co może wywołać reakcję disulfiramową u osób przyjmujących disulfiram lub metronidazol.[1] Sama ilość etanolu w kapsułce nie powoduje zauważalnych skutków.[1] Nie ma badań farmakokinetycznych oceniających wpływ etanolu na stężenie typranawiru.

Metabolizm i transportery

  • Typranawir: inhibitor CYP1A2[2], inhibitor CYP2C19[2], inhibitor CYP2C9[2], inhibitor CYP2D6[2], inhibitor CYP3A4[2], słaby inhibitor P-gp[2], induktor CYP1A2[2], induktor CYP2C9[2], induktor CYP3A4[2], silny induktor P-gp[2], wrażliwy substrat CYP3A4[3], substrat P-gp[2]

Monitorować

  • aktywność AlAT i AspAT
  • stężenie bilirubiny
  • objawy zapalenia wątroby (zmęczenie, nudności, żółtaczka, ciemny mocz)
  • regularność przyjmowania dawek
  • bóle i sztywność stawów

Kiedy ocena się zmienia

Okazjonalnie, nie więcej niż 1 porcja standardowailość alkoholu · pacjentryzyko malejeOkazjonalne spożycie niewielkiej ilości alkoholu u pacjenta z prawidłową czynnością wątroby wiąże się z małym ryzykiem, wystarczy poinformować o objawach uszkodzenia wątroby.
Regularne picie lub uzależnienie od alkoholuczas leczenia · pacjentinne zalecenieU pacjentów nadużywających alkoholu należy ocenić czynność wątroby, przy zaburzeniu w klasie B lub C według Childa-Pugha typranawir jest przeciwwskazany.
Kapsułki miękkiepostać · alkoholinne zalecenieEtanol zawarty w kapsułkach (do 200 mg w dawce) może wywołać reakcję disulfiramową u pacjentów przyjmujących disulfiram lub metronidazol.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
  3. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov

Pełny opis tej pary

Inne interakcje tych leków 466

Połączenie przeciwwskazaneAmiodaron+ TypranawirPołączenie amiodaronu z typranawirem podawanym z rytonawirem jest przeciwwskazane i nie należy go stosować.Nie zaczynaj przyjmować tych leków razem i od razu powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie HIV oraz kardiologowi, że masz przepisane oba leki.nieznanyteoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie zaczynaj przyjmować tych leków razem i od razu powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie HIV oraz kardiologowi, że masz przepisane oba leki.

Tych dwóch leków nie wolno przyjmować razem. Lek na HIV mocno spowalnia usuwanie z organizmu leku na serce, przez co jego ilość we krwi może wzrosnąć do niebezpiecznego poziomu. Może to wywołać groźne zaburzenia rytmu serca, a nawet zagrażać życiu. Lek na serce utrzymuje się w organizmie wiele miesięcy, więc ryzyko istnieje także krótko po jego odstawieniu.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • kołatanie serca lub nierówne bicie serca
  • bardzo wolne tętno
  • zawroty głowy
  • omdlenie lub uczucie, że zaraz zemdlejesz
  • duszność lub ból w klatce piersiowej
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm, PK – transport
Początek
nieznany
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Połączenie amiodaronu z typranawirem podawanym z rytonawirem jest przeciwwskazane i nie należy go stosować.[1] Lekarz prowadzący leczenie przeciwretrowirusowe i kardiolog powinni wspólnie wybrać inny schemat przeciwretrowirusowy albo inną metodę kontroli rytmu. Ze względu na bardzo długi okres półtrwania amiodaronu interakcja może wystąpić nawet kilka miesięcy po jego odstawieniu[2], dlatego rozpoczęcie typranawiru po niedawnym leczeniu amiodaronem wymaga konsultacji kardiologicznej i kontroli EKG.

Skutek kliniczny

Wzrost stężenia amiodaronu grozi poważnymi i zagrażającymi życiu powikłaniami – nadmiernym wydłużeniem odstępu QT, zaburzeniami rytmu typu torsade de pointes, ciężką bradykardią i zaburzeniami przewodzenia.[1] Dodatkowo możliwe jest zwiększenie ekspozycji na typranawir i nasilenie jego działań niepożądanych.

Mechanizm

Typranawir podawany z małą dawką rytonawiru silnie hamuje wątrobową i jelitową aktywność CYP3A4, a eliminacja amiodaronu w dużym stopniu zależy od CYP3A, dlatego jego stężenie w osoczu może znacznie wzrosnąć.[1] Amiodaron i jego metabolit deetyloamiodaron hamują glikoproteinę P[2], a hamowanie glikoproteiny P może zwiększać stężenie typranawiru w osoczu.[1]

Metabolizm i transportery

Wspólny mechanizm:

