Interakcje / Retynoidy przeciwnowotworowe / Retynoidy przeciwnowotworowe i selektywne modulatory receptora estrogenowego
Retynoidy przeciwnowotworowe i selektywne modulatory receptora estrogenowego
Jaki opis pokazać?
Niekorzystna interakcja
Przy jednoczesnym stosowaniu selektywnego modulatora receptora estrogenowego i beksarotenu należy rozważyć, czy SERM jest w tym czasie niezbędny, a jeśli połączenie jest konieczne – ściśle monitorować lipidogram.
Jeśli przyjmujesz lek z grupy modulatorów receptora estrogenowego razem z beksarotenem, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu leczenie i regularnie badaj poziom tłuszczów we krwi.
Interakcja klasy Selektywne modulatory receptora estrogenowego + retynoidy przeciwnowotworowe
Opis dotyczy wszystkich leków z obu grup.
- Selektywne modulatory receptora estrogenowego
- raloksyfen, bazedoksyfen, ospemifen
- Retynoidy przeciwnowotworowe
- beksaroten
Niekorzystna interakcjaRetynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten)+ Selektywne modulatory receptora estrogenowego (np. raloksyfen, bazedoksyfen, ospemifen) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu selektywnego modulatora receptora estrogenowego i beksarotenu należy rozważyć, czy SERM jest w tym czasie niezbędny, a jeśli połączenie jest konieczne – ściśle monitorować lipidogram.Jeśli przyjmujesz lek z grupy modulatorów receptora estrogenowego razem z beksarotenem, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu leczenie i regularnie badaj poziom tłuszczów we krwi.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz lek z grupy modulatorów receptora estrogenowego razem z beksarotenem, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu leczenie i regularnie badaj poziom tłuszczów we krwi.
Beksaroten, stosowany w leczeniu chłoniaka skóry, często mocno podnosi poziom tłuszczów we krwi. Leki takie jak raloksyfen, bazedoksyfen czy ospemifen mogą ten wzrost dodatkowo nasilić. Bardzo wysoki poziom tłuszczów może wywołać groźne zapalenie trzustki. Ospemifen może też działać słabiej, gdy przyjmujesz go razem z beksarotenem.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- Silny ból brzucha w górnej części, często promieniujący do pleców
- Nudności i wymioty
- Gorączka i ogólne złe samopoczucie z bólem brzucha
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu selektywnego modulatora receptora estrogenowego i beksarotenu należy rozważyć, czy SERM jest w tym czasie niezbędny, a jeśli połączenie jest konieczne – ściśle monitorować lipidogram. Lipidogram na czczo trzeba oznaczyć przed włączeniem beksarotenu oraz regularnie w pierwszych tygodniach leczenia i po każdej zmianie dawki. Hipertriglicerydemię leczy się według zasad przyjętych dla beksarotenu, z pominięciem gemfibrozylu, którego nie łączy się z beksarotenem. U pacjentek z hipertriglicerydemią wywołaną wcześniej estrogenami lub z zapaleniem trzustki w wywiadzie lepiej czasowo odstawić SERM albo zastąpić go lekiem bez wpływu na lipidy. Przy ospemifenie trzeba też liczyć się ze słabszym działaniem na objawy atrofii pochwy.
Skutek kliniczny
Głównym ryzykiem jest addycyjny wzrost triglicerydów prowadzący do ciężkiej hipertriglicerydemii i ostrego zapalenia trzustki. W przypadku ospemifenu dochodzi teoretyczne osłabienie jego działania przez przyspieszony metabolizm.
Mechanizm
Beksaroten, jako agonista receptorów retinoidowych X, często i w sposób zależny od dawki podnosi stężenie triglicerydów i cholesterolu, a ciężka hipertriglicerydemia może prowadzić do ostrego zapalenia trzustki. Selektywne modulatory receptora estrogenowego mogą u części pacjentek nasilać hipertriglicerydemię. Dotyczy to zwłaszcza kobiet, u których estrogeny wcześniej wywołały wzrost triglicerydów. Efekt na lipidy obu grup sumuje się, dlatego interakcja ma charakter farmakodynamiczny i dotyczy całej klasy. Dodatkowo beksaroten indukuje CYP3A4, co może obniżać stężenie leków z grupy SERM metabolizowanych przez ten enzym, przede wszystkim ospemifenu. Raloksyfen i bazedoksyfen są eliminowane głównie przez glukuronidację, więc ten składnik farmakokinetyczny ma u nich mniejsze znaczenie.
