Interakcje / Cefoperazon / Cefoperazon i typranawir
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Przy jednoczesnym stosowaniu oznacz INR lub czas protrombinowy przed leczeniem i w jego trakcie, a pacjenta obserwuj w kierunku krwawień.
Nie pij alkoholu w czasie leczenia antybiotykiem i przez 5 dni po nim, a każde nietypowe krwawienie od razu zgłoś lekarzowi.
Niekorzystna interakcjaCefoperazon+ TypranawirPrzy jednoczesnym stosowaniu oznacz INR lub czas protrombinowy przed leczeniem i w jego trakcie, a pacjenta obserwuj w kierunku krwawień.Nie pij alkoholu w czasie leczenia antybiotykiem i przez 5 dni po nim, a każde nietypowe krwawienie od razu zgłoś lekarzowi.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie pij alkoholu w czasie leczenia antybiotykiem i przez 5 dni po nim, a każde nietypowe krwawienie od razu zgłoś lekarzowi.
Antybiotyk cefoperazon i lek przeciwwirusowy typranawir mogą razem zwiększać skłonność do krwawień. Lekarz może zlecić badanie krwi sprawdzające krzepnięcie. Cefoperazon reaguje też z alkoholem, a kapsułki typranawiru zawierają niewielką ilość alkoholu, dlatego możesz odczuć zaczerwienienie twarzy lub szybsze bicie serca.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- siniaki bez wyraźnej przyczyny
- krwawienie z nosa lub dziąseł
- krew w moczu albo czarny stolec
- nagły silny ból głowy, zaburzenia widzenia lub mowy
- zaczerwienienie twarzy, pocenie się, kołatanie serca
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu oznacz INR lub czas protrombinowy przed leczeniem i w jego trakcie, a pacjenta obserwuj w kierunku krwawień. U pacjentów z grup ryzyka rozważ profilaktyczne podanie witaminy K albo wybierz cefalosporynę bez łańcucha N-metylotiotetrazolowego. Pacjent nie powinien pić alkoholu w czasie leczenia cefoperazonem i przez 5 dni po jego zakończeniu[1].
Skutek kliniczny
Możliwe wydłużenie czasu protrombinowego i zwiększone ryzyko krwawień, zwłaszcza u pacjentów niedożywionych, z niedoborem witaminy K, z chorobą wątroby lub przyjmujących leki przeciwzakrzepowe. Rzadziej i słabiej może wystąpić reakcja disulfiramowa związana z etanolem zawartym w kapsułkach typranawiru.
Mechanizm
Połączenie wymaga kontroli krzepnięcia i obserwacji w kierunku krwawień, bo oba leki mogą zwiększać ryzyko krwawienia. Cefoperazon ma w budowie łańcuch boczny N-metylotiotetrazolowy, który hamuje przemiany witaminy K i może wywołać hipoprotrombinemię. Typranawir podawany z rytonawirem wiąże się z ryzykiem krwawień, w tym wewnątrzczaszkowych, i może hamować agregację płytek. Drugi, mniej istotny mechanizm dotyczy etanolu. Cefoperazon hamuje rozkład alkoholu i u pacjentów pijących alkohol podczas leczenia oraz do 5 dni po ostatniej dawce wywołuje reakcję disulfiramową z zaczerwienieniem twarzy, poceniem, bólem głowy i tachykardią[1]. Kapsułki typranawiru zawierają etanol jako substancję pomocniczą, więc teoretycznie mogą wywołać łagodną reakcję tego typu. Interakcji farmakokinetycznej przez CYP3A nie należy się spodziewać, bo cefoperazon jest wydalany głównie z żółcią i nie jest istotnym substratem tego enzymu.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- INR lub czas protrombinowy
- objawy krwawienia (krwiaki, krwawienie z dziąseł, krew w moczu lub stolcu)
- objawy neurologiczne sugerujące krwawienie wewnątrzczaszkowe
- próby wątrobowe
- objawy reakcji disulfiramowej (zaczerwienienie twarzy, kołatanie serca)
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Kilka dni leczeniaczas leczenia · cefoperazon | ryzyko rośnie | Ryzyko hipoprotrombinemii rośnie wraz z czasem leczenia cefoperazonem, zwłaszcza przy niedoborze witaminy K. Przy dłuższej terapii kontroluj INR regularnie. |
| Leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe w leczeniukolejność włączenia · pacjent | ryzyko rośnie | Jednoczesne stosowanie leków przeciwzakrzepowych lub przeciwpłytkowych znacząco zwiększa ryzyko krwawienia. Kontroluj INR częściej i rozważ cefalosporynę bez łańcucha N-metylotiotetrazolowego. |
| Kapsułki miękkie zawierające etanolpostać · typranawir | inne zalecenie | Etanol zawarty w kapsułkach typranawiru może teoretycznie wywołać łagodną reakcję disulfiramową z cefoperazonem. Poinformuj pacjenta o możliwych objawach. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cefobid 1 g, proszek do sporządzania roztworu do wstrzykiwań i infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.11.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cefobid-100013399/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: fda.gov
Alkohol przy tych lekach
Cefoperazon a alkohol: brak opisu w bazie.
Niekorzystna interakcjaTypranawira alkoholZalecaj ograniczenie alkoholu do minimum, a u pacjentów pijących regularnie lub nadmiernie jego unikanie.Ogranicz alkohol do minimum, a jeśli pijesz regularnie, powiedz o tym lekarzowi i nie pomijaj badań wątroby.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Ogranicz alkohol do minimum, a jeśli pijesz regularnie, powiedz o tym lekarzowi i nie pomijaj badań wątroby.