  • Amiodaron – słaby inhibitor CYP3A4[3], typranawir – wrażliwy substrat CYP3A4[3]
  • Amiodaron – inhibitor P-gp[3], typranawir – substrat P-gp[4]
  • Typranawir – inhibitor CYP3A4[4], amiodaron – wrażliwy substrat CYP3A4[5]
  • Typranawir – induktor CYP3A4[4], amiodaron – wrażliwy substrat CYP3A4[5]
  • Amiodaron: inhibitor CYP1A2[5], inhibitor CYP2B6[5], inhibitor CYP2C19[5], inhibitor CYP2C8[5], umiarkowany inhibitor CYP2C9[3], słaby inhibitor CYP2D6[3], słaby inhibitor CYP3A4[3], inhibitor OCT2[5], inhibitor P-gp[3], drugorzędny szlak substrat CYP2C8[5], wrażliwy substrat CYP3A4[5]
  • Typranawir: inhibitor CYP1A2[4], inhibitor CYP2C19[4], inhibitor CYP2C9[4], inhibitor CYP2D6[4], inhibitor CYP3A4[4], słaby inhibitor P-gp[4], induktor CYP1A2[4], induktor CYP2C9[4], induktor CYP3A4[4], silny induktor P-gp[4], wrażliwy substrat CYP3A4[3], substrat P-gp[4]

Monitorować

  • EKG z oceną odstępu QT
  • częstość rytmu serca i przewodzenie przedsionkowo-komorowe
  • stężenie potasu i magnezu we krwi
  • objawy omdleń, kołatania serca i zawrotów głowy

Bezpieczniejsze alternatywy

dolutegrawirraltegrawir

Kiedy ocena się zmienia

Odstawiony w ciągu ostatnich miesięcyczas leczenia · amiodaroninne zalecenieZe względu na bardzo długi okres półtrwania amiodaronu interakcja może wystąpić nawet kilka miesięcy po zakończeniu jego stosowania. Włączenie typranawiru z rytonawirem w tym okresie wymaga konsultacji kardiologicznej i kontroli EKG z oceną QT.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Cordarone 200 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cordarone-100015850/
  3. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: fda.gov
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Cordarone. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/cordarone-100015850/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneCefoperazon+ TorasemidNie łącz torasemidu z cefoperazonem.Powiedz lekarzowi w szpitalu, że przyjmujesz torasemid, zanim dostaniesz cefoperazon, i nie odstawiaj sam żadnego z leków.opóźniony (dni)teoretyczne

Połączenie przeciwwskazane

Powiedz lekarzowi w szpitalu, że przyjmujesz torasemid, zanim dostaniesz cefoperazon, i nie odstawiaj sam żadnego z leków.

Lek moczopędny torasemid może zwiększać szkodliwy wpływ antybiotyku cefoperazonu na nerki. Tych dwóch leków nie stosuje się razem. Cefoperazon podaje się w szpitalu, dlatego ważne jest, aby lekarz wiedział, że przyjmujesz torasemid.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • wyraźnie mniej oddawanego moczu
  • obrzęki nóg lub twarzy
  • silne pragnienie, suchość w ustach, zawroty głowy
  • skurcze mięśni lub kołatanie serca
  • nagłe osłabienie i senność
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
teoretyczne

Postępowanie

Nie łącz torasemidu z cefoperazonem[1]. Wybierz antybiotyk spoza grupy cefalosporyn albo, jeśli lekarz uzna leczenie cefoperazonem za niezbędne, czasowo odstaw lub zmniejsz dawkę torasemidu i zapewnij właściwe nawodnienie. Jeśli połączenie jest nieuniknione, kontroluj czynność nerek i elektrolity przez cały okres terapii.

Skutek kliniczny

Ryzyko ostrego uszkodzenia nerek ze wzrostem stężenia kreatyniny i spadkiem diurezy. Niedobór potasu i magnezu wywołany torasemidem może nakładać się na zaburzenia wodno-elektrolitowe w przebiegu ciężkiego zakażenia.

Mechanizm

Torasemidu nie łączy się z cefalosporynami, w tym z cefoperazonem[1]. Torasemid, zwłaszcza w dużych dawkach, nasila nefrotoksyczne działanie cefalosporyn[1]. Diureza pętlowa prowadzi do odwodnienia i zmniejszenia przepływu nerkowego, co sprzyja uszkodzeniu kanalików przez antybiotyk.

Monitorować

  • stężenie kreatyniny i eGFR przed leczeniem i w jego trakcie
  • diureza dobowa i bilans płynów
  • stężenie potasu i magnezu w surowicy
  • ciśnienie tętnicze i objawy odwodnienia

Kiedy ocena się zmienia

Duże dawkidawka · torasemidryzyko rośnieNasilenie nefrotoksyczności cefalosporyn jest większe przy dużych dawkach torasemidu.
Obniżony eGFReGFR · pacjentryzyko rośnieWcześniejsze upośledzenie czynności nerek lub uszkodzenie nerek po innych lekach nefrotoksycznych zwiększa ryzyko ostrego uszkodzenia nerek.
Wiek podeszływiek · pacjentryzyko rośnieU osób starszych częstsze są odwodnienie i ograniczona rezerwa nerkowa, co zwiększa ryzyko nefrotoksyczności.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Toramide 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/toramide-100140100/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneDihydroergotamina+ TypranawirDihydroergotaminy nie stosuje się u pacjenta leczonego typranawirem z rytonawirem w żadnej postaci.Nie przyjmuj dihydroergotaminy, jeśli leczysz się typranawirem, i zapytaj lekarza lub farmaceutę o inny lek na migrenę.szybki (godziny)opisy przypadków

Połączenie przeciwwskazane

Nie przyjmuj dihydroergotaminy, jeśli leczysz się typranawirem, i zapytaj lekarza lub farmaceutę o inny lek na migrenę.

