Interakcje / Etopozyd
Etopozyd – interakcje
12 opisanych interakcji z lekami. Marki: Etoposid Ebewe, Etopozyd Accord.
4 przeciwwskazane · 8 niekorzystne
Interakcje z innymi lekami 12
Jaki opis pokazać?
Połączenie przeciwwskazane4
Połączenie przeciwwskazaneEtopozyd+ Szczepionka przeciw półpaścowiŻywej szczepionki przeciw półpaścowi nie podaje się pacjentom leczonym etopozydem.Nie szczep się przeciw półpaścowi bez uzgodnienia z onkologiem, który dobierze właściwą szczepionkę i termin.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
Nie szczep się przeciw półpaścowi bez uzgodnienia z onkologiem, który dobierze właściwą szczepionkę i termin.
Etopozyd to lek przeciwnowotworowy, który osłabia odporność. Żywa szczepionka przeciw półpaścowi zawiera osłabionego wirusa, który u osoby z obniżoną odpornością może wywołać ciężkie zakażenie. Istnieje też szczepionka bez żywego wirusa, której można używać, choć w czasie chemioterapii może chronić słabiej.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wysypka z pęcherzykami na dużej powierzchni ciała
- gorączka lub dreszcze
- kaszel lub duszność
- silne osłabienie
- ból głowy, sztywność karku lub splątanie
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Żywej szczepionki przeciw półpaścowi nie podaje się pacjentom leczonym etopozydem.[1][2] Żywa szczepionka przeciw półpaścowi jest przeciwwskazana w trakcie leczenia immunosupresyjnego oraz w białaczkach, chłoniakach i innych chorobach szpiku.[3] Jeśli szczepienie jest wskazane, wybiera się szczepionkę rekombinowaną z adiuwantem, a termin jej podania – najlepiej przed rozpoczęciem chemioterapii albo w okresie poprawy parametrów hematologicznych – ustala onkolog. Szczepienie żywą szczepionką po zakończeniu leczenia jest możliwe dopiero po odbudowie odporności, w odstępie ustalonym przez lekarza prowadzącego.
Skutek kliniczny
Po podaniu żywej szczepionki przeciw półpaścowi osobie leczonej etopozydem grozi uogólnione, potencjalnie ciężkie zakażenie wirusem szczepionkowym.[1] Szczepionka rekombinowana nie wywołuje zakażenia, ale podana w trakcie chemioterapii może dawać słabszą i krócej utrzymującą się ochronę.
Mechanizm
Etopozyd działa mielosupresyjnie i obniża odporność, dlatego u leczonego nim pacjenta żywy, atenuowany wirus ze szczepionki żywej może się namnażać bez kontroli układu odpornościowego.[1] Ta sama immunosupresja może osłabić odpowiedź poszczepienną na szczepionkę rekombinowaną z adiuwantem, która nie zawiera żywego wirusa i nie niesie ryzyka zakażenia szczepem szczepionkowym.
Metabolizm i transportery
- Etopozyd: substrat CYP3A4[4]
Monitorować
- rodzaj szczepionki (żywa czy rekombinowana) przed podaniem
- morfologia krwi z rozmazem przed planowanym szczepieniem
- objawy uogólnionej wysypki pęcherzykowej, gorączki i zajęcia narządów po przypadkowym podaniu żywej szczepionki
Bezpieczniejsze alternatywy
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepionka rekombinowana z adiuwantem (bez żywego wirusa)postać · szczepionka przeciw półpaścowi | ryzyko maleje | Szczepionka rekombinowana nie stwarza ryzyka zakażenia szczepem szczepionkowym i nie jest przeciwwskazana, ale w trakcie mielosupresji odpowiedź poszczepienna może być słabsza, dlatego termin podania ustala się z onkologiem, najlepiej przed chemioterapią lub w okresie poprawy parametrów hematologicznych. |
| Zakończenie leczenia i odbudowa odporności (odstęp ustala lekarz)odstep · etopozyd | inne zalecenie | Po zakończeniu leczenia etopozydem żywą szczepionkę można rozważyć dopiero po potwierdzeniu odbudowy odporności, a odstęp ustala lekarz prowadzący indywidualnie. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etoposid Ebewe 50 mg/2,5 ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/etoposid-ebewe-100247861/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etopozyd Accord 20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/etopozyd-accord-100329412/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Zostavax, proszek i rozpuszczalnik do sporządzania zawiesiny do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/zostavax-100353400/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etoposid Ebewe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etoposid-ebewe-100247861/
Połączenie przeciwwskazaneEtopozyd+ Szczepionka przeciw ospie prawdziwejNie szczep pacjenta przeciw ospie prawdziwej w trakcie leczenia etopozydem, gdy ma on obniżoną odporność.Nie szczep się przeciw ospie w trakcie leczenia etopozydem bez zgody lekarza, który prowadzi twoją chemioterapię.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie szczep się przeciw ospie w trakcie leczenia etopozydem bez zgody lekarza, który prowadzi twoją chemioterapię.
Etopozyd osłabia układ odporności. Szczepionka przeciw ospie zawiera żywy, osłabiony wirus, dlatego w czasie leczenia może działać słabiej i stwarzać ryzyko powikłań. Tych dwóch leków zwykle nie łączy się w tym samym czasie.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka po szczepieniu
- duży, bolesny lub rozszerzający się odczyn w miejscu wstrzyknięcia
- wysypka na skórze w innych miejscach ciała
- silne osłabienie lub dreszcze
- ChPL
- przeciwwskazane
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Nie szczep pacjenta przeciw ospie prawdziwej w trakcie leczenia etopozydem, gdy ma on obniżoną odporność[1][2]. Termin szczepienia ustala lekarz prowadzący leczenie onkologiczne na podstawie stanu odporności pacjenta. Przy realnym narażeniu na wirusy ospy decyzję o szczepieniu podejmuje specjalista po ocenie ryzyka i korzyści.
Skutek kliniczny
Żywych szczepionek nie podaje się pacjentom z obniżoną odpornością leczonym etopozydem[1][2]. Możliwe skutki to niewystarczająca odpowiedź poszczepienna, a w przypadku żywych szczepionek także ryzyko zagrażającej życiu ogólnoustrojowej choroby poszczepiennej[1].
Mechanizm
Etopozyd działa mielosupresyjnie i immunosupresyjnie, przez co osłabia odpowiedź układu odpornościowego na antygen szczepionkowy. Szczepionka przeciw ospie prawdziwej zawiera żywy, zmodyfikowany wirus krowianki ze szczepu Ankara[3]. U pacjenta z obniżoną odpornością żywe szczepionki niosą ryzyko ciężkiej choroby poszczepiennej i dają słabszą ochronę.
Metabolizm i transportery
- Etopozyd: substrat CYP3A4[4]
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem przed planowanym szczepieniem
- gorączka i objawy zakażenia uogólnionego po szczepieniu
- rozległy lub szerzący się odczyn w miejscu wstrzyknięcia
Kiedy ocena się zmienia
| Odporność odbudowana po zakończeniu leczeniaodstep · pacjent | inne zalecenie | Po zakończeniu leczenia etopozydem i odbudowie odporności szczepienie jest możliwe, a termin ustala lekarz prowadzący na podstawie stanu klinicznego i morfologii krwi. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etoposid Ebewe 50 mg/2,5 ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/etoposid-ebewe-100247861/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etopozyd Accord 20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/etopozyd-accord-100329412/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Imvanex (5 x 10^7 TCID50)/0,5 ml, zawiesina do wstrzykiwań. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: https://opieka.farm/leki/imvanex-100310921/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etoposid Ebewe. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etoposid-ebewe-100247861/
Połączenie przeciwwskazaneEtopozyd+ Szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi (np. szczepionka przeciw ospie wietrznej) klasaW trakcie leczenia etopozydem i przez co najmniej 3 miesiące po zakończeniu chemioterapii nie podaje się żywych szczepionek przeciw ospie wietrznej i półpaścowi.W trakcie leczenia etopozydem i przez kilka miesięcy po jego zakończeniu nie szczep się żywą szczepionką przeciw ospie wietrznej ani półpaścowi bez zgody lekarza prowadzącego chemioterapię.opóźniony (dni)opisy przypadków
Połączenie przeciwwskazane
W trakcie leczenia etopozydem i przez kilka miesięcy po jego zakończeniu nie szczep się żywą szczepionką przeciw ospie wietrznej ani półpaścowi bez zgody lekarza prowadzącego chemioterapię.