Ten lek na HIV może obciążać wątrobę, a alkohol działa na nią podobnie. Picie alkoholu, zwłaszcza regularne, zwiększa więc ryzyko uszkodzenia wątroby. Alkohol utrudnia też pamiętanie o regularnym przyjmowaniu dawek, a to jest kluczowe dla skuteczności leczenia. Kapsułki zawierają bardzo małą ilość alkoholu, która sama nie daje odczuwalnych skutków.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- ciemny mocz lub jasny stolec
- ból pod prawym łukiem żebrowym
- nudności, wymioty, brak apetytu
- nietypowe zmęczenie
- ból lub sztywność stawów, zwłaszcza biodra
- ChPL
- brak wzmianki
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Zalecaj ograniczenie alkoholu do minimum, a u pacjentów pijących regularnie lub nadmiernie jego unikanie. U osób z wywiadem nadużywania alkoholu przed rozpoczęciem i w trakcie leczenia oceniaj czynność wątroby, a przy rozpoznaniu zaburzenia czynności wątroby w klasie B lub C według Childa-Pugha typranawir jest przeciwwskazany.[1] U pacjentów leczonych disulfiramem z powodu uzależnienia od alkoholu pamiętaj o etanolu zawartym w kapsułkach.[1]
Skutek kliniczny
Regularne lub nadmierne picie alkoholu może zwiększać ryzyko polekowego zapalenia wątroby i niewydolności wątroby w trakcie leczenia typranawirem z rytonawirem. Picie alkoholu sprzyja też pomijaniu dawek, co przy leczeniu HIV grozi utratą kontroli wiremii i narastaniem oporności wirusa. Przewlekłe picie alkoholu jest jednym z czynników ryzyka martwicy kości.[1]
Mechanizm
Główne ryzyko połączenia wynika z sumowania się działania uszkadzającego wątrobę. Typranawir podawany z małą dawką rytonawiru należy do inhibitorów proteazy HIV o największym potencjale hepatotoksycznym, a etanol, zwłaszcza pity regularnie, sam uszkadza wątrobę. Charakterystyka produktu nie wymienia alkoholu wśród przeciwwskazań ani nie zaleca jego unikania, przeciwwskazuje natomiast stosowanie leku u pacjentów z umiarkowanym lub ciężkim zaburzeniem czynności wątroby (klasa B lub C w skali Childa-Pugha).[1] Alkoholowa choroba wątroby może więc wykluczyć leczenie typranawirem. ChPL wymienia też spożywanie alkoholu jako jeden z czynników ryzyka martwicy kości u pacjentów leczonych przeciwretrowirusowo.[1] Kapsułki miękkie zawierają etanol jako substancję pomocniczą (100 mg w kapsułce, do 200 mg w dawce), co może wywołać reakcję disulfiramową u osób przyjmujących disulfiram lub metronidazol.[1] Sama ilość etanolu w kapsułce nie powoduje zauważalnych skutków.[1] Nie ma badań farmakokinetycznych oceniających wpływ etanolu na stężenie typranawiru.
Metabolizm i transportery
Monitorować
- aktywność AlAT i AspAT
- stężenie bilirubiny
- objawy zapalenia wątroby (zmęczenie, nudności, żółtaczka, ciemny mocz)
- regularność przyjmowania dawek
- bóle i sztywność stawów
Kiedy ocena się zmienia
| Okazjonalnie, nie więcej niż 1 porcja standardowailość alkoholu · pacjent | ryzyko maleje | Okazjonalne spożycie niewielkiej ilości alkoholu u pacjenta z prawidłową czynnością wątroby wiąże się z małym ryzykiem, wystarczy poinformować o objawach uszkodzenia wątroby. |
| Regularne picie lub uzależnienie od alkoholuczas leczenia · pacjent | inne zalecenie | U pacjentów nadużywających alkoholu należy ocenić czynność wątroby, przy zaburzeniu w klasie B lub C według Childa-Pugha typranawir jest przeciwwskazany. |
| Kapsułki miękkiepostać · alkohol | inne zalecenie | Etanol zawarty w kapsułkach (do 200 mg w dawce) może wywołać reakcję disulfiramową u pacjentów przyjmujących disulfiram lub metronidazol. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: fda.gov
Inne interakcje tych leków 466
Połączenie przeciwwskazaneAmiodaron+ TypranawirPołączenie amiodaronu z typranawirem podawanym z rytonawirem jest przeciwwskazane i nie należy go stosować.Nie zaczynaj przyjmować tych leków razem i od razu powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie HIV oraz kardiologowi, że masz przepisane oba leki.nieznanyteoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie zaczynaj przyjmować tych leków razem i od razu powiedz lekarzowi prowadzącemu leczenie HIV oraz kardiologowi, że masz przepisane oba leki.
Tych dwóch leków nie wolno przyjmować razem. Lek na HIV mocno spowalnia usuwanie z organizmu leku na serce, przez co jego ilość we krwi może wzrosnąć do niebezpiecznego poziomu. Może to wywołać groźne zaburzenia rytmu serca, a nawet zagrażać życiu. Lek na serce utrzymuje się w organizmie wiele miesięcy, więc ryzyko istnieje także krótko po jego odstawieniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- kołatanie serca lub nierówne bicie serca
- bardzo wolne tętno
- zawroty głowy
- omdlenie lub uczucie, że zaraz zemdlejesz
- duszność lub ból w klatce piersiowej
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- nieznany
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Połączenie amiodaronu z typranawirem podawanym z rytonawirem jest przeciwwskazane i nie należy go stosować.[1] Lekarz prowadzący leczenie przeciwretrowirusowe i kardiolog powinni wspólnie wybrać inny schemat przeciwretrowirusowy albo inną metodę kontroli rytmu. Ze względu na bardzo długi okres półtrwania amiodaronu interakcja może wystąpić nawet kilka miesięcy po jego odstawieniu[2], dlatego rozpoczęcie typranawiru po niedawnym leczeniu amiodaronem wymaga konsultacji kardiologicznej i kontroli EKG.