Monitorować
- Lipidogram na czczo, zwłaszcza triglicerydy, przed leczeniem i regularnie w pierwszych tygodniach terapii beksarotenem
- Lipaza lub amylaza przy bólu brzucha lub bardzo wysokich triglicerydach
- Objawy ostrego zapalenia trzustki
- Skuteczność ospemifenu w łagodzeniu objawów atrofii pochwy
Kiedy ocena się zmienia
| Bazedoksyfen w połączeniu ze skoniugowanymi estrogenamipostać · selektywne modulatory receptora estrogenowego | ryzyko rośnie | Preparat złożony bazedoksyfenu ze skoniugowanymi estrogenami zawiera estrogeny, które same podnoszą triglicerydy. Ryzyko hipertriglicerydemii i zapalenia trzustki przy beksarotenie jest więc większe niż przy samym SERM. |
| Hipertriglicerydemia po estrogenach lub zapalenie trzustki w wywiadziekolejność włączenia · pacjent | ryzyko rośnie | U pacjentek z hipertriglicerydemią wywołaną estrogenami lub z przebytym zapaleniem trzustki należy rozważyć odstawienie SERM na czas leczenia beksarotenem albo zmianę na lek bez wpływu na lipidy. |
Alkohol przy tych lekach
Retynoidy przeciwnowotworowe a alkohol: brak opisu w bazie.
Selektywne modulatory receptora estrogenowego a alkohol: brak opisu w bazie.
Inne interakcje tych leków 39
Połączenie przeciwwskazaneRetynoidy przeciwłuszczycowe (np. acytretyna)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaRetynoidu przeciwłuszczycowego nie łączy się z retynoidem przeciwnowotworowym, a połączenie jest przeciwwskazane.Nie przyjmuj leku z grupy retynoidów stosowanego w łuszczycy razem z retynoidem stosowanym w leczeniu nowotworu i powiedz lekarzowi, jeśli dostałeś receptę na oba te leki.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj leku z grupy retynoidów stosowanego w łuszczycy razem z retynoidem stosowanym w leczeniu nowotworu i powiedz lekarzowi, jeśli dostałeś receptę na oba te leki.
Acytretyna stosowana w łuszczycy i beksaroten stosowany w chłoniaku skóry należą do tej samej grupy leków pochodnych witaminy A. Przyjmowane razem nasilają swoje działania niepożądane. Mogą wtedy mocno podnieść tłuszcze we krwi, zaszkodzić wątrobie i trzustce, wysuszyć skórę i usta oraz wywołać silne bóle głowy. Oba leki mogą też poważnie uszkodzić płód.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny ból brzucha promieniujący do pleców, nudności lub wymioty
- silny, uporczywy ból głowy, nudności i zaburzenia widzenia
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz
- bardzo nasilona suchość i pękanie skóry, warg lub śluzówek
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Retynoidu przeciwłuszczycowego nie łączy się z retynoidem przeciwnowotworowym, a połączenie jest przeciwwskazane. Acytretyny nie stosuje się razem z beksarotenem ani z innymi retynoidami podawanymi ogólnie. Nie stosuje się jej także z witaminą A w dawkach przekraczających zapotrzebowanie. Jeśli pacjent z chłoniakiem skórnym z komórek T leczony beksarotenem ma też łuszczycę, zmiany łuszczycowe leczy się miejscowo albo fototerapią w porozumieniu z hematoonkologiem i dermatologiem. Przy przejściu z jednego retynoidu na drugi należy kontrolować lipidy i parametry wątrobowe także po odstawieniu poprzedniego leku. Acytretyna w obecności alkoholu przechodzi w etretynat o bardzo długim okresie półtrwania. Antykoncepcję trzeba prowadzić zgodnie z wymaganiami dla każdego z leków, także w okresie wymaganym po zakończeniu terapii.
Skutek kliniczny
Połączenie zwiększa ryzyko ciężkiej hipertriglicerydemii i hipercholesterolemii, a przy hipertriglicerydemii także ryzyko ostrego zapalenia trzustki. Rośnie też ryzyko uszkodzenia wątroby, nasilonej suchości i pękania skóry oraz błon śluzowych, łysienia, bólów kostno-mięśniowych i nadciśnienia wewnątrzczaszkowego (rzekomego guza mózgu). Oba leki są silnie teratogenne. Ich łączne stosowanie nie zmniejsza ryzyka wad płodu, a dokłada kolejne obciążenie u kobiety w wieku rozrodczym.