Lek na HIV typranawir, który przyjmuje się razem z rytonawirem, bardzo silnie zwiększa ilość dihydroergotaminy we krwi. Może to spowodować groźne zwężenie naczyń krwionośnych i niedokrwienie palców, serca lub mózgu. Tych leków nie wolno przyjmować razem.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • zimne, blade lub sine palce rąk albo stóp
  • drętwienie, mrowienie lub ból kończyn
  • ból lub ucisk w klatce piersiowej
  • nagłe zaburzenia widzenia lub mowy, osłabienie jednej strony ciała
  • silne nudności i wymioty
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm
Początek
szybki (godziny)
Dowody
opisy przypadków

Postępowanie

Dihydroergotaminy nie stosuje się u pacjenta leczonego typranawirem z rytonawirem w żadnej postaci.[1] W leczeniu napadu migreny wybierz lek niezależny od CYP3A, a decyzję o ewentualnej zmianie schematu przeciwretrowirusowego pozostaw lekarzowi prowadzącemu leczenie HIV. Hamowanie CYP3A nie ustępuje natychmiast po odstawieniu typranawiru z rytonawirem, dlatego dihydroergotaminę włącza się dopiero po konsultacji z lekarzem.

Skutek kliniczny

Wzrost stężenia dihydroergotaminy grozi zatruciem sporyszem z silnym skurczem naczyń, niedokrwieniem kończyn i narządów, aż do martwicy palców oraz niedokrwienia mięśnia sercowego lub mózgu. Inhibitory proteazy HIV, w tym rytonawir, który zawsze towarzyszy typranawirowi, zwiększają ryzyko poważnych działań niepożądanych dihydroergotaminy.[2] Zwiększenie stężenia pochodnych ergotaminy może spowodować poważne i zagrażające życiu powikłania.[1]

Mechanizm

Typranawir podawany z małą dawką rytonawiru silnie hamuje wątrobową i jelitową aktywność CYP3A4.[1] Eliminacja dihydroergotaminy w dużym stopniu zależy od CYP3A, dlatego jej stężenie w osoczu może znacznie wzrosnąć.[1] Zahamowanie cytochromu P-450 zaburza metabolizm dihydroergotaminy i nasila toksyczność alkaloidu.[2]

Metabolizm i transportery

  • Typranawir: inhibitor CYP1A2[3], inhibitor CYP2C19[3], inhibitor CYP2C9[3], inhibitor CYP2D6[3], inhibitor CYP3A4[3], słaby inhibitor P-gp[3], induktor CYP1A2[3], induktor CYP2C9[3], induktor CYP3A4[3], silny induktor P-gp[3], wrażliwy substrat CYP3A4[4], substrat P-gp[3]

Monitorować

  • objawy niedokrwienia kończyn (zimne, blade lub sine palce, drętwienie, ból)
  • ból w klatce piersiowej
  • objawy neurologiczne (zaburzenia widzenia, mowy, niedowłady)
  • ciśnienie tętnicze

Bezpieczniejsze alternatywy

sumatryptanryzatryptan

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Dihydroergotaminum Filofarm 2 mg/g, roztwór doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/dihydroergotaminum-filofarm-100019108/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
  4. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: fda.gov

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneDziurawiec+ TypranawirPołączenie jest przeciwwskazane – typranawiru podawanego z małą dawką rytonawiru nie łączy się z żadnymi preparatami zawierającymi ziele dziurawca.Nie stosuj żadnych preparatów z dziurawcem, a jeśli już je przyjmujesz, skontaktuj się z lekarzem prowadzącym leczenie HIV i powiedz mu o tym.opóźniony (dni)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Nie stosuj żadnych preparatów z dziurawcem, a jeśli już je przyjmujesz, skontaktuj się z lekarzem prowadzącym leczenie HIV i powiedz mu o tym.

Dziurawiec przyspiesza usuwanie typranawiru z organizmu, przez co lek na HIV może przestać działać. Wirus może wtedy zacząć się namnażać i uodpornić na leczenie. Dotyczy to także herbatek, kropli i ziołowych mieszanek z dziurawcem. Działanie dziurawca utrzymuje się jeszcze jakiś czas po jego odstawieniu.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • wzrost wiremii lub spadek liczby limfocytów CD4 w badaniach kontrolnych
  • nawracające infekcje, gorączka, przewlekłe zmęczenie
  • po odstawieniu dziurawca: zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz, ból pod prawym łukiem żebrowym
  • po odstawieniu dziurawca: nietypowe krwawienia lub siniaki, silny ból głowy
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm, PK – transport
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Połączenie jest przeciwwskazane – typranawiru podawanego z małą dawką rytonawiru nie łączy się z żadnymi preparatami zawierającymi ziele dziurawca[1]. Dziurawca nie stosuje się u osób przyjmujących leki przeciwwirusowe z powodu zakażenia HIV[2]. Jeśli pacjent już przyjmuje oba preparaty, dziurawiec należy odstawić w porozumieniu z lekarzem prowadzącym leczenie HIV, a następnie skontrolować wiremię. Po odstawieniu dziurawca wygasanie indukcji może zwiększać stężenie typranawiru, dlatego w tym okresie warto obserwować pacjenta pod kątem działań niepożądanych typranawiru, zwłaszcza objawów uszkodzenia wątroby i krwawień.