Etopozyd to lek stosowany w leczeniu nowotworów, który mocno osłabia odporność. Żywa szczepionka przeciw ospie wietrznej zawiera osłabionego wirusa, który u osoby z tak obniżoną odpornością może wywołać ciężką, groźną dla życia ospę. Szczepionka przeciw półpaścowi i szczepionka przeciw ospie prawdziwej dostępne w Polsce nie zawierają żywego, namnażającego się wirusa, ale w czasie chemioterapii mogą działać słabiej. O terminie każdego szczepienia decyduje lekarz prowadzący leczenie nowotworu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wysypka z pęcherzykami po szczepieniu
- gorączka po szczepieniu
- kaszel lub duszność
- silny ból głowy, senność lub splątanie
- kontakt z osobą chorą na ospę wietrzną lub półpasiec w czasie chemioterapii
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
W trakcie leczenia etopozydem i przez co najmniej 3 miesiące po zakończeniu chemioterapii nie podaje się żywych szczepionek przeciw ospie wietrznej i półpaścowi. Jeśli szczepienie jest wskazane, żywą szczepionkę przeciw ospie wietrznej należy podać najpóźniej kilka tygodni przed rozpoczęciem chemioterapii, a po jej zakończeniu dopiero po potwierdzeniu odbudowy odporności przez lekarza prowadzącego. Rekombinowaną szczepionkę przeciw półpaścowi i niereplikującą szczepionkę przeciw ospie prawdziwej można podać u osoby leczonej etopozydem, ale ze względu na słabszą odpowiedź najlepiej zaplanować je przed chemioterapią lub po jej zakończeniu. W razie kontaktu z ospą wietrzną u nieuodpornionego pacjenta w trakcie chemioterapii stosuje się immunoglobulinę przeciw wirusowi ospy wietrznej i półpaśca lub profilaktykę acyklowirem, a nie szczepienie. Zaleca się zaszczepienie nieuodpornionych domowników, aby ograniczyć ryzyko zakażenia pacjenta.
Skutek kliniczny
Podanie żywej szczepionki przeciw ospie wietrznej w trakcie leczenia etopozydem lub krótko po nim może wywołać rozsianą, ciężką ospę wietrzną wywołaną szczepem szczepionkowym, z zajęciem płuc, wątroby lub ośrodkowego układu nerwowego, która może zagrażać życiu. Dodatkowo szczepienie może okazać się nieskuteczne i nie zapewnić ochrony.
Mechanizm
Etopozyd jako lek cytotoksyczny hamuje czynność szpiku i osłabia odporność komórkową oraz humoralną. U takiej osoby atenuowany wirus ospy wietrznej z żywej szczepionki może namnażać się bez kontroli układu odpornościowego, a jednocześnie wytworzenie ochronnych przeciwciał jest słabsze. Interakcja dotyczy wszystkich żywych szczepionek z tej grupy, natomiast szczepionki nieżywe i niereplikujące niosą tylko ryzyko słabszej skuteczności.
Monitorować
- wywiad dotyczący planowanych lub niedawnych szczepień przed każdym cyklem chemioterapii
- pęcherzykowa wysypka, gorączka, kaszel lub duszność w ciągu kilku tygodni po przypadkowym podaniu żywej szczepionki
- morfologia krwi z rozmazem i ocena odporności przed planowanym szczepieniem po chemioterapii
- stężenie przeciwciał przeciw wirusowi ospy wietrznej i półpaśca po szczepieniu, jeśli lekarz uzna to za potrzebne
Kiedy ocena się zmienia
| Szczepionka nieżywa lub z wirusem niereplikującympostać · szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | inne zalecenie | Szczepionki rekombinowane i niereplikujące nie grożą zakażeniem szczepem szczepionkowym, ale w trakcie chemioterapii odpowiedź odpornościowa jest słabsza, więc szczepienie najlepiej zaplanować przed leczeniem lub po odbudowie odporności. |
| odstep ≥ 3 miesiące od zakończenia chemioterapiiszczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | ryzyko maleje | Po upływie co najmniej 3 miesięcy od zakończenia chemioterapii żywą szczepionkę można rozważyć po potwierdzeniu odbudowy odporności przez lekarza prowadzącego. |
| Żywa szczepionka podana co najmniej 4 tygodnie przed rozpoczęciem etopozydukolejność włączenia · szczepionki przeciw ospie wietrznej i półpaścowi | ryzyko maleje | Żywa szczepionka podana z odpowiednim wyprzedzeniem przed chemioterapią daje czas na wytworzenie odporności i opanowanie wirusa szczepionkowego, dlatego jest to preferowany moment szczepienia. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etoposid Ebewe 50 mg/2,5 ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etoposid-ebewe-100247861/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etopozyd Accord 20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etopozyd-accord-100329412/
Połączenie przeciwwskazaneEtopozyd+ Szczepionki przeciw żółtej febrze (np. szczepionka przeciw żółtej febrze) klasaPrzy leczeniu pochodną podofilotoksyny nie podaje się szczepionki przeciw żółtej febrze, bo połączenie jest przeciwwskazane.Jeśli przyjmujesz etopozyd lub inny lek z tej grupy, nie szczep się przeciw żółtej febrze i przed planowaną podróżą porozmawiaj z onkologiem oraz lekarzem medycyny podróży.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Jeśli przyjmujesz etopozyd lub inny lek z tej grupy, nie szczep się przeciw żółtej febrze i przed planowaną podróżą porozmawiaj z onkologiem oraz lekarzem medycyny podróży.
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywego, osłabionego wirusa, z którym zdrowy organizm łatwo sobie radzi. Chemioterapia lekami takimi jak etopozyd mocno osłabia odporność, więc wirus ze szczepionki może wywołać ciężką, groźną dla życia chorobę. Do tego szczepienie w czasie chemioterapii często w ogóle nie chroni przed żółtą febrą.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- wysoka gorączka, dreszcze i silne bóle mięśni w ciągu kilku tygodni po szczepieniu
- zażółcenie skóry lub białek oczu
- silny ból głowy, sztywność karku, splątanie lub drgawki
- znaczne osłabienie, zmniejszenie ilości oddawanego moczu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy leczeniu pochodną podofilotoksyny nie podaje się szczepionki przeciw żółtej febrze, bo połączenie jest przeciwwskazane. Szczepienie odracza się do czasu odbudowy odporności po zakończeniu chemioterapii, zwykle co najmniej 3 miesiące, a ostateczny termin ustala onkolog prowadzący. Jeśli szczepienie jest planowane przed rozpoczęciem leczenia etopozydem, należy je wykonać z wyprzedzeniem co najmniej 4 tygodni. Gdy podróż do strefy endemicznej jest konieczna w trakcie leczenia, lekarz wystawia zaświadczenie o przeciwwskazaniu do szczepienia, a pacjent musi bezwzględnie chronić się przed ukąszeniami komarów. Jeśli szczepionkę podano przypadkowo osobie leczonej etopozydem, pacjent wymaga ścisłej obserwacji w kierunku objawów uogólnionego zakażenia wirusem szczepionkowym.