Mechanizm
Acytretyna i beksaroten są retynoidami podawanymi ogólnie i działają przez receptory jądrowe dla kwasu retinowego. Acytretyna działa głównie przez receptory RAR, a beksaroten wybiórczo przez receptory RXR. Ich działania niepożądane typowe dla retynoidów sumują się i dają obraz hiperwitaminozy A. Interakcja jest wspólna dla obu leków, bo wynika z działania całej klasy retynoidów, a nie z wpływu jednego leku na stężenie drugiego.
Monitorować
- stężenie triglicerydów i cholesterolu na czczo
- aktywność aminotransferaz i bilirubina
- amylaza lub lipaza przy bólu brzucha
- objawy nadciśnienia wewnątrzczaszkowego (ból głowy, zaburzenia widzenia)
- test ciążowy u kobiet w wieku rozrodczym
Połączenie przeciwwskazaneSyntetyczne leki pobudzające owulację (np. klomifen)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaSyntetycznego leku pobudzającego owulację nie łączy się z retynoidem przeciwnowotworowym.Nie przyjmuj leku pobudzającego owulację razem z retynoidem przeciwnowotworowym i jeśli planujesz ciążę, najpierw porozmawiaj z lekarzem, który leczy cię beksarotenem.opóźniony (dni)teoretyczne
Połączenie przeciwwskazane
Nie przyjmuj leku pobudzającego owulację razem z retynoidem przeciwnowotworowym i jeśli planujesz ciążę, najpierw porozmawiaj z lekarzem, który leczy cię beksarotenem.
Klomifen to lek pomagający zajść w ciążę, a beksaroten to lek stosowany w leczeniu chłoniaka skóry. Beksaroten może poważnie uszkodzić rozwijające się dziecko, dlatego w czasie jego przyjmowania nie wolno zajść w ciążę. Oba leki mogą też podnosić poziom tłuszczów we krwi, co zwiększa ryzyko groźnego zapalenia trzustki.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny ból brzucha promieniujący do pleców
- nudności i wymioty
- brak miesiączki lub dodatni test ciążowy
- gorączka z bólem w nadbrzuszu
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Syntetycznego leku pobudzającego owulację nie łączy się z retynoidem przeciwnowotworowym. Stymulację owulacji klomifenem odracza się do zakończenia leczenia beksarotenem i upływu okresu, w którym nadal obowiązuje skuteczna antykoncepcja. Jeśli pacjentka planuje ciążę, decyzję o przerwaniu lub zmianie leczenia chłoniaka podejmuje lekarz prowadzący leczenie onkologiczne wspólnie z ginekologiem. W rzadkim przypadku stosowania klomifenu u mężczyzny w trakcie leczenia beksarotenem należy przed włączeniem skontrolować lipidogram i oznaczać triglicerydy w trakcie, a pacjent musi stosować prezerwatywę.
Skutek kliniczny
Ryzyko ciężkiej hipertriglicerydemii i ostrego zapalenia trzustki, które może zagrażać życiu. U kobiety poddawanej stymulacji owulacji w trakcie leczenia beksarotenem lub krótko po nim istnieje ryzyko poczęcia dziecka narażonego na lek o silnym działaniu teratogennym i ciężkich wad wrodzonych.
Mechanizm
Klomifen ma działanie estrogenopodobne na wątrobę i może podnosić stężenie triglicerydów we krwi, szczególnie u osób z hipertriglicerydemią w wywiadzie. Beksaroten, przez aktywację receptorów retinoidowych RXR, bardzo często wywołuje znaczną hipertriglicerydemię i hipercholesterolemię. Oba leki sumują się w działaniu na gospodarkę lipidową, co zwiększa ryzyko ciężkiej hipertriglicerydemii i ostrego zapalenia trzustki. Niezależnie od tego cel stosowania klomifenu, czyli uzyskanie ciąży, jest sprzeczny z silnym działaniem teratogennym beksarotenu, którego nie wolno stosować w ciąży ani u kobiet bez skutecznej antykoncepcji. Mechanizm jest wspólny dla całej klasy, bo obie grupy w Polsce reprezentuje po jednym leku.