Skutek kliniczny

Zmniejszenie stężenia typranawiru w osoczu i osłabienie jego działania klinicznego[1]. Grozi to utratą kontroli wiremii HIV i wyselekcjonowaniem szczepów opornych na inhibitory proteazy, co zawęża dalsze możliwości leczenia.

Mechanizm

Dziurawiec przy systematycznym stosowaniu indukuje enzymy cytochromu P450, w tym CYP3A4, oraz glikoproteinę P[3]. Typranawir jest substratem CYP3A i P-gp, a leki indukujące CYP3A i (lub) P-gp zmniejszają jego stężenie w osoczu i osłabiają działanie terapeutyczne[1]. Indukcja narasta stopniowo i utrzymuje się jeszcze przez pewien czas po odstawieniu dziurawca.

Metabolizm i transportery

Wspólny mechanizm:

  • Dziurawiec – silny induktor CYP3A4[4], typranawir – wrażliwy substrat CYP3A4[4]
  • Dziurawiec: silny induktor CYP3A4[4]
  • Typranawir: inhibitor CYP1A2[5], inhibitor CYP2C19[5], inhibitor CYP2C9[5], inhibitor CYP2D6[5], inhibitor CYP3A4[5], słaby inhibitor P-gp[5], induktor CYP1A2[5], induktor CYP2C9[5], induktor CYP3A4[5], silny induktor P-gp[5], wrażliwy substrat CYP3A4[4], substrat P-gp[5]

Monitorować

  • wiremia HIV (HIV RNA) po wykryciu jednoczesnego stosowania
  • próby wątrobowe (AlAT, AspAT, bilirubina) po odstawieniu dziurawca
  • objawy krwawienia po odstawieniu dziurawca

Bezpieczniejsze alternatywy

escytalopramsertralina

Kiedy ocena się zmienia

Dziurawiec stosowany przed rozpoczęciem leczenia typranawiremkolejność włączenia · dziurawiecinne zalecenieIndukcja enzymów utrzymuje się po odstawieniu dziurawca, dlatego przed rozpoczęciem terapii typranawirem z rytonawirem należy ustalić, czy pacjent przyjmował dziurawiec, odstawić go i zachować odstęp przed rozpoczęciem leczenia zgodnie z decyzją lekarza. Wiremię warto ocenić wcześniej niż zwykle po włączeniu leczenia.
Odstawienie dziurawca u pacjenta przyjmującego już oba preparatykolejność włączenia · dziurawiecinne zalecenieOdstawienie dziurawca u pacjenta przyjmującego typranawir z rytonawirem prowadzi do stopniowego wzrostu stężenia typranawiru. Należy skontrolować wiremię i obserwować pacjenta pod kątem hepatotoksyczności oraz krwawień.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Intractum Hyperici Phytopharm 4,65 g/5 ml, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/intractum-hyperici-phytopharm-100031859/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Digestonic -, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/digestonic-100018913/
  4. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 11.11.2026]. Dostępne na: fda.gov
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneErgotamina+ TypranawirPołączenie jest przeciwwskazane – ergotaminy nie stosuje się u pacjenta leczonego typranawirem z rytonawirem.Nie przyjmuj ergotaminy, gdy jesteś leczony typranawirem – zapytaj lekarza lub farmaceutę o inny lek na migrenę.szybki (godziny)opisy przypadków

Połączenie przeciwwskazane

Nie przyjmuj ergotaminy, gdy jesteś leczony typranawirem – zapytaj lekarza lub farmaceutę o inny lek na migrenę.

Lek na HIV, który przyjmujesz, bardzo silnie spowalnia usuwanie ergotaminy z organizmu. Ergotamina może się wtedy gromadzić i powodować groźny skurcz naczyń krwionośnych. Może to prowadzić do niedokrwienia rąk i nóg, serca lub mózgu. Tych leków nie wolno przyjmować razem.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • zimne, blade lub sine palce rąk albo stóp
  • drętwienie lub mrowienie dłoni i stóp
  • ból nóg podczas chodzenia
  • ból lub ucisk w klatce piersiowej
  • nagłe zaburzenia widzenia lub mowy, osłabienie ręki albo nogi
  • nudności i wymioty
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm
Początek
szybki (godziny)
Dowody
opisy przypadków

Postępowanie

Połączenie jest przeciwwskazane – ergotaminy nie stosuje się u pacjenta leczonego typranawirem z rytonawirem.[1] Przeciwwskazanie obejmuje też inne pochodne sporyszu, takie jak dihydroergotamina, ergonowina i metyloergonowina.[1] Napady migreny leczy się lekami bez metabolizmu zależnego od CYP3A4, a przed wyborem tryptanu sprawdza się jego drogę eliminacji. Jeśli pacjent przyjął już oba leki, należy niezwłocznie odstawić ergotaminę i ocenić go pod kątem objawów niedokrwienia.