Skutek kliniczny
Wzrost stężenia amiodaronu grozi poważnymi i zagrażającymi życiu powikłaniami – nadmiernym wydłużeniem odstępu QT, zaburzeniami rytmu typu torsade de pointes, ciężką bradykardią i zaburzeniami przewodzenia.[1] Dodatkowo możliwe jest zwiększenie ekspozycji na typranawir i nasilenie jego działań niepożądanych.
Mechanizm
Typranawir podawany z małą dawką rytonawiru silnie hamuje wątrobową i jelitową aktywność CYP3A4, a eliminacja amiodaronu w dużym stopniu zależy od CYP3A, dlatego jego stężenie w osoczu może znacznie wzrosnąć.[1] Amiodaron i jego metabolit deetyloamiodaron hamują glikoproteinę P[2], a hamowanie glikoproteiny P może zwiększać stężenie typranawiru w osoczu.[1]
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Amiodaron – słaby inhibitor CYP3A4[3], typranawir – wrażliwy substrat CYP3A4[3]
- Amiodaron – inhibitor P-gp[3], typranawir – substrat P-gp[4]
- Typranawir – inhibitor CYP3A4[4], amiodaron – wrażliwy substrat CYP3A4[5]
- Typranawir – induktor CYP3A4[4], amiodaron – wrażliwy substrat CYP3A4[5]
- Amiodaron: inhibitor CYP1A2[5], inhibitor CYP2B6[5], inhibitor CYP2C19[5], inhibitor CYP2C8[5], umiarkowany inhibitor CYP2C9[3], słaby inhibitor CYP2D6[3], słaby inhibitor CYP3A4[3], inhibitor OCT2[5], inhibitor P-gp[3], drugorzędny szlak substrat CYP2C8[5], wrażliwy substrat CYP3A4[5]
- Typranawir: inhibitor CYP1A2[4], inhibitor CYP2C19[4], inhibitor CYP2C9[4], inhibitor CYP2D6[4], inhibitor CYP3A4[4], słaby inhibitor P-gp[4], induktor CYP1A2[4], induktor CYP2C9[4], induktor CYP3A4[4], silny induktor P-gp[4], wrażliwy substrat CYP3A4[3], substrat P-gp[4]
Monitorować
- EKG z oceną odstępu QT
- częstość rytmu serca i przewodzenie przedsionkowo-komorowe
- stężenie potasu i magnezu we krwi
- objawy omdleń, kołatania serca i zawrotów głowy
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Odstawiony w ciągu ostatnich miesięcyczas leczenia · amiodaron | inne zalecenie | Ze względu na bardzo długi okres półtrwania amiodaronu interakcja może wystąpić nawet kilka miesięcy po zakończeniu jego stosowania. Włączenie typranawiru z rytonawirem w tym okresie wymaga konsultacji kardiologicznej i kontroli EKG z oceną QT. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cordarone 200 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/cordarone-100015850/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Cordarone. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/cordarone-100015850/
Połączenie przeciwwskazaneCefoperazon+ TorasemidNie łącz torasemidu z cefoperazonem.Powiedz lekarzowi w szpitalu, że przyjmujesz torasemid, zanim dostaniesz cefoperazon, i nie odstawiaj sam żadnego z leków.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Powiedz lekarzowi w szpitalu, że przyjmujesz torasemid, zanim dostaniesz cefoperazon, i nie odstawiaj sam żadnego z leków.
Lek moczopędny torasemid może zwiększać szkodliwy wpływ antybiotyku cefoperazonu na nerki. Tych dwóch leków nie stosuje się razem. Cefoperazon podaje się w szpitalu, dlatego ważne jest, aby lekarz wiedział, że przyjmujesz torasemid.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wyraźnie mniej oddawanego moczu
- obrzęki nóg lub twarzy
- silne pragnienie, suchość w ustach, zawroty głowy
- skurcze mięśni lub kołatanie serca
- nagłe osłabienie i senność
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie łącz torasemidu z cefoperazonem[1]. Wybierz antybiotyk spoza grupy cefalosporyn albo, jeśli lekarz uzna leczenie cefoperazonem za niezbędne, czasowo odstaw lub zmniejsz dawkę torasemidu i zapewnij właściwe nawodnienie. Jeśli połączenie jest nieuniknione, kontroluj czynność nerek i elektrolity przez cały okres terapii.
Skutek kliniczny
Ryzyko ostrego uszkodzenia nerek ze wzrostem stężenia kreatyniny i spadkiem diurezy. Niedobór potasu i magnezu wywołany torasemidem może nakładać się na zaburzenia wodno-elektrolitowe w przebiegu ciężkiego zakażenia.
Mechanizm
Torasemidu nie łączy się z cefalosporynami, w tym z cefoperazonem[1]. Torasemid, zwłaszcza w dużych dawkach, nasila nefrotoksyczne działanie cefalosporyn[1]. Diureza pętlowa prowadzi do odwodnienia i zmniejszenia przepływu nerkowego, co sprzyja uszkodzeniu kanalików przez antybiotyk.
Monitorować
- stężenie kreatyniny i eGFR przed leczeniem i w jego trakcie
- diureza dobowa i bilans płynów
- stężenie potasu i magnezu w surowicy
- ciśnienie tętnicze i objawy odwodnienia
Kiedy ocena się zmienia
| Duże dawkidawka · torasemid | ryzyko rośnie | Nasilenie nefrotoksyczności cefalosporyn jest większe przy dużych dawkach torasemidu. |
| Obniżony eGFReGFR · pacjent | ryzyko rośnie | Wcześniejsze upośledzenie czynności nerek lub uszkodzenie nerek po innych lekach nefrotoksycznych zwiększa ryzyko ostrego uszkodzenia nerek. |
| Wiek podeszływiek · pacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych częstsze są odwodnienie i ograniczona rezerwa nerkowa, co zwiększa ryzyko nefrotoksyczności. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Toramide 2,5 mg, tabletki. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/toramide-100140100/
Połączenie przeciwwskazaneDihydroergotamina+ TypranawirDihydroergotaminy nie stosuje się u pacjenta leczonego typranawirem z rytonawirem w żadnej postaci.Nie przyjmuj dihydroergotaminy, jeśli leczysz się typranawirem, i zapytaj lekarza lub farmaceutę o inny lek na migrenę.szybki (godziny)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj dihydroergotaminy, jeśli leczysz się typranawirem, i zapytaj lekarza lub farmaceutę o inny lek na migrenę.