Monitorować
- stężenie triglicerydów i cholesterolu na czczo
- aktywność lipazy i amylazy przy bólu brzucha
- test ciążowy przed i w trakcie leczenia beksarotenem
- stosowanie skutecznej antykoncepcji
Kiedy ocena się zmienia
| Okres obowiązkowej antykoncepcji po odstawieniu beksarotenuodstep · retynoidy przeciwnowotworowe | inne zalecenie | Stymulację owulacji klomifenem można rozważyć dopiero po zakończeniu leczenia beksarotenem i upływie okresu, przez który należy stosować skuteczną antykoncepcję. Przed włączeniem klomifenu warto skontrolować lipidogram, bo hipertriglicerydemia po beksarotenie może utrzymywać się po jego odstawieniu. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi GLP-1 (np. semaglutyd, liraglutyd, dulaglutyd)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu GLP-1 i beksarotenu należy unikać tego połączenia albo, jeśli jest konieczne, ściśle kontrolować stężenie triglicerydów i objawy zapalenia trzustki.Jeśli przyjmujesz analog GLP-1 i beksaroten, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu, regularnie badaj poziom tłuszczów we krwi i nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz analog GLP-1 i beksaroten, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu, regularnie badaj poziom tłuszczów we krwi i nie odstawiaj żadnego z leków na własną rękę.
Leki z grupy analogów GLP-1, takie jak semaglutyd, liraglutyd czy dulaglutyd, oraz beksaroten stosowany w leczeniu chłoniaka skóry mogą każdy osobno podrażniać trzustkę. Beksaroten mocno podnosi poziom tłuszczów we krwi, co dodatkowo zwiększa to ryzyko. Razem mogą więc częściej wywołać zapalenie trzustki, a u osób z cukrzycą także zbyt niski cukier we krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny ból brzucha, często promieniujący do pleców
- uporczywe nudności lub wymioty
- drżenie, poty, kołatanie serca, nagły głód lub splątanie – objawy niskiego cukru
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu GLP-1 i beksarotenu należy unikać tego połączenia albo, jeśli jest konieczne, ściśle kontrolować stężenie triglicerydów i objawy zapalenia trzustki. Beksarotenu nie stosuje się u osób z zapaleniem trzustki w wywiadzie oraz z niewyrównaną hipertriglicerydemią, a analogów GLP-1 nie zaleca się u osób po przebytym zapaleniu trzustki. Przed włączeniem beksarotenu u chorego leczonego semaglutydem, liraglutydem, dulaglutydem, liksysenatydem lub eksenatydem warto rozważyć zamianę leczenia przeciwcukrzycowego lub przeciwotyłościowego na lek bez wpływu na trzustkę. Jeśli połączenie jest kontynuowane, należy wyrównać lipidy przed rozpoczęciem beksarotenu i regularnie oznaczać triglicerydy w trakcie leczenia. U chorych przyjmujących dodatkowo insulinę lub pochodną sulfonylomocznika trzeba liczyć się z koniecznością zmniejszenia ich dawki. Przy silnym bólu brzucha leki należy odstawić do czasu wykluczenia zapalenia trzustki.
Skutek kliniczny
Najważniejszym zagrożeniem jest ostre zapalenie trzustki, które może mieć ciężki przebieg. Możliwe jest też nasilenie spadków glikemii, zwłaszcza u chorych przyjmujących jednocześnie insulinę lub pochodną sulfonylomocznika.
Mechanizm
Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla wszystkich analogów GLP-1 w połączeniu z beksarotenem. Beksaroten jako agonista receptorów retynoidowych X często wywołuje ciężką hipertriglicerydemię, która jest znanym czynnikiem ryzyka ostrego zapalenia trzustki. Analogi GLP-1 same wiążą się z ryzykiem ostrego zapalenia trzustki, więc oba leki sumują to ryzyko. Dodatkowo beksaroten zwiększa wrażliwość tkanek na insulinę i może nasilać działanie hipoglikemizujące leków przeciwcukrzycowych, co ma znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy analog GLP-1 jest łączony z insuliną lub pochodną sulfonylomocznika. Nie opisano istotnej interakcji farmakokinetycznej, a spowolnienie opróżniania żołądka przez analogi GLP-1 ma teoretyczny wpływ na wchłanianie beksarotenu przyjmowanego z posiłkiem.