Skutek kliniczny
Podanie szczepionki przeciw żółtej febrze w trakcie leczenia etopozydem albo wkrótce po nim grozi ciężką, uogólnioną chorobą wywołaną przez wirus szczepionkowy, w tym postacią trzewną z niewydolnością wielonarządową i postacią neurologiczną, które mogą zakończyć się zgonem. Dodatkowo szczepienie może nie zapewnić ochrony przed zakażeniem dzikim wirusem żółtej febry.
Mechanizm
Szczepionka przeciw żółtej febrze zawiera żywy, osłabiony wirus, który po podaniu namnaża się w organizmie i jest kontrolowany przez sprawny układ odpornościowy. Etopozyd jako lek cytotoksyczny uszkadza szpik i hamuje odporność komórkową oraz humoralną. U osoby leczonej etopozydem wirus szczepionkowy może namnażać się w sposób niekontrolowany, a odpowiedź ochronna na szczepienie jest osłabiona albo nie powstaje. Mechanizm wynika z działania obu grup jako całości i dotyczy każdej pary leków z obu grup.
Monitorować
- data ostatniego podania etopozydu i plan dalszej chemioterapii przed kwalifikacją do szczepienia
- morfologia krwi z rozmazem i liczba limfocytów przed szczepieniem po zakończeniu leczenia
- gorączka, bóle mięśni, żółtaczka, objawy neurologiczne w ciągu kilku tygodni po przypadkowym szczepieniu
- aktywność aminotransferaz, bilirubina i parametry nerek przy podejrzeniu powikłań poszczepiennych
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≥ 4 tygodnie przed rozpoczęciem leczenia etopozydemszczepionki przeciw żółtej febrze | inne zalecenie | Szczepienie wykonane co najmniej 4 tygodnie przed rozpoczęciem chemioterapii z etopozydem jest dopuszczalne, bo odpowiedź odpornościowa zdąży się wytworzyć przed immunosupresją. Termin uzgadnia się z onkologiem. |
| odstep ≥ 3 miesiące od zakończenia leczenia etopozydempochodne podofilotoksyny | inne zalecenie | Po zakończeniu chemioterapii szczepienie rozważa się zwykle nie wcześniej niż po 3 miesiącach, po potwierdzeniu odbudowy odporności. Przy dalszym leczeniu immunosupresyjnym lub po przeszczepie szpiku odstęp jest dłuższy i ustala go onkolog lub hematolog. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etoposid Ebewe 50 mg/2,5 ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etoposid-ebewe-100247861/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etopozyd Accord 20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etopozyd-accord-100329412/
Niekorzystna interakcja8
Niekorzystna interakcjaEtopozyd+ Selektywne leki immunosupresyjne (np. fingolimod, teriflunomid, leflunomid) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu selektywnego leku immunosupresyjnego i etopozydu należy unikać łączenia tych leków, a gdy jest ono konieczne, decyzję powinien podjąć onkolog wspólnie z lekarzem prowadzącym leczenie immunosupresyjne przy ścisłej kontroli morfologii krwi i objawów zakażeń.Jeśli przyjmujesz lek obniżający odporność i masz dostać chemioterapię z etopozydem, powiedz o tym onkologowi i lekarzowi prowadzącemu jeszcze przed rozpoczęciem leczenia i nie odstawiaj ani nie zmieniaj żadnego leku na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek obniżający odporność i masz dostać chemioterapię z etopozydem, powiedz o tym onkologowi i lekarzowi prowadzącemu jeszcze przed rozpoczęciem leczenia i nie odstawiaj ani nie zmieniaj żadnego leku na własną rękę.
Etopozyd to lek stosowany w chemioterapii, który osłabia szpik kostny i odporność. Leki takie jak fingolimod, teriflunomid, leflunomid, tofacytynib, natalizumab czy mykofenolan mofetyl również obniżają odporność, więc razem z etopozydem mogą sprawić, że łatwiej złapiesz groźną infekcję lub spadnie ci liczba krwinek. Niektóre z tych leków działają jeszcze długo po odstawieniu, dlatego ważne jest, co przyjmowałeś w ostatnich miesiącach.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, duszność lub ból przy oddychaniu
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- owrzodzenia w jamie ustnej
- bolesna wysypka z pęcherzykami
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- nasilone osłabienie i bladość
- nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi lub pamięci
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu selektywnego leku immunosupresyjnego i etopozydu należy unikać łączenia tych leków, a gdy jest ono konieczne, decyzję powinien podjąć onkolog wspólnie z lekarzem prowadzącym leczenie immunosupresyjne przy ścisłej kontroli morfologii krwi i objawów zakażeń. Zwykle przed chemioterapią wstrzymuje się lek immunosupresyjny, uwzględniając czas jego działania po odstawieniu. Przy leflunomidzie i teriflunomidzie należy rozważyć procedurę przyspieszonej eliminacji kolestyraminą lub węglem aktywnym. Natalizumabu nie należy stosować u pacjentów z upośledzoną odpornością po leczeniu cytostatykami ani w trakcie takiego leczenia, co wynika z przeciwwskazań w ChPL. Fingolimodu, ozanimodu i ponesimodu nie zaleca się łączyć z lekami przeciwnowotworowymi, a przy przejściu z jednego leczenia na drugie należy upewnić się, że liczba limfocytów wróciła do normy. W transplantologii, gdzie mykofenolan, belatacept lub immunoglobulina przeciw limfocytom T są niezbędne, leczenie skojarzone prowadzi się w ośrodku specjalistycznym z profilaktyką zakażeń.