Skutek kliniczny

Wzrost stężenia ergotaminy może wywołać ostre zatrucie alkaloidami sporyszu (ergotyzm). Objawia się ono silnym skurczem naczyń obwodowych z niedokrwieniem kończyn, które może prowadzić do martwicy, a także niedokrwieniem mięśnia sercowego lub ośrodkowego układu nerwowego. Te powikłania mogą zagrażać życiu.[1]

Mechanizm

Typranawir podawany z małą dawką rytonawiru silnie hamuje wątrobową i jelitową aktywność CYP3A4.[1] Eliminacja ergotaminy w dużym stopniu zależy od CYP3A, dlatego jej stężenie w osoczu może znacznie wzrosnąć.[1] Inhibitory proteazy HIV, takie jak rytonawir, indynawir i nelfinawir, stosowane razem z ergotaminą zwiększają ryzyko poważnych działań niepożądanych.[2]

Metabolizm i transportery

  • Typranawir: inhibitor CYP1A2[3], inhibitor CYP2C19[3], inhibitor CYP2C9[3], inhibitor CYP2D6[3], inhibitor CYP3A4[3], słaby inhibitor P-gp[3], induktor CYP1A2[3], induktor CYP2C9[3], induktor CYP3A4[3], silny induktor P-gp[3], wrażliwy substrat CYP3A4[4], substrat P-gp[3]

Monitorować

  • objawy niedokrwienia kończyn – ochłodzenie, bladość lub sinica palców, drętwienie, ból
  • ciśnienie tętnicze
  • ból w klatce piersiowej i objawy niedokrwienia mięśnia sercowego
  • objawy neurologiczne – zaburzenia widzenia, mowy, niedowłady

Bezpieczniejsze alternatywy

sumatryptanryzatryptanparacetamol

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Ergotaminum Filofarm 1 mg, tabletki drażowane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ergotaminum-filofarm-100022547/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
  4. U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: fda.gov

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneInhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir)+ Alfa-adrenolityki urologiczne (np. tamsulosyna, sylodosyna, alfuzosyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i alfa-adrenolityku urologicznego należy unikać tego połączenia albo, gdy jest konieczne, wybrać lek o najmniejszym ryzyku i ściśle kontrolować ciśnienie tętnicze.Jeśli bierzesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy i lek na prostatę z grupy alfa-blokerów, nie zaczynaj ani nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem, a gdy już je bierzesz razem, wstawaj powoli i zgłoś lekarzowi zawroty głowy lub omdlenie.szybki (godziny)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli bierzesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy i lek na prostatę z grupy alfa-blokerów, nie zaczynaj ani nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem, a gdy już je bierzesz razem, wstawaj powoli i zgłoś lekarzowi zawroty głowy lub omdlenie.

Niektóre leki na HIV, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir, spowalniają usuwanie z organizmu leków na prostatę, takich jak alfuzosyna, sylodosyna czy tamsulosyna. Lek na prostatę gromadzi się wtedy we krwi i działa silniej niż powinien. Może to mocno obniżyć ciśnienie, zwłaszcza przy wstawaniu, i grozić zawrotami głowy, omdleniem lub upadkiem. Terazosyna jest wyjątkiem, bo organizm usuwa ją inną drogą.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • zawroty głowy lub pociemnienie przed oczami przy wstawaniu
  • omdlenie lub upadek
  • kołatanie serca lub szybkie bicie serca
  • silne osłabienie i senność
  • bolesny wzwód trwający kilka godzin
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm, PK – transport
Początek
szybki (godziny)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i alfa-adrenolityku urologicznego należy unikać tego połączenia albo, gdy jest konieczne, wybrać lek o najmniejszym ryzyku i ściśle kontrolować ciśnienie tętnicze. Alfuzosyna jest przeciwwskazana z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i inhibitorami proteazy wzmacnianymi rytonawirem. Nie należy jej z nimi łączyć. Sylodosyny nie zaleca się łączyć z silnymi inhibitorami CYP3A4. Tamsulosynę można rozważyć tylko ostrożnie, w najniższej dawce, z oceną ciśnienia w pozycji stojącej po rozpoczęciu leczenia. Jeśli pacjent wymaga alfa-adrenolityku, rozsądną opcją jest terazosyna z miareczkowaniem dawki od najniższej. Można też zamiast niego zastosować inhibitor 5-alfa-reduktazy. Gdy zmiana leczenia przeciwwirusowego jest możliwa, warto rozważyć schemat bez inhibitora proteazy i bez wzmacniacza farmakokinetycznego.