Monitorować
- stężenie triglicerydów na czczo przed leczeniem i regularnie w trakcie
- lipaza i amylaza przy bólu brzucha
- glikemia, zwłaszcza przy jednoczesnym stosowaniu insuliny lub pochodnej sulfonylomocznika
- objawy zapalenia trzustki – ból w nadbrzuszu, nudności, wymioty
Niekorzystna interakcjaAnalogi pirymidyn (np. azacytydyna, kapecytabina, gemcytabina)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu pirymidyn i retynoidu przeciwnowotworowego należy liczyć się z nasileniem mielosupresji i ściśle kontrolować morfologię krwi.Jeśli stosujesz lek z grupy analogów pirymidyn razem z retynoidem przeciwnowotworowym, rób regularnie badania krwi zlecone przez lekarza i od razu zgłoś mu gorączkę, krwawienia lub silny ból brzucha.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli stosujesz lek z grupy analogów pirymidyn razem z retynoidem przeciwnowotworowym, rób regularnie badania krwi zlecone przez lekarza i od razu zgłoś mu gorączkę, krwawienia lub silny ból brzucha.
Leki przeciwnowotworowe z grupy analogów pirymidyn, takie jak cytarabina, gemcytabina, azacytydyna czy kapecytabina, oraz beksaroten mogą osłabiać szpik kostny, który wytwarza krwinki. Przyjmowane razem mogą mocniej obniżać liczbę białych krwinek i płytek krwi. Zwiększa to ryzyko zakażeń i krwawień. Takie leczenie jest możliwe, ale wymaga częstych badań krwi.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, owrzodzenia w jamie ustnej
- łatwe powstawanie siniaków, krwawienie z nosa lub dziąseł
- czarne lub krwiste stolce
- silny ból brzucha promieniujący do pleców
- nasilone osłabienie i bladość
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu pirymidyn i retynoidu przeciwnowotworowego należy liczyć się z nasileniem mielosupresji i ściśle kontrolować morfologię krwi. Połączenie powinno być zaplanowane przez onkologa lub hematologa, który rozważy zmniejszenie dawek albo przerwę w podawaniu beksarotenu na czas cyklu chemioterapii. Morfologię z rozmazem oznacza się przed rozpoczęciem skojarzenia i regularnie w trakcie, ze szczególną uwagą w okresie spodziewanego nadiru po cytarabinie, gemcytabinie, azacytydynie lub decytabinie. Przy neutropenii lub małopłytkowości wstrzymuje się beksaroten albo modyfikuje schemat analogu pirymidyn. Przed skojarzeniem i w trakcie warto kontrolować trójglicerydy oraz przy bólu brzucha oznaczyć aktywność lipazy.
Skutek kliniczny
Nasilona i dłużej utrzymująca się leukopenia, neutropenia i małopłytkowość, większe ryzyko ciężkich zakażeń, gorączki neutropenicznej i krwawień. Możliwe sumowanie ryzyka zapalenia trzustki, zwłaszcza przy wysokich stężeniach trójglicerydów.
Mechanizm
Analogi pirymidyn hamują syntezę DNA w szybko dzielących się komórkach, w tym w komórkach szpiku kostnego, i wywołują zależną od dawki mielosupresję. Beksaroten działa przez receptory retinoidowe X i sam często powoduje leukopenię oraz neutropenię. Oba działania sumują się na poziomie szpiku. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i nie wynika ze zmiany stężeń leków, ponieważ analogi pirymidyn nie są istotnie metabolizowane przez CYP3A4, który odpowiada za przemiany beksarotenu. Dodatkowo cytarabina i fluoropirymidyny mogą wywoływać zapalenie trzustki, a beksaroten powoduje hipertriglicerydemię, co może sumować ryzyko tego powikłania.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym liczba neutrofilów i płytek krwi
- objawy zakażenia i temperatura ciała
- objawy krwawienia
- stężenie trójglicerydów
- aktywność lipazy lub amylazy przy bólu brzucha