Lek na HIV typranawir, który przyjmuje się razem z rytonawirem, bardzo silnie zwiększa ilość dihydroergotaminy we krwi. Może to spowodować groźne zwężenie naczyń krwionośnych i niedokrwienie palców, serca lub mózgu. Tych leków nie wolno przyjmować razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zimne, blade lub sine palce rąk albo stóp
- drętwienie, mrowienie lub ból kończyn
- ból lub ucisk w klatce piersiowej
- nagłe zaburzenia widzenia lub mowy, osłabienie jednej strony ciała
- silne nudności i wymioty
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Dihydroergotaminy nie stosuje się u pacjenta leczonego typranawirem z rytonawirem w żadnej postaci.[1] W leczeniu napadu migreny wybierz lek niezależny od CYP3A, a decyzję o ewentualnej zmianie schematu przeciwretrowirusowego pozostaw lekarzowi prowadzącemu leczenie HIV. Hamowanie CYP3A nie ustępuje natychmiast po odstawieniu typranawiru z rytonawirem, dlatego dihydroergotaminę włącza się dopiero po konsultacji z lekarzem.
Skutek kliniczny
Wzrost stężenia dihydroergotaminy grozi zatruciem sporyszem z silnym skurczem naczyń, niedokrwieniem kończyn i narządów, aż do martwicy palców oraz niedokrwienia mięśnia sercowego lub mózgu. Inhibitory proteazy HIV, w tym rytonawir, który zawsze towarzyszy typranawirowi, zwiększają ryzyko poważnych działań niepożądanych dihydroergotaminy.[2] Zwiększenie stężenia pochodnych ergotaminy może spowodować poważne i zagrażające życiu powikłania.[1]
Mechanizm
Typranawir podawany z małą dawką rytonawiru silnie hamuje wątrobową i jelitową aktywność CYP3A4.[1] Eliminacja dihydroergotaminy w dużym stopniu zależy od CYP3A, dlatego jej stężenie w osoczu może znacznie wzrosnąć.[1] Zahamowanie cytochromu P-450 zaburza metabolizm dihydroergotaminy i nasila toksyczność alkaloidu.[2]
Metabolizm i transportery
Monitorować
- objawy niedokrwienia kończyn (zimne, blade lub sine palce, drętwienie, ból)
- ból w klatce piersiowej
- objawy neurologiczne (zaburzenia widzenia, mowy, niedowłady)
- ciśnienie tętnicze
Bezpieczniejsze alternatywy
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Dihydroergotaminum Filofarm 2 mg/g, roztwór doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/dihydroergotaminum-filofarm-100019108/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: fda.gov
Połączenie przeciwwskazaneDziurawiec+ TypranawirPołączenie jest przeciwwskazane – typranawiru podawanego z małą dawką rytonawiru nie łączy się z żadnymi preparatami zawierającymi ziele dziurawca.Nie stosuj żadnych preparatów z dziurawcem, a jeśli już je przyjmujesz, skontaktuj się z lekarzem prowadzącym leczenie HIV i powiedz mu o tym.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie stosuj żadnych preparatów z dziurawcem, a jeśli już je przyjmujesz, skontaktuj się z lekarzem prowadzącym leczenie HIV i powiedz mu o tym.
Dziurawiec przyspiesza usuwanie typranawiru z organizmu, przez co lek na HIV może przestać działać. Wirus może wtedy zacząć się namnażać i uodpornić na leczenie. Dotyczy to także herbatek, kropli i ziołowych mieszanek z dziurawcem. Działanie dziurawca utrzymuje się jeszcze jakiś czas po jego odstawieniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wzrost wiremii lub spadek liczby limfocytów CD4 w badaniach kontrolnych
- nawracające infekcje, gorączka, przewlekłe zmęczenie
- po odstawieniu dziurawca: zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz, ból pod prawym łukiem żebrowym
- po odstawieniu dziurawca: nietypowe krwawienia lub siniaki, silny ból głowy
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Połączenie jest przeciwwskazane – typranawiru podawanego z małą dawką rytonawiru nie łączy się z żadnymi preparatami zawierającymi ziele dziurawca[1]. Dziurawca nie stosuje się u osób przyjmujących leki przeciwwirusowe z powodu zakażenia HIV[2]. Jeśli pacjent już przyjmuje oba preparaty, dziurawiec należy odstawić w porozumieniu z lekarzem prowadzącym leczenie HIV, a następnie skontrolować wiremię. Po odstawieniu dziurawca wygasanie indukcji może zwiększać stężenie typranawiru, dlatego w tym okresie warto obserwować pacjenta pod kątem działań niepożądanych typranawiru, zwłaszcza objawów uszkodzenia wątroby i krwawień.
Skutek kliniczny
Zmniejszenie stężenia typranawiru w osoczu i osłabienie jego działania klinicznego[1]. Grozi to utratą kontroli wiremii HIV i wyselekcjonowaniem szczepów opornych na inhibitory proteazy, co zawęża dalsze możliwości leczenia.