Skutek kliniczny

Większe stężenie alfa-adrenolityku nasila jego działanie rozszerzające naczynia. Może to dać hipotonię ortostatyczną, zawroty głowy, omdlenia i upadki, a także tachykardię odruchową. Alfuzosyna wydłuża odstęp QT zależnie od stężenia. To ryzyko sumuje się z działaniem sakwinawiru i rytonawiru, które same wydłużają QT. Najsilniejszy wzrost stężeń dotyczy alfuzosyny i sylodosyny. Przy tamsulosynie wzrost jest mniejszy, ale nadal może mieć znaczenie kliniczne.

Mechanizm

Inhibitory proteazy, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem, są silnymi inhibitorami CYP3A4. Dotyczy to też leków, które podaje się zawsze z rytonawirem, jak darunawir, typranawir czy sakwinawir. Alfuzosyna, sylodosyna i tamsulosyna są w dużej mierze metabolizowane przez CYP3A4. Gdy ten szlak zostaje zahamowany, ich stężenie we krwi wyraźnie rośnie i utrzymuje się dłużej. W przypadku sylodosyny dochodzi jeszcze hamowanie glikoproteiny P. Mechanizm jest wspólny dla całej grupy inhibitorów proteazy. W grupie alfa-adrenolityków dotyczy alfuzosyny, sylodosyny i tamsulosyny, ale nie terazosyny.

Monitorować

  • ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej, szczególnie w pierwszych dniach połączenia
  • objawy hipotonii ortostatycznej: zawroty głowy, omdlenia, upadki
  • częstość akcji serca
  • EKG z oceną odstępu QT przy połączeniu z sakwinawirem lub u pacjentów z innymi czynnikami ryzyka wydłużenia QT

Kiedy ocena się zmienia

wiek ≥ 65 latpacjentryzyko rośnieU osób starszych hipotonia ortostatyczna częściej prowadzi do upadków i złamań. Nasilenie działania alfa-adrenolityku jest u nich szczególnie niebezpieczne, więc należy unikać połączenia lub stosować najniższe dawki z kontrolą ciśnienia w pozycji stojącej.
Inhibitor proteazy dołączony do stałego leczenia alfa-adrenolitykiemkolejność włączenia · inhibitory proteazyinne zalecenieGdy inhibitor proteazy, zwłaszcza wzmacniany rytonawirem, dołącza się do wcześniej dobrze tolerowanego alfa-adrenolityku, stężenie alfa-adrenolityku rośnie w ciągu kilku dni. Należy wtedy odstawić alfuzosynę lub sylodosynę i zamienić je na lek bez tej interakcji. Przy tamsulosynie trzeba rozważyć zmniejszenie dawki i kontrolować ciśnienie w pierwszych dniach.

Źródła

  1. Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Accord 75 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/darunavir-accord-100407537/
  2. Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz 100 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
  3. Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Krka 200 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/atazanavir-krka-100402296/
  4. Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Accord 150 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/atazanavir-accord-100399016/
  5. Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/prezista-100201988/
  6. Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Krka 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/darunavir-krka-100401954/
  7. Charakterystyka Produktu Leczniczego Omnic Ocas 0,4 0,4 mg, tabletki powlekane o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/omnic-ocas-0-4-100136340/
  8. Charakterystyka Produktu Leczniczego Tanyz 0,4 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/tanyz-100158198/
  9. Charakterystyka Produktu Leczniczego Tamsudil 0,4 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu, twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/tamsudil-100158488/
  10. Charakterystyka Produktu Leczniczego Silodosin Recordati 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/silodosin-recordati-100416861/
  11. Charakterystyka Produktu Leczniczego Silodyx 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/silodyx-100316390/
  12. Charakterystyka Produktu Leczniczego Urorec 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/urorec-100074739/

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneInhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir)+ Inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (np. syldenafil, tadalafil, wardenafil) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i inhibitora fosfodiesterazy typu 5 należy podawać inhibitor PDE5 w najmniejszej dawce i z wydłużonym odstępem między dawkami albo całkowicie zrezygnować z połączenia, gdy charakterystyka produktu je przeciwwskazuje.Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie bierz żadnego leku na erekcję ani na nadciśnienie płucne z tej grupy bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo może być potrzebna znacznie mniejsza dawka albo inny lek.szybki (godziny)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie bierz żadnego leku na erekcję ani na nadciśnienie płucne z tej grupy bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo może być potrzebna znacznie mniejsza dawka albo inny lek.