Skutek kliniczny
Głównym zagrożeniem są ciężkie i oportunistyczne zakażenia, w tym bakteryjne, grzybicze i wirusowe, oraz pogłębiona i przedłużona cytopenia. Przy natalizumabie dochodzi ryzyko postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii, które wzrasta u osób po wcześniejszym leczeniu cytostatykami. Przy leflunomidzie, teriflunomidzie, tofacytynibie oraz mykofenolanach możliwe jest nasilenie toksyczności hematologicznej z niedokrwistością, neutropenią i małopłytkowością. Osłabiona odpowiedź na szczepienia i przeciwwskazanie do szczepionek żywych dotyczą całej klasy.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i polega na sumowaniu się działania immunosupresyjnego. Etopozyd jako lek cytotoksyczny hamuje czynność szpiku i powoduje neutropenię, limfopenię oraz małopłytkowość. Selektywne leki immunosupresyjne osłabiają odporność różnymi drogami – modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu (fingolimod, ozanimod, ponesimod) zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych, teriflunomid i leflunomid hamują proliferację limfocytów i mogą działać toksycznie na szpik, tofacytynib hamuje kinazy JAK, natalizumab blokuje migrację limfocytów do tkanek, mykofenolan mofetyl i kwas mykofenolowy hamują syntezę puryn w limfocytach, a przeciwciała i białka fuzyjne (abatacept, belatacept, inebilizumab, immunoglobulina przeciw limfocytom T) eliminują lub wyłączają określone populacje komórek odpornościowych. Rawulizumab, efgartigimod alfa i imlifidaza nie hamują szpiku, ale osłabiają odporność humoralną lub układ dopełniacza, więc nakładają się z etopozydem głównie w zakresie ryzyka zakażeń. Leflunomid i teriflunomid oraz modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu działają długo po odstawieniu, dlatego interakcja może wystąpić także wtedy, gdy leki nie są przyjmowane jednocześnie. Istotna interakcja farmakokinetyczna nie jest dla tej klasy opisana.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem przed każdym cyklem etopozydu i w okresie spodziewanego nadiru
- bezwzględna liczba limfocytów przy modulatorach receptora sfingozyno-1-fosforanu i po ich odstawieniu
- objawy zakażenia, w tym gorączka, kaszel, objawy zakażenia układu moczowego i półpaśca
- aktywność aminotransferaz przy leflunomidzie, teriflunomidzie i tofacytynibie
- nowe objawy neurologiczne lub poznawcze przy natalizumabie w kierunku postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii
- status szczepień i unikanie szczepionek żywych
Kiedy ocena się zmienia
| Natalizumab u pacjenta w trakcie lub po leczeniu etopozydemkolejność włączenia · selektywne leki immunosupresyjne | interakcja nie dotyczy | Natalizumab jest przeciwwskazany u pacjentów z upośledzoną odpornością, w tym w trakcie leczenia immunosupresyjnego lub po wcześniejszej terapii cytostatycznej, ze względu na ryzyko zakażeń oportunistycznych i postępującej wieloogniskowej leukoencefalopatii. |
| Leflunomid lub teriflunomid odstawiony bez procedury przyspieszonej eliminacjiodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Leflunomid i teriflunomid utrzymują się w organizmie przez wiele miesięcy po odstawieniu, dlatego przed chemioterapią należy rozważyć przyspieszoną eliminację kolestyraminą lub węglem aktywnym i kontrolę stężenia teriflunomidu. |
| Fingolimod, ozanimod lub ponesimod odstawiony niedawnoodstep · selektywne leki immunosupresyjne | inne zalecenie | Po odstawieniu modulatorów receptora sfingozyno-1-fosforanu limfopenia może utrzymywać się przez dłuższy czas, dlatego przed rozpoczęciem etopozydu należy ocenić bezwzględną liczbę limfocytów. |
| Dawki wysokie stosowane w kondycjonowaniu przed przeszczepieniem komórek krwiotwórczychdawka · pochodne podofilotoksyny | ryzyko rośnie | Wysokodawkowy etopozyd w schematach kondycjonujących powoduje głęboką i długotrwałą aplazję szpiku, a jednoczesna immunosupresja po przeszczepieniu wymaga prowadzenia w ośrodku specjalistycznym z profilaktyką przeciwdrobnoustrojową. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etoposid Ebewe 50 mg/2,5 ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etoposid-ebewe-100247861/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etopozyd Accord 20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etopozyd-accord-100329412/
Niekorzystna interakcjaEtopozyd+ Inhibitory czynnika martwicy nowotworów (np. adalimumab, etanercept, golimumab) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu inhibitora TNF i etopozydu należy unikać tego połączenia i zwykle wstrzymać inhibitor TNF na czas chemioterapii, a decyzję podjąć wspólnie z onkologiem i lekarzem prowadzącym chorobę zapalną.Jeśli przyjmujesz lek biologiczny hamujący TNF i masz rozpocząć leczenie etopozydem, powiedz o tym onkologowi i lekarzowi prowadzącemu twoją chorobę zapalną i nie podawaj kolejnej dawki leku biologicznego bez ich zgody.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek biologiczny hamujący TNF i masz rozpocząć leczenie etopozydem, powiedz o tym onkologowi i lekarzowi prowadzącemu twoją chorobę zapalną i nie podawaj kolejnej dawki leku biologicznego bez ich zgody.
Leki takie jak adalimumab, etanercept czy infliksymab osłabiają odporność, a etopozyd stosowany w chemioterapii dodatkowo zmniejsza liczbę białych krwinek. Razem mogą bardzo zwiększyć ryzyko poważnych zakażeń, które mogą rozwijać się szybko i dawać mało wyraźne objawy. Dlatego lekarze zwykle przerywają lek biologiczny na czas chemioterapii.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, duszność albo ból przy oddychaniu
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- owrzodzenia w jamie ustnej lub ból gardła
- zaczerwienienie, obrzęk lub ropienie skóry
- nagłe osłabienie, zawroty głowy
- siniaki lub krwawienia bez wyraźnej przyczyny
- nocne poty i chudnięcie bez przyczyny
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu inhibitora TNF i etopozydu należy unikać tego połączenia i zwykle wstrzymać inhibitor TNF na czas chemioterapii, a decyzję podjąć wspólnie z onkologiem i lekarzem prowadzącym chorobę zapalną. Trzeba pamiętać, że działanie inhibitorów TNF utrzymuje się przez wiele tygodni po ostatniej dawce, dlatego samo pominięcie kolejnego wstrzyknięcia lub wlewu nie usuwa ryzyka od razu. Jeśli leczenie skojarzone jest konieczne, należy regularnie kontrolować morfologię z rozmazem, przed rozpoczęciem wykluczyć utajoną gruźlicę i zakażenie HBV oraz rozważyć profilaktykę przeciwinfekcyjną zgodnie z protokołem onkologicznym. W okresie neutropenii każda gorączka wymaga pilnej oceny i wczesnego włączenia antybiotyku. Szczepionek żywych nie podaje się w trakcie tego leczenia.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkich zakażeń, w tym posocznicy, zakażeń oportunistycznych, reaktywacji gruźlicy oraz wirusowego zapalenia wątroby typu B. Zakażenie w okresie neutropenii po etopozydzie może mieć szybki i ciężki przebieg, a objawy bywają słabo wyrażone z powodu zahamowania odpowiedzi zapalnej przez inhibitor TNF. Dodatkowo pojawienie się nowotworu wymagającego chemioterapii jest samo w sobie powodem do ponownej oceny zasadności leczenia inhibitorem TNF.
Mechanizm
Inhibitory TNF hamują odpowiedź odpornościową zależną od czynnika martwicy nowotworów, m.in. obronę przed bakteriami wewnątrzkomórkowymi, grzybami i wirusami. Etopozyd hamuje topoizomerazę II i uszkadza szpik, co powoduje neutropenię, limfopenię i małopłytkowość. Oba mechanizmy sumują się i pogłębiają niedobór odporności. Nie ma interakcji farmakokinetycznej, bo inhibitory TNF są przeciwciałami lub białkami fuzyjnymi rozkładanymi do aminokwasów i nie wpływają na metabolizm ani wydalanie etopozydu. Interakcja jest wspólna dla wszystkich inhibitorów TNF i dotyczy etopozydu niezależnie od drogi podania.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem przed każdym cyklem i w okresie spodziewanego nadiru
- temperatura ciała i objawy zakażenia
- CRP lub prokalcytonina przy podejrzeniu zakażenia
- badanie w kierunku utajonej gruźlicy przed leczeniem
- markery HBV (HBsAg, anty-HBc) przed leczeniem
- aktywność choroby zapalnej po wstrzymaniu inhibitora TNF
Kiedy ocena się zmienia
| Czas działania leku po ostatniej dawce (kilka tygodni do kilku miesięcy zależnie od substancji)odstep · inhibitory czynnika martwicy nowotworów | ryzyko maleje | Ryzyko maleje dopiero po wygaśnięciu działania inhibitora TNF, które utrzymuje się wielokrotnie dłużej niż odstęp między dawkami, zwłaszcza po wlewach infliksymabu. Planując chemioterapię, należy uwzględnić termin ostatniej dawki. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych ryzyko ciężkich zakażeń i powikłań neutropenii jest większe, dlatego konieczne jest szczególnie wnikliwe monitorowanie i szybka reakcja na objawy zakażenia. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etoposid Ebewe 50 mg/2,5 ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etoposid-ebewe-100247861/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etopozyd Accord 20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 09.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etopozyd-accord-100329412/
Niekorzystna interakcjaEtopozyd+ Inhibitory kinaz janusowych (np. barycytynib, upadacytynib, filgotynib) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu pochodnej podofilotoksyny i inhibitora kinaz janusowych należy unikać tego połączenia, a jeśli jest konieczne, prowadzić je tylko pod ścisłą kontrolą onkologa i lekarza prowadzącego leczenie immunologiczne.Jeśli masz dostać etopozyd, a przyjmujesz lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych, powiedz o tym onkologowi i lekarzowi prowadzącemu przed rozpoczęciem chemioterapii i nie zmieniaj leczenia na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli masz dostać etopozyd, a przyjmujesz lek z grupy inhibitorów kinaz janusowych, powiedz o tym onkologowi i lekarzowi prowadzącemu przed rozpoczęciem chemioterapii i nie zmieniaj leczenia na własną rękę.