Mechanizm
Dziurawiec przy systematycznym stosowaniu indukuje enzymy cytochromu P450, w tym CYP3A4, oraz glikoproteinę P[3]. Typranawir jest substratem CYP3A i P-gp, a leki indukujące CYP3A i (lub) P-gp zmniejszają jego stężenie w osoczu i osłabiają działanie terapeutyczne[1]. Indukcja narasta stopniowo i utrzymuje się jeszcze przez pewien czas po odstawieniu dziurawca.
Metabolizm i transportery
Wspólny mechanizm:
- Dziurawiec: silny induktor CYP3A4[4]
- Typranawir: inhibitor CYP1A2[5], inhibitor CYP2C19[5], inhibitor CYP2C9[5], inhibitor CYP2D6[5], inhibitor CYP3A4[5], słaby inhibitor P-gp[5], induktor CYP1A2[5], induktor CYP2C9[5], induktor CYP3A4[5], silny induktor P-gp[5], wrażliwy substrat CYP3A4[4], substrat P-gp[5]
Monitorować
- wiremia HIV (HIV RNA) po wykryciu jednoczesnego stosowania
- próby wątrobowe (AlAT, AspAT, bilirubina) po odstawieniu dziurawca
- objawy krwawienia po odstawieniu dziurawca
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Dziurawiec stosowany przed rozpoczęciem leczenia typranawiremkolejność włączenia · dziurawiec | inne zalecenie | Indukcja enzymów utrzymuje się po odstawieniu dziurawca, dlatego przed rozpoczęciem terapii typranawirem z rytonawirem należy ustalić, czy pacjent przyjmował dziurawiec, odstawić go i zachować odstęp przed rozpoczęciem leczenia zgodnie z decyzją lekarza. Wiremię warto ocenić wcześniej niż zwykle po włączeniu leczenia. |
| Odstawienie dziurawca u pacjenta przyjmującego już oba preparatykolejność włączenia · dziurawiec | inne zalecenie | Odstawienie dziurawca u pacjenta przyjmującego typranawir z rytonawirem prowadzi do stopniowego wzrostu stężenia typranawiru. Należy skontrolować wiremię i obserwować pacjenta pod kątem hepatotoksyczności oraz krwawień. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Intractum Hyperici Phytopharm 4,65 g/5 ml, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/intractum-hyperici-phytopharm-100031859/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Digestonic -, płyn doustny. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/digestonic-100018913/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 11.11.2026]. Dostępne na: fda.gov
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
Połączenie przeciwwskazaneErgotamina+ TypranawirPołączenie jest przeciwwskazane – ergotaminy nie stosuje się u pacjenta leczonego typranawirem z rytonawirem.Nie przyjmuj ergotaminy, gdy jesteś leczony typranawirem – zapytaj lekarza lub farmaceutę o inny lek na migrenę.szybki (godziny)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj ergotaminy, gdy jesteś leczony typranawirem – zapytaj lekarza lub farmaceutę o inny lek na migrenę.
Lek na HIV, który przyjmujesz, bardzo silnie spowalnia usuwanie ergotaminy z organizmu. Ergotamina może się wtedy gromadzić i powodować groźny skurcz naczyń krwionośnych. Może to prowadzić do niedokrwienia rąk i nóg, serca lub mózgu. Tych leków nie wolno przyjmować razem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zimne, blade lub sine palce rąk albo stóp
- drętwienie lub mrowienie dłoni i stóp
- ból nóg podczas chodzenia
- ból lub ucisk w klatce piersiowej
- nagłe zaburzenia widzenia lub mowy, osłabienie ręki albo nogi
- nudności i wymioty
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Połączenie jest przeciwwskazane – ergotaminy nie stosuje się u pacjenta leczonego typranawirem z rytonawirem.[1] Przeciwwskazanie obejmuje też inne pochodne sporyszu, takie jak dihydroergotamina, ergonowina i metyloergonowina.[1] Napady migreny leczy się lekami bez metabolizmu zależnego od CYP3A4, a przed wyborem tryptanu sprawdza się jego drogę eliminacji. Jeśli pacjent przyjął już oba leki, należy niezwłocznie odstawić ergotaminę i ocenić go pod kątem objawów niedokrwienia.
Skutek kliniczny
Wzrost stężenia ergotaminy może wywołać ostre zatrucie alkaloidami sporyszu (ergotyzm). Objawia się ono silnym skurczem naczyń obwodowych z niedokrwieniem kończyn, które może prowadzić do martwicy, a także niedokrwieniem mięśnia sercowego lub ośrodkowego układu nerwowego. Te powikłania mogą zagrażać życiu.[1]
Mechanizm
Typranawir podawany z małą dawką rytonawiru silnie hamuje wątrobową i jelitową aktywność CYP3A4.[1] Eliminacja ergotaminy w dużym stopniu zależy od CYP3A, dlatego jej stężenie w osoczu może znacznie wzrosnąć.[1] Inhibitory proteazy HIV, takie jak rytonawir, indynawir i nelfinawir, stosowane razem z ergotaminą zwiększają ryzyko poważnych działań niepożądanych.[2]
Metabolizm i transportery
Monitorować
- objawy niedokrwienia kończyn – ochłodzenie, bladość lub sinica palców, drętwienie, ból
- ciśnienie tętnicze
- ból w klatce piersiowej i objawy niedokrwienia mięśnia sercowego
- objawy neurologiczne – zaburzenia widzenia, mowy, niedowłady
Bezpieczniejsze alternatywy
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus 250 mg, kapsułki miękkie. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Ergotaminum Filofarm 1 mg, tabletki drażowane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/ergotaminum-filofarm-100022547/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Aptivus. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/aptivus-100074662/
- U.S. Food and Drug Administration. For Healthcare Professionals: FDA’s Examples of Drugs that Interact with CYP Enzymes and Transporter Systems. [dostęp 12.11.2026]. Dostępne na: fda.gov
Połączenie przeciwwskazaneInhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir)+ Alfa-adrenolityki urologiczne (np. tamsulosyna, sylodosyna, alfuzosyna) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i alfa-adrenolityku urologicznego należy unikać tego połączenia albo, gdy jest konieczne, wybrać lek o najmniejszym ryzyku i ściśle kontrolować ciśnienie tętnicze.Jeśli bierzesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy i lek na prostatę z grupy alfa-blokerów, nie zaczynaj ani nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem, a gdy już je bierzesz razem, wstawaj powoli i zgłoś lekarzowi zawroty głowy lub omdlenie.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli bierzesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy i lek na prostatę z grupy alfa-blokerów, nie zaczynaj ani nie łącz ich bez rozmowy z lekarzem, a gdy już je bierzesz razem, wstawaj powoli i zgłoś lekarzowi zawroty głowy lub omdlenie.