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (fluorouracyl w kremie lub roztworze na skórę)postać · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Fluorouracyl stosowany miejscowo na skórę nie osiąga stężeń ogólnoustrojowych istotnych dla szpiku, więc sumowanie mielosupresji z beksarotenem jest mało prawdopodobne. |
| Dokanałowa (cytarabina podawana do płynu mózgowo-rdzeniowego)droga podania · analogi pirymidyn | ryzyko maleje | Po podaniu dokanałowym cytarabiny narażenie ogólnoustrojowe jest małe, więc wpływ na szpik i sumowanie z beksarotenem są słabsze niż po podaniu dożylnym, choć kontrola morfologii nadal jest wskazana. |
| Wysokie dawki cytarabinydawka · analogi pirymidyn | ryzyko rośnie | Wysokie dawki cytarabiny wywołują głęboką i długą mielosupresję, dlatego jednoczesne podawanie beksarotenu zwykle nie jest zalecane bez decyzji hematologa i ścisłej kontroli morfologii. |
| Dawka beksarotenu w górnym zakresie zalecanymdawka · retynoidy przeciwnowotworowe | ryzyko rośnie | Leukopenia i hipertriglicerydemia wywołane beksarotenem są zależne od dawki, więc przy wyższych dawkach sumowanie z analogiem pirymidyn jest silniejsze. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi puryn (np. klofarabina, kladrybina, merkaptopuryna)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaPrzy jednoczesnym lub kolejnym stosowaniu analogu puryn i beksarotenu należy liczyć się z sumowaniem się działania mielosupresyjnego i regularnie kontrolować morfologię krwi z rozmazem.Jeśli bierzesz lek z grupy analogów puryn i beksaroten, regularnie rób badania krwi zlecone przez lekarza i od razu zgłoś się do niego, gdy pojawi się gorączka lub inne objawy zakażenia.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli bierzesz lek z grupy analogów puryn i beksaroten, regularnie rób badania krwi zlecone przez lekarza i od razu zgłoś się do niego, gdy pojawi się gorączka lub inne objawy zakażenia.
Leki z grupy analogów puryn, takie jak merkaptopuryna, tioguanina, kladrybina czy fludarabina, oraz beksaroten mogą obniżać liczbę białych krwinek. Gdy bierzesz je razem lub jeden po drugim, ten efekt się sumuje i łatwiej o poważne zakażenie. Lekarz może zalecić częstsze badania krwi albo zmienić leczenie.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła, kaszel, owrzodzenia w jamie ustnej
- pieczenie przy oddawaniu moczu
- nietypowe siniaki lub krwawienia
- silne osłabienie
- żółte zabarwienie skóry lub oczu
- silny ból brzucha
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym lub kolejnym stosowaniu analogu puryn i beksarotenu należy liczyć się z sumowaniem się działania mielosupresyjnego i regularnie kontrolować morfologię krwi z rozmazem. Połączenie wymaga decyzji onkologa lub hematologa i nie powinno być wprowadzane rutynowo. Przed włączeniem beksarotenu u pacjenta po kladrybinie, fludarabinie, klofarabinie lub nelarabinie trzeba sprawdzić, czy liczba limfocytów i neutrofilów wróciła do bezpiecznego poziomu, bo limfopenia po tych lekach utrzymuje się długo. Przy merkaptopurynie i tioguaninie warto dodatkowo kontrolować aminotransferazy i bilirubinę. Przy spadku neutrofilów lub objawach zakażenia należy rozważyć wstrzymanie jednego z leków i rozważyć profilaktykę przeciwinfekcyjną zgodnie z zasadami leczenia hematologicznego.
Skutek kliniczny
Nasilona leukopenia, neutropenia i limfopenia ze zwiększonym ryzykiem ciężkich zakażeń bakteryjnych, wirusowych, grzybiczych i oportunistycznych. Przy merkaptopurynie i tioguaninie możliwe jest dodatkowo nakładanie się uszkodzenia wątroby i zapalenia trzustki.