Niektóre leki na HIV, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir, spowalniają usuwanie z organizmu leków na zaburzenia erekcji, takich jak syldenafil, tadalafil, wardenafil czy awanafil. Lek na erekcję działa wtedy dużo silniej i dłużej, niż powinien. Może to wywołać silny spadek ciśnienia, omdlenie, zaburzenia widzenia albo długi, bolesny wzwód. Część tych połączeń jest całkowicie zakazana, a przy innych potrzebna jest wyraźnie mniejsza dawka.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • silne zawroty głowy lub uczucie zbliżającego się omdlenia
  • omdlenie
  • nagłe pogorszenie lub utrata widzenia
  • wzwód trwający kilka godzin lub bolesny
  • kołatanie serca lub ból w klatce piersiowej
  • silny ból głowy
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm
Początek
szybki (godziny)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i inhibitora fosfodiesterazy typu 5 należy podawać inhibitor PDE5 w najmniejszej dawce i z wydłużonym odstępem między dawkami albo całkowicie zrezygnować z połączenia, gdy charakterystyka produktu je przeciwwskazuje. Awanafil jest przeciwwskazany z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i inhibitorami proteazy wzmacnianymi rytonawirem, dlatego tego połączenia nie należy stosować. Wardenafil jest przeciwwskazany z rytonawirem, a z pozostałymi inhibitorami proteazy należy go unikać, przy sakwinawirze także z powodu ryzyka wydłużenia odstępu QT. Syldenafil i tadalafil w leczeniu zaburzeń erekcji można stosować tylko w zredukowanej dawce i rzadziej niż zwykle, zgodnie z zaleceniami charakterystyki produktu. Przewlekłe stosowanie syldenafilu w tętniczym nadciśnieniu płucnym u pacjenta przyjmującego inhibitor proteazy jest przeciwwskazane, a tadalafil w tym wskazaniu wymaga specjalnego schematu włączania i odstawiania[1]. Pacjenta należy poinformować o objawach przedawkowania inhibitora PDE5 i bezwzględnym zakazie łączenia z azotanami.

Skutek kliniczny

Nasilenie i wydłużenie działania inhibitora PDE5 z ryzykiem ciężkiego niedociśnienia, zawrotów głowy, omdlenia, zaburzeń widzenia, bólu głowy, zaczerwienienia twarzy oraz przedłużonego, bolesnego wzwodu (priapizmu). Przy wardenafilu skojarzonym z sakwinawirem dochodzi ryzyko addycyjnego wydłużenia odstępu QT. Skutek dotyczy wszystkich par obu grup, a różnice w kwalifikacji wynikają z wrażliwości poszczególnych inhibitorów PDE5 i ze wskazania, w którym są stosowane.

Mechanizm

Inhibitory proteazy HIV, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem, silnie hamują izoenzym CYP3A4 w wątrobie i ścianie jelita. Wszystkie inhibitory fosfodiesterazy typu 5 są metabolizowane głównie przez CYP3A4, dlatego ich stężenie we krwi wyraźnie rośnie, a okres półtrwania się wydłuża. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy. Typranawir sam indukuje część enzymów, ale stosowany jest zawsze z rytonawirem, więc wypadkowym efektem jest hamowanie metabolizmu inhibitora PDE5. Fosamprenawir działa przez swój aktywny metabolit amprenawir i również jest wzmacniany rytonawirem.

Monitorować

  • ciśnienie tętnicze, zwłaszcza po pierwszej dawce inhibitora PDE5
  • objawy niedociśnienia ortostatycznego i omdlenia
  • zaburzenia widzenia
  • przedłużony lub bolesny wzwód
  • EKG i odstęp QT przy skojarzeniu sakwinawiru z wardenafilem
  • tolerancja wysiłku i objawy niewydolności prawej komory u pacjentów z nadciśnieniem płucnym

Kiedy ocena się zmienia

Regularne dawkowanie w tętniczym nadciśnieniu płucnymdawka · inhibitory fosfodiesterazy typu 5ryzyko rośniePrzewlekłe podawanie syldenafilu w nadciśnieniu płucnym z inhibitorem proteazy jest przeciwwskazane, ponieważ utrzymująca się wysoka ekspozycja grozi ciężkim niedociśnieniem. Tadalafil w tym wskazaniu można stosować wyłącznie według specjalnego schematu z charakterystyki produktu, pod kontrolą lekarza prowadzącego.
Włączanie inhibitora proteazy u pacjenta już leczonego inhibitorem PDE5kolejność włączenia · inhibitory fosfodiesterazy typu 5inne zalecenieGdy inhibitor proteazy jest włączany u pacjenta przyjmującego regularnie inhibitor PDE5, należy przerwać podawanie inhibitora PDE5 przed rozpoczęciem terapii przeciwretrowirusowej i po ustabilizowaniu jej ponownie włączyć go od najmniejszej dawki. Gdy kolejność jest odwrotna, inhibitor PDE5 rozpoczyna się od najmniejszej dawki.

Źródła

  1. Chinello P, Cicalini S, Pichini S, Pacifici R, Tempestilli M, Petrosillo N. Sildenafil plasma concentrations in two HIV patients with pulmonary hypertension treated with ritonavir-boosted protease inhibitors. Curr HIV Res. 2012;10(2):162-4. doi: 10.2174/157016212799937263. PMID: 22329523.