Niektóre leki na HIV, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir, spowalniają usuwanie z organizmu leków na prostatę, takich jak alfuzosyna, sylodosyna czy tamsulosyna. Lek na prostatę gromadzi się wtedy we krwi i działa silniej niż powinien. Może to mocno obniżyć ciśnienie, zwłaszcza przy wstawaniu, i grozić zawrotami głowy, omdleniem lub upadkiem. Terazosyna jest wyjątkiem, bo organizm usuwa ją inną drogą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- zawroty głowy lub pociemnienie przed oczami przy wstawaniu
- omdlenie lub upadek
- kołatanie serca lub szybkie bicie serca
- silne osłabienie i senność
- bolesny wzwód trwający kilka godzin
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i alfa-adrenolityku urologicznego należy unikać tego połączenia albo, gdy jest konieczne, wybrać lek o najmniejszym ryzyku i ściśle kontrolować ciśnienie tętnicze. Alfuzosyna jest przeciwwskazana z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i inhibitorami proteazy wzmacnianymi rytonawirem. Nie należy jej z nimi łączyć. Sylodosyny nie zaleca się łączyć z silnymi inhibitorami CYP3A4. Tamsulosynę można rozważyć tylko ostrożnie, w najniższej dawce, z oceną ciśnienia w pozycji stojącej po rozpoczęciu leczenia. Jeśli pacjent wymaga alfa-adrenolityku, rozsądną opcją jest terazosyna z miareczkowaniem dawki od najniższej. Można też zamiast niego zastosować inhibitor 5-alfa-reduktazy. Gdy zmiana leczenia przeciwwirusowego jest możliwa, warto rozważyć schemat bez inhibitora proteazy i bez wzmacniacza farmakokinetycznego.
Skutek kliniczny
Większe stężenie alfa-adrenolityku nasila jego działanie rozszerzające naczynia. Może to dać hipotonię ortostatyczną, zawroty głowy, omdlenia i upadki, a także tachykardię odruchową. Alfuzosyna wydłuża odstęp QT zależnie od stężenia. To ryzyko sumuje się z działaniem sakwinawiru i rytonawiru, które same wydłużają QT. Najsilniejszy wzrost stężeń dotyczy alfuzosyny i sylodosyny. Przy tamsulosynie wzrost jest mniejszy, ale nadal może mieć znaczenie kliniczne.
Mechanizm
Inhibitory proteazy, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem, są silnymi inhibitorami CYP3A4. Dotyczy to też leków, które podaje się zawsze z rytonawirem, jak darunawir, typranawir czy sakwinawir. Alfuzosyna, sylodosyna i tamsulosyna są w dużej mierze metabolizowane przez CYP3A4. Gdy ten szlak zostaje zahamowany, ich stężenie we krwi wyraźnie rośnie i utrzymuje się dłużej. W przypadku sylodosyny dochodzi jeszcze hamowanie glikoproteiny P. Mechanizm jest wspólny dla całej grupy inhibitorów proteazy. W grupie alfa-adrenolityków dotyczy alfuzosyny, sylodosyny i tamsulosyny, ale nie terazosyny.
Monitorować
- ciśnienie tętnicze w pozycji leżącej i stojącej, szczególnie w pierwszych dniach połączenia
- objawy hipotonii ortostatycznej: zawroty głowy, omdlenia, upadki
- częstość akcji serca
- EKG z oceną odstępu QT przy połączeniu z sakwinawirem lub u pacjentów z innymi czynnikami ryzyka wydłużenia QT
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych hipotonia ortostatyczna częściej prowadzi do upadków i złamań. Nasilenie działania alfa-adrenolityku jest u nich szczególnie niebezpieczne, więc należy unikać połączenia lub stosować najniższe dawki z kontrolą ciśnienia w pozycji stojącej. |
| Inhibitor proteazy dołączony do stałego leczenia alfa-adrenolitykiemkolejność włączenia · inhibitory proteazy | inne zalecenie | Gdy inhibitor proteazy, zwłaszcza wzmacniany rytonawirem, dołącza się do wcześniej dobrze tolerowanego alfa-adrenolityku, stężenie alfa-adrenolityku rośnie w ciągu kilku dni. Należy wtedy odstawić alfuzosynę lub sylodosynę i zamienić je na lek bez tej interakcji. Przy tamsulosynie trzeba rozważyć zmniejszenie dawki i kontrolować ciśnienie w pierwszych dniach. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Accord 75 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/darunavir-accord-100407537/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Reyataz 100 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/reyataz-100125810/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Krka 200 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/atazanavir-krka-100402296/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Atazanavir Accord 150 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/atazanavir-accord-100399016/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Prezista 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/prezista-100201988/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Darunavir Krka 400 mg, tabletki powlekane. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/darunavir-krka-100401954/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Omnic Ocas 0,4 0,4 mg, tabletki powlekane o przedłużonym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/omnic-ocas-0-4-100136340/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tanyz 0,4 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/tanyz-100158198/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Tamsudil 0,4 mg, kapsułki o zmodyfikowanym uwalnianiu, twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/tamsudil-100158488/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Silodosin Recordati 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/silodosin-recordati-100416861/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Silodyx 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/silodyx-100316390/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Urorec 4 mg, kapsułki twarde. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 08.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/urorec-100074739/
Połączenie przeciwwskazaneInhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir)+ Inhibitory fosfodiesterazy typu 5 (np. syldenafil, tadalafil, wardenafil) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i inhibitora fosfodiesterazy typu 5 należy podawać inhibitor PDE5 w najmniejszej dawce i z wydłużonym odstępem między dawkami albo całkowicie zrezygnować z połączenia, gdy charakterystyka produktu je przeciwwskazuje.Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie bierz żadnego leku na erekcję ani na nadciśnienie płucne z tej grupy bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo może być potrzebna znacznie mniejsza dawka albo inny lek.szybki (godziny)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy, nie bierz żadnego leku na erekcję ani na nadciśnienie płucne z tej grupy bez rozmowy z lekarzem lub farmaceutą, bo może być potrzebna znacznie mniejsza dawka albo inny lek.