Etopozyd to lek stosowany w chemioterapii nowotworów, który osłabia szpik kostny i odporność. Leki takie jak barycytynib, upadacytynib, filgotynib, deukrawacytynib czy ritlecytynib, stosowane m.in. w reumatoidalnym zapaleniu stawów, atopowym zapaleniu skóry i chorobach jelit, też osłabiają odporność. Przyjmowane razem mogą bardzo zwiększyć ryzyko ciężkich zakażeń i spadku liczby krwinek. Dlatego zwykle robi się przerwę w jednym z tych leków na czas chemioterapii.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel, duszność
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- bolesna wysypka z pęcherzykami na skórze (półpasiec)
- łatwe powstawanie siniaków, krwawienie z nosa lub dziąseł
- nasilone osłabienie i bladość
- ból, obrzęk lub zaczerwienienie łydki albo nagła duszność
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu pochodnej podofilotoksyny i inhibitora kinaz janusowych należy unikać tego połączenia, a jeśli jest konieczne, prowadzić je tylko pod ścisłą kontrolą onkologa i lekarza prowadzącego leczenie immunologiczne. Zwykle na czas chemioterapii etopozydem odstawia się barycytynib, upadacytynib, filgotynib, deukrawacytynib lub ritlecytynib. Do leczenia wraca się po odbudowie szpiku i ustąpieniu zakażeń, jeśli wciąż przemawiają za tym korzyści. Przed wznowieniem inhibitora kinaz janusowych trzeba ponownie ocenić jego zasadność u chorego z czynnym nowotworem. Jeśli leki muszą być stosowane razem, należy kontrolować morfologię krwi z rozmazem przed każdym cyklem i w okresie spodziewanego nadiru. Warto rozważyć profilaktykę przeciwinfekcyjną zgodnie z zasadami ośrodka onkologicznego. Przed leczeniem należy sprawdzić status zakażenia HBV i gruźlicy.
Skutek kliniczny
Rośnie ryzyko ciężkich i oportunistycznych zakażeń, w tym gorączki neutropenicznej, sepsy, półpaśca, gruźlicy i reaktywacji wirusowego zapalenia wątroby typu B. Rośnie też ryzyko głębokiej neutropenii, limfopenii, małopłytkowości i niedokrwistości. U chorego z aktywnym nowotworem samo stosowanie inhibitora kinaz janusowych wymaga ponownej oceny korzyści i ryzyka. Ryzyko nowotworów złośliwych i zdarzeń zakrzepowo-zatorowych jest bowiem jednym z ważnych zagrożeń tej klasy.
Mechanizm
Etopozyd jest lekiem cytotoksycznym, który hamuje topoizomerazę II i silnie uszkadza szpik kostny. Wywołuje neutropenię, małopłytkowość i niedokrwistość. Inhibitory kinaz janusowych hamują przekazywanie sygnału z receptorów cytokin. Osłabiają w ten sposób odpowiedź immunologiczną i mogą obniżać liczbę neutrofili i limfocytów oraz stężenie hemoglobiny. Oba mechanizmy sumują się. Skutkiem jest głębsze i dłuższe zahamowanie odporności oraz czynności szpiku. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i dotyczy całej klasy inhibitorów kinaz janusowych. Deukrawacytynib jako selektywny allosteryczny inhibitor TYK2 rzadziej wpływa na morfologię krwi, ale też działa immunosupresyjnie, dlatego nie traktuje się go jako wyjątku. Ritlecytynib hamuje CYP3A4, a etopozyd jest częściowo metabolizowany przez ten enzym. Może to nieco zwiększać ekspozycję na etopozyd, ale główne znaczenie ma sumowanie działania immunosupresyjnego.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem (bezwzględna liczba neutrofili i limfocytów, płytki krwi, hemoglobina) przed każdym cyklem i w okresie nadiru
- temperatura ciała i objawy zakażenia, w tym półpaśca
- markery HBV (HBsAg, anty-HBc, w razie potrzeby HBV DNA) i ocena w kierunku gruźlicy przed leczeniem
- aminotransferazy i bilirubina
- objawy zakrzepicy żył głębokich i zatorowości płucnej
Kiedy ocena się zmienia
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób w wieku 65 lat i starszych ryzyko ciężkich zakażeń, nowotworów i zdarzeń zakrzepowych związane z inhibitorami kinaz janusowych jest większe. Większa jest też podatność na mielosupresję po etopozydzie. Uzasadnia to bezwzględne przerwanie leczenia inhibitorem kinaz janusowych na czas chemioterapii. |
| Inhibitor kinaz janusowych stosowany przewlekle przed rozpoczęciem chemioterapiikolejność włączenia · inhibitory kinaz janusowych | inne zalecenie | Gdy chory leczony przewlekle inhibitorem kinaz janusowych ma rozpocząć chemioterapię etopozydem, leczenie inhibitorem zwykle wstrzymuje się przed pierwszym cyklem. Ewentualne wznowienie rozważa się dopiero po zakończeniu chemioterapii, odbudowie szpiku i ponownej ocenie korzyści i ryzyka u chorego onkologicznego. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etoposid Ebewe 50 mg/2,5 ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etoposid-ebewe-100247861/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etopozyd Accord 20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 10.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etopozyd-accord-100329412/
Niekorzystna interakcjaEtopozyd+ Szczepionki przeciw rotawirusom (np. szczepionka przeciw rotawirusom) klasaSzczepionki przeciw rotawirusom nie podaje się w trakcie leczenia pochodną podofilotoksyny ani w okresie odbudowy odporności po jego zakończeniu.Jeśli twoje dziecko jest leczone lekiem przeciwnowotworowym, takim jak etopozyd, nie podawaj mu szczepionki przeciw rotawirusom bez zgody lekarza prowadzącego leczenie.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli twoje dziecko jest leczone lekiem przeciwnowotworowym, takim jak etopozyd, nie podawaj mu szczepionki przeciw rotawirusom bez zgody lekarza prowadzącego leczenie.
Szczepionka przeciw rotawirusom zawiera osłabione, ale żywe wirusy, które podaje się dziecku do buzi. Leki przeciwnowotworowe, takie jak etopozyd, mocno osłabiają odporność. U dziecka leczonego takim lekiem wirus ze szczepionki może wywołać uporczywą biegunkę, a sama szczepionka może nie chronić przed chorobą. Dlatego szczepienie przesuwa się na czas przed leczeniem albo po odbudowie odporności.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- biegunka trwająca dłużej niż kilka dni
- wymioty uniemożliwiające picie
- mniej mokrych pieluch niż zwykle, suche usta, płacz bez łez
- gorączka
- senność lub apatia dziecka
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – antagonizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Szczepionki przeciw rotawirusom nie podaje się w trakcie leczenia pochodną podofilotoksyny ani w okresie odbudowy odporności po jego zakończeniu. Gdy niemowlę ma rozpocząć chemioterapię z etopozydem, a pozwala na to okno wiekowe szczepienia, szczepionkę podaje się z wyprzedzeniem przed rozpoczęciem leczenia. Jeśli dawkę podano już w trakcie chemioterapii, nie powtarza się jej, ale obserwuje się dziecko pod kątem biegunki i odwodnienia. Decyzję o szczepieniu po zakończeniu chemioterapii podejmuje lekarz prowadzący, biorąc pod uwagę stan odporności i górną granicę wieku dla szczepionki.