Pełny opis tej pary

Połączenie przeciwwskazaneInne leki nasercowe (np. iwabradyna, ranolazyna, mawakamten)+ Inhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir) klasaJednoczesnego stosowania inhibitora proteazy HIV i leku nasercowego zależnego od CYP3A4 należy unikać, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w ChPL albo wymaga zmiany leczenia.Jeśli bierzesz lek na serce i lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy albo rytonawir w leczeniu COVID-19, nie łącz ich bez zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o obu lekach.opóźniony (dni)badania kliniczne

Połączenie przeciwwskazane

Jeśli bierzesz lek na serce i lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy albo rytonawir w leczeniu COVID-19, nie łącz ich bez zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o obu lekach.

Niektóre leki na HIV, takie jak rytonawir, darunawir czy atazanawir, mocno spowalniają usuwanie z organizmu części leków na serce. Dotyczy to zwłaszcza ranolazyny, iwabradyny i mawakamtenu, których może wtedy we krwi zrobić się za dużo. Może to spowodować groźne zwolnienie lub zaburzenia rytmu serca, omdlenia albo osłabienie pracy serca. Trimetazydyna, meldonium, koenzym Q10 i preparaty z głogu nie stwarzają tego problemu.

Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się

  • bardzo wolne bicie serca
  • kołatanie serca lub nierówny rytm
  • zawroty głowy lub omdlenie
  • błyski lub jasne plamy w polu widzenia
  • duszność, obrzęki nóg lub nagłe osłabienie
ChPL
przeciwwskazane
Mechanizm
PK – metabolizm, PK – transport, PD – sumowanie
Początek
opóźniony (dni)
Dowody
badania kliniczne

Postępowanie

Jednoczesnego stosowania inhibitora proteazy HIV i leku nasercowego zależnego od CYP3A4 należy unikać, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w ChPL albo wymaga zmiany leczenia. Ranolazyna i iwabradyna są przeciwwskazane z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i innymi inhibitorami proteazy HIV, i należy je odstawić lub zastąpić innym lekiem. Mawakamtenu nie należy włączać u pacjenta leczonego wzmacnianym inhibitorem proteazy bez konsultacji kardiologicznej, a u osób słabo metabolizujących przez CYP2C19 połączenie jest przeciwwskazane. Dotyczy to także krótkiej kuracji nirmatrelwirem z rytonawirem w COVID-19, a po jej zakończeniu z ponownym włączeniem ranolazyny lub iwabradyny trzeba odczekać kilka dni[1]. Jeżeli lek nasercowy jest niezbędny, rozważ z lekarzem prowadzącym leczenie HIV zmianę schematu na niewzmacniany inhibitor integrazy.

Skutek kliniczny

Przy ranolazynie wzrost stężenia grozi wydłużeniem odstępu QT, częstoskurczem typu torsade de pointes, zawrotami głowy, nudnościami i omdleniami. Przy iwabradynie grozi ciężką bradykardią, blokiem przedsionkowo-komorowym, zaburzeniami widzenia typu fosfenów i arytmią komorową wtórną do bradykardii. Przy mawakamtenie grozi nadmiernym spadkiem frakcji wyrzutowej lewej komory i niewydolnością serca. Interakcja dotyczy wszystkich inhibitorów proteazy z listy, ale nie wszystkich leków nasercowych – leki nie zależne od CYP3A4 są wyjątkami.

Mechanizm

Inhibitory proteazy HIV, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem lub kobicystatem, silnie hamują CYP3A4, a część z nich także glikoproteinę P[2]. Ranolazyna, iwabradyna i mawakamten są metabolizowane w dużej mierze przez CYP3A4, a ranolazyna jest dodatkowo substratem glikoproteiny P, dlatego ich stężenie we krwi wielokrotnie rośnie. Sakwinawir i atazanawir dodatkowo wydłużają odstęp PR lub QT, co sumuje się z wydłużeniem QT po ranolazynie i z bradykardią po iwabradynie. Hamowanie CYP3A4 przez rytonawir utrzymuje się jeszcze kilka dni po jego odstawieniu.

Monitorować

  • częstość rytmu serca
  • EKG z oceną odstępów QTc i PR
  • ciśnienie tętnicze
  • objawy niewydolności serca i frakcja wyrzutowa lewej komory przy mawakamtenie
  • zawroty głowy, omdlenia i zaburzenia widzenia

Źródła

  1. Casey B, Vernick RC, Bahekar A, Patel D, Ncogo Alene I. Ranolazine Toxicity Secondary to Paxlovid. Cureus. 2023;15(4):e37153. doi: 10.7759/cureus.37153. PMID: 37153311.
  2. Maideen NMP, Kandasamy K, Balasubramanian R. Pharmacokinetic Interactions of Paxlovid Involving CYP3A Enzymes and P-gp Transporter: An Overview of Clinical Data. Curr Drug Metab. 2024;25(9):639-652. doi: 10.2174/0113892002320326250123082112. PMID: 39917926.

Pełny opis tej pary

Oznaczenia na tej stronie

  • Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
  • Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
  • Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
  • Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
  • Korzystna interakcjaPołączenie celowe

Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.

Zgłoś błąd lub sugestię

Zgłoszenie trafi do redakcji razem z adresem tej strony. Nie podawaj danych pacjenta. Zasady przetwarzania danych opisuje polityka prywatności.