Niektóre leki na HIV, takie jak darunawir, atazanawir czy rytonawir, spowalniają usuwanie z organizmu leków na zaburzenia erekcji, takich jak syldenafil, tadalafil, wardenafil czy awanafil. Lek na erekcję działa wtedy dużo silniej i dłużej, niż powinien. Może to wywołać silny spadek ciśnienia, omdlenie, zaburzenia widzenia albo długi, bolesny wzwód. Część tych połączeń jest całkowicie zakazana, a przy innych potrzebna jest wyraźnie mniejsza dawka.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silne zawroty głowy lub uczucie zbliżającego się omdlenia
- omdlenie
- nagłe pogorszenie lub utrata widzenia
- wzwód trwający kilka godzin lub bolesny
- kołatanie serca lub ból w klatce piersiowej
- silny ból głowy
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm
- Początek
- szybki (godziny)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora proteazy i inhibitora fosfodiesterazy typu 5 należy podawać inhibitor PDE5 w najmniejszej dawce i z wydłużonym odstępem między dawkami albo całkowicie zrezygnować z połączenia, gdy charakterystyka produktu je przeciwwskazuje. Awanafil jest przeciwwskazany z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i inhibitorami proteazy wzmacnianymi rytonawirem, dlatego tego połączenia nie należy stosować. Wardenafil jest przeciwwskazany z rytonawirem, a z pozostałymi inhibitorami proteazy należy go unikać, przy sakwinawirze także z powodu ryzyka wydłużenia odstępu QT. Syldenafil i tadalafil w leczeniu zaburzeń erekcji można stosować tylko w zredukowanej dawce i rzadziej niż zwykle, zgodnie z zaleceniami charakterystyki produktu. Przewlekłe stosowanie syldenafilu w tętniczym nadciśnieniu płucnym u pacjenta przyjmującego inhibitor proteazy jest przeciwwskazane, a tadalafil w tym wskazaniu wymaga specjalnego schematu włączania i odstawiania[1]. Pacjenta należy poinformować o objawach przedawkowania inhibitora PDE5 i bezwzględnym zakazie łączenia z azotanami.
Skutek kliniczny
Nasilenie i wydłużenie działania inhibitora PDE5 z ryzykiem ciężkiego niedociśnienia, zawrotów głowy, omdlenia, zaburzeń widzenia, bólu głowy, zaczerwienienia twarzy oraz przedłużonego, bolesnego wzwodu (priapizmu). Przy wardenafilu skojarzonym z sakwinawirem dochodzi ryzyko addycyjnego wydłużenia odstępu QT. Skutek dotyczy wszystkich par obu grup, a różnice w kwalifikacji wynikają z wrażliwości poszczególnych inhibitorów PDE5 i ze wskazania, w którym są stosowane.
Mechanizm
Inhibitory proteazy HIV, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem, silnie hamują izoenzym CYP3A4 w wątrobie i ścianie jelita. Wszystkie inhibitory fosfodiesterazy typu 5 są metabolizowane głównie przez CYP3A4, dlatego ich stężenie we krwi wyraźnie rośnie, a okres półtrwania się wydłuża. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy. Typranawir sam indukuje część enzymów, ale stosowany jest zawsze z rytonawirem, więc wypadkowym efektem jest hamowanie metabolizmu inhibitora PDE5. Fosamprenawir działa przez swój aktywny metabolit amprenawir i również jest wzmacniany rytonawirem.
Monitorować
- ciśnienie tętnicze, zwłaszcza po pierwszej dawce inhibitora PDE5
- objawy niedociśnienia ortostatycznego i omdlenia
- zaburzenia widzenia
- przedłużony lub bolesny wzwód
- EKG i odstęp QT przy skojarzeniu sakwinawiru z wardenafilem
- tolerancja wysiłku i objawy niewydolności prawej komory u pacjentów z nadciśnieniem płucnym
Kiedy ocena się zmienia
| Regularne dawkowanie w tętniczym nadciśnieniu płucnymdawka · inhibitory fosfodiesterazy typu 5 | ryzyko rośnie | Przewlekłe podawanie syldenafilu w nadciśnieniu płucnym z inhibitorem proteazy jest przeciwwskazane, ponieważ utrzymująca się wysoka ekspozycja grozi ciężkim niedociśnieniem. Tadalafil w tym wskazaniu można stosować wyłącznie według specjalnego schematu z charakterystyki produktu, pod kontrolą lekarza prowadzącego. |
| Włączanie inhibitora proteazy u pacjenta już leczonego inhibitorem PDE5kolejność włączenia · inhibitory fosfodiesterazy typu 5 | inne zalecenie | Gdy inhibitor proteazy jest włączany u pacjenta przyjmującego regularnie inhibitor PDE5, należy przerwać podawanie inhibitora PDE5 przed rozpoczęciem terapii przeciwretrowirusowej i po ustabilizowaniu jej ponownie włączyć go od najmniejszej dawki. Gdy kolejność jest odwrotna, inhibitor PDE5 rozpoczyna się od najmniejszej dawki. |
Źródła
- Chinello P, Cicalini S, Pichini S, Pacifici R, Tempestilli M, Petrosillo N. Sildenafil plasma concentrations in two HIV patients with pulmonary hypertension treated with ritonavir-boosted protease inhibitors. Curr HIV Res. 2012;10(2):162-4. doi: 10.2174/157016212799937263. PMID: 22329523.