Skutek kliniczny
Możliwe jest przedłużone wydalanie wirusa szczepionkowego oraz zakażenie szczepem szczepionkowym z przewlekłą lub ciężką biegunką i odwodnieniem. Możliwa jest też niepełna albo brak ochrony poszczepiennej przed zakażeniem rotawirusowym.
Mechanizm
Szczepionki przeciw rotawirusom zawierają żywe, atenuowane wirusy, które namnażają się w przewodzie pokarmowym. Pochodne podofilotoksyny, takie jak etopozyd, działają cytotoksycznie i mielosupresyjnie, przez co osłabiają odporność komórkową i humoralną. U osoby z obniżoną odpornością szczep szczepionkowy może namnażać się w sposób niekontrolowany i wywołać zakażenie. Jednocześnie odpowiedź immunologiczna na szczepionkę jest słabsza. Interakcja wynika z działania całej grupy cytostatyków i dotyczy wszystkich leków obu grup w jednakowym stopniu.
Monitorować
- liczba stolców i ich konsystencja
- objawy odwodnienia (ilość moczu, masa ciała, suchość śluzówek)
- gorączka i wymioty
- morfologia krwi z rozmazem (liczba neutrofili i limfocytów)
Kiedy ocena się zmienia
| odstep ≥ 3 miesiące od zakończenia chemioterapiipochodne podofilotoksyny | ryzyko maleje | Żywe szczepionki można zwykle rozważyć najwcześniej kilka miesięcy po zakończeniu chemioterapii, po potwierdzeniu odbudowy odporności. W przypadku szczepionki przeciw rotawirusom ograniczeniem często jest górna granica wieku, która może już zostać przekroczona. |
| Szczepionka podana przed rozpoczęciem chemioterapiikolejność włączenia · szczepionki przeciw rotawirusom | ryzyko maleje | Podanie szczepionki z wyprzedzeniem przed pierwszą dawką etopozydu ogranicza ryzyko zakażenia szczepem szczepionkowym i zwiększa szansę na wytworzenie odporności. Odstęp ustala onkolog, zwykle tak, aby nie opóźniać pilnego leczenia. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etoposid Ebewe 50 mg/2,5 ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etoposid-ebewe-100247861/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etopozyd Accord 20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etopozyd-accord-100329412/
Niekorzystna interakcjaEtopozyd+ Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu (np. siponimod, etrasymod) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu pochodnej podofilotoksyny i modulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu należy unikać takiego połączenia, a jeśli jest konieczne, prowadzić je pod ścisłą kontrolą morfologii i objawów zakażenia.Jeśli przyjmujesz lek z grupy modulatorów receptora S1P i masz dostać chemioterapię pochodną podofilotoksyny, powiedz o tym obu lekarzom przed rozpoczęciem leczenia i nie odstawiaj ani nie wznawiaj żadnego leku na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek z grupy modulatorów receptora S1P i masz dostać chemioterapię pochodną podofilotoksyny, powiedz o tym obu lekarzom przed rozpoczęciem leczenia i nie odstawiaj ani nie wznawiaj żadnego leku na własną rękę.
Etopozyd to lek stosowany w chemioterapii, który osłabia szpik i obniża liczbę krwinek odpornościowych. Leki takie jak siponimod czy etrasymod, stosowane w stwardnieniu rozsianym i zapaleniu jelita grubego, również zmniejszają liczbę komórek odpornościowych we krwi. Przyjmowane razem mogą bardzo mocno osłabić odporność i zwiększyć ryzyko groźnych zakażeń. Działanie siponimodu i etrasymodu utrzymuje się jeszcze przez pewien czas po ich odstawieniu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- kaszel, duszność albo ból przy oddychaniu
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- bolesne pęcherzyki na skórze lub w jamie ustnej, półpasiec
- nowe zaburzenia widzenia, mowy, równowagi albo osłabienie jednej strony ciała
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu pochodnej podofilotoksyny i modulatora receptora sfingozyno-1-fosforanu należy unikać takiego połączenia, a jeśli jest konieczne, prowadzić je pod ścisłą kontrolą morfologii i objawów zakażenia. Przed chemioterapią etopozydem lekarz prowadzący leczenie stwardnienia rozsianego lub wrzodziejącego zapalenia jelita grubego powinien rozważyć wstrzymanie siponimodu lub etrasymodu. Trzeba pamiętać, że limfopenia utrzymuje się jeszcze przez pewien czas po odstawieniu modulatora S1P. Modulatora S1P nie należy włączać ani wznawiać przed odbudową liczby limfocytów i neutrofilów po chemioterapii. Decyzję podejmuje się wspólnie z onkologiem lub hematologiem, uwzględniając aktywność choroby podstawowej i ryzyko jej nawrotu po odstawieniu.
Skutek kliniczny
Dochodzi do pogłębionej i dłużej utrzymującej się immunosupresji z ryzykiem ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych i grzybiczych, w tym oportunistycznych. Możliwe są reaktywacja zakażeń herpeswirusowych i postępująca wieloogniskowa leukoencefalopatia. Limfopenia wywołana przez modulator S1P może utrudniać ocenę i odbudowę szpiku po chemioterapii.
Mechanizm
Pochodne podofilotoksyny są lekami cytotoksycznymi. Hamują topoizomerazę II i uszkadzają szpik, co prowadzi do neutropenii, limfopenii i małopłytkowości. Modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu zatrzymują limfocyty w węzłach chłonnych i obniżają ich liczbę we krwi obwodowej. Oba mechanizmy sumują się i pogłębiają niedobór odporności. Ten efekt farmakodynamiczny dotyczy wszystkich leków obu grup. Brak danych dla etrasymodu wynika z luki w danych, a nie z innej farmakologii, dlatego etrasymod nie jest wyjątkiem. Istotna interakcja farmakokinetyczna nie jest oczekiwana, ponieważ etopozyd nie hamuje ani nie indukuje w istotnym stopniu enzymów metabolizujących siponimod i etrasymod.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym bezwzględna liczba limfocytów i neutrofilów
- liczba płytek krwi
- objawy zakażenia, w tym gorączka, zakażenia herpeswirusowe i zakażenia oportunistyczne
- nowe objawy neurologiczne sugerujące postępującą wieloogniskową leukoencefalopatię
Kiedy ocena się zmienia
| Modulator S1P odstawiony niedawno przed chemioterapiąodstep · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | inne zalecenie | Po odstawieniu siponimodu lub etrasymodu liczba limfocytów wraca do normy stopniowo, dlatego ryzyko sumowania się immunosupresji utrzymuje się także po zakończeniu przyjmowania leku. Przed chemioterapią warto ocenić bezwzględną liczbę limfocytów. |
| Włączenie lub wznowienie modulatora S1P po chemioterapiikolejność włączenia · modulatory receptora sfingozyno-1-fosforanu | inne zalecenie | Modulator S1P włącza się lub wznawia dopiero po odbudowie szpiku po chemioterapii etopozydem, po potwierdzeniu w morfologii prawidłowej liczby limfocytów i neutrofilów. |
| Dawki mieloablacyjne przed przeszczepieniem komórek krwiotwórczychdawka · pochodne podofilotoksyny | ryzyko rośnie | Przy chemioterapii wysokodawkowej z etopozydem przed przeszczepieniem komórek krwiotwórczych głęboka i długotrwała aplazja szpiku sprawia, że jednoczesne stosowanie modulatora S1P jest niedopuszczalne. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etoposid Ebewe 50 mg/2,5 ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etoposid-ebewe-100247861/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etopozyd Accord 20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etopozyd-accord-100329412/
Niekorzystna interakcjaEtopozyd+ Chelatory żelaza (np. deferazyroks, deferypron) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu mielotoksycznego chelatora żelaza i etopozydu należy unikać połączenia, a jeśli jest konieczne, ściśle monitorować morfologię krwi z rozmazem.Jeśli przyjmujesz lek usuwający żelazo i masz dostać chemioterapię z etopozydem, powiedz o tym lekarzowi przed rozpoczęciem leczenia i nie odstawiaj ani nie zmieniaj żadnego leku na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek usuwający żelazo i masz dostać chemioterapię z etopozydem, powiedz o tym lekarzowi przed rozpoczęciem leczenia i nie odstawiaj ani nie zmieniaj żadnego leku na własną rękę.
Etopozyd to lek stosowany w chemioterapii, który osłabia szpik kostny i obniża liczbę białych krwinek chroniących przed zakażeniami. Niektóre leki usuwające nadmiar żelaza, zwłaszcza deferypron i w mniejszym stopniu deferazyroks, też mogą obniżać liczbę białych krwinek. Razem mogą bardzo zwiększyć ryzyko groźnych zakażeń. Deferoksamina nie ma takiego działania.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
- objawy przeziębienia lub grypy, które nie mijają
- nietypowe siniaki, krwawienie z nosa lub dziąseł
- duże osłabienie i bladość
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu mielotoksycznego chelatora żelaza i etopozydu należy unikać połączenia, a jeśli jest konieczne, ściśle monitorować morfologię krwi z rozmazem. Deferypronu nie łączy się z etopozydem – połączenie jest przeciwwskazane, a na czas chemioterapii należy przerwać deferypron i w razie potrzeby zamienić go na deferoksaminę. Deferazyroks można stosować z etopozydem tylko przy ścisłej kontroli morfologii, a w razie istotnej neutropenii lub małopłytkowości należy wstrzymać chelator do czasu ustąpienia cytopenii. Często rozważa się odroczenie chelacji doustnej do zakończenia intensywnej chemioterapii, jeśli stan obciążenia żelazem na to pozwala.
Skutek kliniczny
Większe ryzyko ciężkiej i dłużej trwającej neutropenii lub agranulocytozy, a w konsekwencji ciężkich zakażeń, w tym gorączki neutropenicznej i posocznicy. Możliwe jest też nasilenie małopłytkowości z krwawieniami. Najgroźniejsze jest połączenie etopozydu z deferypronem.
Mechanizm
Etopozyd hamuje topoizomerazę II i silnie uszkadza szpik, co prowadzi głównie do neutropenii, a także do małopłytkowości i niedokrwistości. Deferypron może wywołać neutropenię i agranulocytozę o niejasnym, prawdopodobnie idiosynkratycznym mechanizmie. Deferazyroks rzadziej, ale również może powodować cytopenie, w tym neutropenię i małopłytkowość. Działania te sumują się, a uszkodzenie szpiku wywołane chemioterapią może dodatkowo maskować albo nasilać toksyczność hematologiczną chelatora. Interakcja dotyczy chelatorów o działaniu mielotoksycznym, czyli deferypronu i deferazyroksu, a nie deferoksaminy.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem i bezwzględną liczbą neutrofili przed każdym cyklem i w okresie nadiru
- liczba płytek krwi
- objawy zakażenia, zwłaszcza gorączka
- czynność nerek i wątroby przy deferazyroksie
Kiedy ocena się zmienia
| Chelator doustny stosowany przed rozpoczęciem chemioterapii z etopozydemkolejność włączenia · chelatory żelaza | inne zalecenie | Gdy pacjent leczony przewlekle deferypronem lub deferazyroksem ma rozpocząć chemioterapię z etopozydem, chelator doustny należy przed pierwszym cyklem odstawić albo zamienić na deferoksaminę i wrócić do niego dopiero po odbudowie szpiku. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etoposid Ebewe 50 mg/2,5 ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etoposid-ebewe-100247861/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etopozyd Accord 20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etopozyd-accord-100329412/
Niekorzystna interakcjaEtopozyd+ Analogi puryn (np. klofarabina, kladrybina, merkaptopuryna) klasaPrzy jednoczesnym lub kolejnym stosowaniu analogu puryn i etopozydu należy liczyć się z nasiloną mielosupresją i kontrolować morfologię krwi z rozmazem przed każdym cyklem oraz w okresie spodziewanego nadiru.Jeśli przyjmujesz lek z grupy analogów puryn i etopozyd, regularnie wykonuj zlecone badania krwi i od razu zgłoś lekarzowi gorączkę, krwawienie lub objawy infekcji.opóźniony (dni)rozległe badania
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek z grupy analogów puryn i etopozyd, regularnie wykonuj zlecone badania krwi i od razu zgłoś lekarzowi gorączkę, krwawienie lub objawy infekcji.
Leki takie jak merkaptopuryna, fludarabina czy kladrybina oraz etopozyd osłabiają szpik kostny, który wytwarza krwinki. Gdy są stosowane razem lub jeden po drugim, to działanie się sumuje i łatwiej o infekcje, krwawienia i silne zmęczenie. Lekarze często celowo łączą te leki w leczeniu białaczek i chłoniaków, ale wymaga to regularnych badań krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka powyżej 38°C lub dreszcze
- ból gardła, kaszel, pieczenie przy oddawaniu moczu
- łatwe siniaczenie, krwawienie z nosa lub dziąseł
- czarne stolce lub krew w moczu
- nasilone osłabienie, bladość, duszność
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- rozległe badania
Postępowanie
Przy jednoczesnym lub kolejnym stosowaniu analogu puryn i etopozydu należy liczyć się z nasiloną mielosupresją i kontrolować morfologię krwi z rozmazem przed każdym cyklem oraz w okresie spodziewanego nadiru. Skojarzenia te są celowo stosowane w protokołach hematologicznych, na przykład klofarabina lub nelarabina z etopozydem w białaczkach ostrych albo merkaptopuryna w leczeniu podtrzymującym po wcześniejszych blokach z etopozydem, i powinny być prowadzone wyłącznie według ustalonego schematu przez ośrodek hematologiczny lub onkologiczny. Dawki obu leków dostosowuje się do parametrów morfologii, czynności nerek i tolerancji wcześniejszych cykli. U pacjentów z ciężką limfopenią rozważa się profilaktykę przeciwdrobnoustrojową zgodnie z protokołem. Nie podaje się szczepionek żywych w trakcie leczenia i przez okres odbudowy odporności. Przy merkaptopurynie i tioguaninie należy uwzględnić znany status TPMT i NUDT15, bo ich niedobór znacznie nasila toksyczność szpikową całego skojarzenia.
Skutek kliniczny
Połączenie nasila neutropenię, małopłytkowość i niedokrwistość oraz wydłuża czas regeneracji szpiku. Rośnie ryzyko ciężkich zakażeń bakteryjnych, grzybiczych i wirusowych, w tym oportunistycznych, oraz krwawień. Analogi puryn powodują długotrwałą limfopenię, która w skojarzeniu z etopozydem dodatkowo zwiększa podatność na zakażenia. Przy długotrwałym lub wielokrotnym leczeniu rośnie ryzyko wtórnej ostrej białaczki szpikowej i zespołów mielodysplastycznych.