Połączenie przeciwwskazaneInne leki nasercowe (np. iwabradyna, ranolazyna, mawakamten)+ Inhibitory proteazy (np. darunawir, atazanawir, rytonawir) klasaJednoczesnego stosowania inhibitora proteazy HIV i leku nasercowego zależnego od CYP3A4 należy unikać, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w ChPL albo wymaga zmiany leczenia.Jeśli bierzesz lek na serce i lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy albo rytonawir w leczeniu COVID-19, nie łącz ich bez zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o obu lekach.opóźniony (dni)badania kliniczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli bierzesz lek na serce i lek na HIV z grupy inhibitorów proteazy albo rytonawir w leczeniu COVID-19, nie łącz ich bez zgody lekarza i powiedz każdemu lekarzowi oraz farmaceucie o obu lekach.
Niektóre leki na HIV, takie jak rytonawir, darunawir czy atazanawir, mocno spowalniają usuwanie z organizmu części leków na serce. Dotyczy to zwłaszcza ranolazyny, iwabradyny i mawakamtenu, których może wtedy we krwi zrobić się za dużo. Może to spowodować groźne zwolnienie lub zaburzenia rytmu serca, omdlenia albo osłabienie pracy serca. Trimetazydyna, meldonium, koenzym Q10 i preparaty z głogu nie stwarzają tego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- bardzo wolne bicie serca
- kołatanie serca lub nierówny rytm
- zawroty głowy lub omdlenie
- błyski lub jasne plamy w polu widzenia
- duszność, obrzęki nóg lub nagłe osłabienie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PK – metabolizm, PK – transport, PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- badania kliniczne
Postępowanie
Jednoczesnego stosowania inhibitora proteazy HIV i leku nasercowego zależnego od CYP3A4 należy unikać, ponieważ połączenie jest przeciwwskazane w ChPL albo wymaga zmiany leczenia. Ranolazyna i iwabradyna są przeciwwskazane z silnymi inhibitorami CYP3A4, w tym z rytonawirem i innymi inhibitorami proteazy HIV, i należy je odstawić lub zastąpić innym lekiem. Mawakamtenu nie należy włączać u pacjenta leczonego wzmacnianym inhibitorem proteazy bez konsultacji kardiologicznej, a u osób słabo metabolizujących przez CYP2C19 połączenie jest przeciwwskazane. Dotyczy to także krótkiej kuracji nirmatrelwirem z rytonawirem w COVID-19, a po jej zakończeniu z ponownym włączeniem ranolazyny lub iwabradyny trzeba odczekać kilka dni[1]. Jeżeli lek nasercowy jest niezbędny, rozważ z lekarzem prowadzącym leczenie HIV zmianę schematu na niewzmacniany inhibitor integrazy.
Skutek kliniczny
Przy ranolazynie wzrost stężenia grozi wydłużeniem odstępu QT, częstoskurczem typu torsade de pointes, zawrotami głowy, nudnościami i omdleniami. Przy iwabradynie grozi ciężką bradykardią, blokiem przedsionkowo-komorowym, zaburzeniami widzenia typu fosfenów i arytmią komorową wtórną do bradykardii. Przy mawakamtenie grozi nadmiernym spadkiem frakcji wyrzutowej lewej komory i niewydolnością serca. Interakcja dotyczy wszystkich inhibitorów proteazy z listy, ale nie wszystkich leków nasercowych – leki nie zależne od CYP3A4 są wyjątkami.
Mechanizm
Inhibitory proteazy HIV, zwłaszcza wzmacniane rytonawirem lub kobicystatem, silnie hamują CYP3A4, a część z nich także glikoproteinę P[2]. Ranolazyna, iwabradyna i mawakamten są metabolizowane w dużej mierze przez CYP3A4, a ranolazyna jest dodatkowo substratem glikoproteiny P, dlatego ich stężenie we krwi wielokrotnie rośnie. Sakwinawir i atazanawir dodatkowo wydłużają odstęp PR lub QT, co sumuje się z wydłużeniem QT po ranolazynie i z bradykardią po iwabradynie. Hamowanie CYP3A4 przez rytonawir utrzymuje się jeszcze kilka dni po jego odstawieniu.
Monitorować
- częstość rytmu serca
- EKG z oceną odstępów QTc i PR
- ciśnienie tętnicze
- objawy niewydolności serca i frakcja wyrzutowa lewej komory przy mawakamtenie
- zawroty głowy, omdlenia i zaburzenia widzenia
Źródła
- Casey B, Vernick RC, Bahekar A, Patel D, Ncogo Alene I. Ranolazine Toxicity Secondary to Paxlovid. Cureus. 2023;15(4):e37153. doi: 10.7759/cureus.37153. PMID: 37153311.
- Maideen NMP, Kandasamy K, Balasubramanian R. Pharmacokinetic Interactions of Paxlovid Involving CYP3A Enzymes and P-gp Transporter: An Overview of Clinical Data. Curr Drug Metab. 2024;25(9):639-652. doi: 10.2174/0113892002320326250123082112. PMID: 39917926.
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja o niejasnym znaczeniuPoinformować pacjenta o możliwych objawach
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
- Korzystna interakcjaPołączenie celowe
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.