Mechanizm
Analogi puryn i etopozyd działają cytotoksycznie na szybko dzielące się komórki, w tym na komórki szpiku kostnego. Analogi puryn wbudowują się do DNA lub hamują jego syntezę i naprawę, a etopozyd hamuje topoizomerazę II i powoduje pęknięcia nici DNA. Ich działanie mielosupresyjne i immunosupresyjne sumuje się, a uszkodzenie DNA przez oba mechanizmy może dodatkowo zwiększać ryzyko wtórnych nowotworów hematologicznych. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla wszystkich leków obu grup. Nie ma istotnego wzajemnego wpływu na stężenia leków.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem przed każdym cyklem i w okresie nadiru
- liczba limfocytów, w tym CD4, przy analogach puryn
- objawy zakażenia i gorączka neutropeniczna
- objawy skazy krwotocznej
- kreatynina i eGFR
- enzymy wątrobowe i bilirubina
Kiedy ocena się zmienia
| Tabletki kladrybiny stosowane w stwardnieniu rozsianympostać · analogi puryn | ryzyko rośnie | Kladrybiny w tabletkach stosowanej w stwardnieniu rozsianym nie włącza się u pacjentów z obniżoną odpornością, w tym otrzymujących leczenie immunosupresyjne lub mielosupresyjne, takie jak etopozyd, a także przy aktywnej chorobie nowotworowej. |
| eGFR ≤ 60 ml/min/1,73 m²pacjent | ryzyko rośnie | Fludarabina, klofarabina, kladrybina i etopozyd są w istotnej części wydalane przez nerki. Przy obniżonym eGFR rośnie ekspozycja na leki i ryzyko ciężkiej mielosupresji, dlatego konieczne jest dostosowanie dawek i częstsza kontrola morfologii. |
| wiek ≥ 65 latpacjent | ryzyko rośnie | U osób starszych rezerwa szpikowa jest mniejsza, a czynność nerek często obniżona, co zwiększa ryzyko długotrwałej cytopenii i ciężkich zakażeń przy skojarzeniu. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etoposid Ebewe 50 mg/2,5 ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etoposid-ebewe-100247861/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etopozyd Accord 20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etopozyd-accord-100329412/
Niekorzystna interakcjaEtopozyd+ Neuroleptyki – diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny (np. olanzapina, kwetiapina, asenapina) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu neuroleptyku z grupy diazepin, oksazepin, tiazepin lub oksepin i etopozydu regularnie kontroluj morfologię krwi z rozmazem i pouczaj pacjenta o objawach zakażenia.Jeśli przyjmujesz lek przeciwpsychotyczny z tej grupy i masz dostać etopozyd, powiedz o tym onkologowi i psychiatrze, wykonuj zlecone badania krwi i nie odstawiaj sam żadnego z leków.opóźniony (dni)opisy przypadków
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek przeciwpsychotyczny z tej grupy i masz dostać etopozyd, powiedz o tym onkologowi i psychiatrze, wykonuj zlecone badania krwi i nie odstawiaj sam żadnego z leków.
Etopozyd to lek stosowany w leczeniu nowotworów. Obniża liczbę białych krwinek, które chronią przed zakażeniami. Niektóre leki przeciwpsychotyczne, takie jak olanzapina, kwetiapina czy klozapina, też mogą rzadko obniżać ich liczbę. Szczególnie dotyczy to klozapiny, dlatego jej łączenie z chemioterapią wymaga osobnej decyzji lekarzy. Razem leki te mogą zwiększać ryzyko poważnych zakażeń, dlatego w trakcie leczenia ważne są regularne badania krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
- nagłe osłabienie, uczucie rozbicia jak przy grypie
- łatwe powstawanie siniaków, krwawienie z dziąseł lub nosa
- pieczenie przy oddawaniu moczu, kaszel lub inne objawy zakażenia
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- opisy przypadków
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu neuroleptyku z grupy diazepin, oksazepin, tiazepin lub oksepin i etopozydu regularnie kontroluj morfologię krwi z rozmazem i pouczaj pacjenta o objawach zakażenia. Olanzapinę, kwetiapinę, asenapinę i loksapinę można stosować w trakcie chemioterapii etopozydem, jeśli kontroluje się liczbę neutrofili przed każdym cyklem i w okresie spodziewanego spadku. Przy znacznej neutropenii rozważ czasowe odstawienie lub zmianę neuroleptyku na lek o mniejszym ryzyku hematologicznym. Klozapiny nie łączy się z etopozydem. Jeśli pacjent leczony klozapiną wymaga chemioterapii, decyzję o odstawieniu, zamianie leku lub wyjątkowej kontynuacji podejmuje psychiatra wspólnie z onkologiem. W razie kontynuacji morfologię kontroluje się częściej niż w standardowym programie monitorowania klozapiny.
Skutek kliniczny
Połączenie może pogłębić i wydłużyć neutropenię po chemioterapii. Zwiększa przez to ryzyko gorączki neutropenicznej i ciężkich zakażeń, w tym sepsy. Utrudnia też ocenę, który lek odpowiada za spadek liczby granulocytów. Może to doprowadzić do niepotrzebnego odstawienia skutecznego neuroleptyku albo do opóźnienia kolejnych cykli chemioterapii. Przy klozapinie zagrożenie agranulocytozą jest na tyle duże, że połączenie może zagrażać życiu.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i polega na sumowaniu się toksyczności hematologicznej. Etopozyd hamuje topoizomerazę II i przewidywalnie, zależnie od dawki, uszkadza szpik kostny. Wywołuje leukopenię, neutropenię i małopłytkowość. Neuroleptyki z tej grupy mogą wywołać neutropenię, a rzadko agranulocytozę. Mechanizm jest najpewniej idiosynkratyczny lub immunologiczny i nie zależy od dawki. Ryzyko jest największe dla klozapiny, a dla olanzapiny, kwetiapiny, asenapiny i loksapiny jest małe. Mechanizm dotyczy wszystkich leków obu grup, a różni się tylko jego nasilenie. Istotna interakcja farmakokinetyczna nie jest opisana.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, zwłaszcza bezwzględna liczba neutrofili, przed każdym cyklem etopozydu i w okresie spodziewanego nadiru
- liczba płytek krwi
- temperatura ciała i objawy zakażenia (gorączka, dreszcze, ból gardła, owrzodzenia jamy ustnej)
- u pacjentów leczonych klozapiną – zaostrzony harmonogram kontroli morfologii uzgodniony z psychiatrą i onkologiem
- stan psychiczny po ewentualnym odstawieniu lub zmianie neuroleptyku
Kiedy ocena się zmienia
| Dawki wysokie, np. chemioterapia kondycjonująca przed przeszczepieniem szpikudawka · pochodne podofilotoksyny | ryzyko rośnie | Przy wysokodawkowym etopozydzie uszkodzenie szpiku jest głębokie i zamierzone. Dodatkowe działanie neuroleptyku na granulocyty może utrudnić odbudowę szpiku i ocenę jej przebiegu. W tym okresie należy unikać neuroleptyków z tej grupy, a szczególnie klozapiny, i stosować leki o mniejszym ryzyku hematologicznym. |
| Krótkotrwałe stosowanie jako lek przeciwwymiotny w okresie chemioterapii (dotyczy olanzapiny)czas leczenia · neuroleptyki – diazepiny, oksazepiny, tiazepiny i oksepiny | ryzyko maleje | Krótki kurs olanzapiny w profilaktyce wymiotów po chemioterapii wiąże się z bardzo małym dodatkowym ryzykiem neutropenii. Morfologia jest wtedy i tak rutynowo kontrolowana z powodu cytostatyku, więc połączenie jest akceptowane w praktyce onkologicznej. |
Źródła
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etoposid Ebewe 50 mg/2,5 ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etoposid-ebewe-100247861/
- Charakterystyka Produktu Leczniczego Etopozyd Accord 20 mg/ml, koncentrat do sporządzania roztworu do infuzji. Rejestr Produktów Leczniczych. [dostęp 11.10.2026]. Dostępne na: opieka.farm/leki/etopozyd-accord-100329412/
Alkohol
Brak opisu połączenia z alkoholem w bazie.
Metabolizm i transportery
Enzymy i transportery, przez które ten lek wchodzi w interakcje farmakokinetyczne. Inhibitor zwiększa, a induktor zmniejsza stężenie leków, które są substratami tego samego enzymu albo transportera.
| Enzym lub transporter | Rola | Źródło |
|---|---|---|
| CYP3A4 | substrat | ChPL |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.