Mechanizm
Analogi puryn uszkadzają szpik kostny i silnie zmniejszają liczbę limfocytów. Kladrybina, fludarabina, klofarabina i nelarabina dają głęboką i długotrwałą limfopenię, a merkaptopuryna i tioguanina hamują wszystkie linie krwiotworzenia. Beksaroten sam często obniża liczbę leukocytów i neutrofilów. Działania te sumują się, więc rośnie ryzyko ciężkiej leukopenii i zakażeń. Interakcja jest wspólna dla wszystkich leków obu grup, bo wynika z działania na szpik, a nie z metabolizmu. Beksaroten indukuje CYP3A4, ale analogi puryn nie są istotnymi substratami tego enzymu, więc nie oczekuje się zmiany ich stężeń. Dodatkowo merkaptopuryna, tioguanina i beksaroten mogą uszkadzać wątrobę i wywoływać zapalenie trzustki, co może się nakładać.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, w tym liczba neutrofilów i limfocytów
- objawy zakażenia, w tym gorączka
- aminotransferazy i bilirubina przy merkaptopurynie i tioguaninie
- amylaza lub lipaza przy bólu brzucha
Kiedy ocena się zmienia
| ObniżonyeGFR · pacjent | ryzyko rośnie | Kladrybina, fludarabina i klofarabina są wydalane głównie przez nerki, więc przy upośledzonej czynności nerek ich ekspozycja i toksyczność szpikowa rosną, co nasila sumowanie się mielosupresji z beksarotenem. |
Niekorzystna interakcjaAnalogi somatostatyny (np. lanreotyd, oktreotyd, pasyreotyd)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu analogu somatostatyny i beksarotenu trzeba ściśle monitorować czynność tarczycy na podstawie fT4, glikemię i stężenie triglicerydów.Jeśli przyjmujesz analog somatostatyny razem z beksarotenem, regularnie rób zlecone badania tarczycy, cukru i tłuszczów we krwi i nie zmieniaj dawek leków samodzielnie.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz analog somatostatyny razem z beksarotenem, regularnie rób zlecone badania tarczycy, cukru i tłuszczów we krwi i nie zmieniaj dawek leków samodzielnie.
Leki takie jak oktreotyd, lanreotyd czy pasyreotyd oraz beksaroten mogą razem osłabiać pracę tarczycy. Oba rodzaje leków wpływają też na poziom cukru we krwi i na trzustkę. Dlatego przy takim leczeniu lekarz zleca częstsze badania krwi i może dobrać ci lek na tarczycę albo zmienić dawki leków na cukrzycę.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- duże zmęczenie, senność, uczucie zimna
- przybieranie na wadze, zaparcia, suchość skóry
- silne pragnienie i częste oddawanie moczu
- drżenie, poty, kołatanie serca, nagły głód
- silny ból brzucha promieniujący do pleców, nudności i wymioty
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu analogu somatostatyny i beksarotenu trzeba ściśle monitorować czynność tarczycy na podstawie fT4, glikemię i stężenie triglicerydów. TSH nie jest wiarygodnym wskaźnikiem, bo oba leki je obniżają, dlatego dawkę lewotyroksyny dostosowuje się do stężenia fT4. Przed włączeniem beksarotenu i regularnie w trakcie leczenia należy oznaczyć fT4, glukozę, lipidogram i w razie objawów enzymy trzustkowe. U chorych na cukrzycę leczonych insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika może być potrzebna zmiana dawek leków przeciwcukrzycowych. Największej ostrożności wymaga pasyreotyd ze względu na silne działanie hiperglikemizujące. Krótkotrwały wlew somatostatyny w stanie nagłym ma małe znaczenie dla tej interakcji.
Skutek kliniczny
Głębsza i trudniejsza do rozpoznania niedoczynność tarczycy z niskim lub prawidłowym TSH oraz obniżonym fT4, z nasileniem zmęczenia, nietolerancji zimna, zaparć i zaburzeń lipidowych. Możliwe wahania glikemii, zarówno hipoglikemia, jak i hiperglikemia, zwłaszcza u chorych na cukrzycę. Teoretycznie większe ryzyko ostrego zapalenia trzustki.
Mechanizm
Beksaroten działa na receptory retinoidowe X w przysadce i hamuje wydzielanie tyreotropiny (TSH), co prowadzi do niedoczynności tarczycy pochodzenia ośrodkowego. Analogi somatostatyny również hamują wydzielanie TSH przez przysadkę, więc oba leki sumują swój wpływ na oś przysadka–tarczyca. Oba leki zaburzają też gospodarkę węglowodanową w przeciwnych lub nieprzewidywalnych kierunkach. Beksaroten może nasilać działanie insuliny i leków przeciwcukrzycowych. Analogi somatostatyny hamują wydzielanie insuliny i glukagonu, a pasyreotyd szczególnie często wywołuje hiperglikemię. Teoretycznie sumuje się także ryzyko zapalenia trzustki – beksaroten powoduje ciężką hipertriglicerydemię, a analogi somatostatyny sprzyjają kamicy żółciowej. Mechanizm jest farmakodynamiczny i wynika z działania całych klas, a nie z właściwości pojedynczych substancji, dlatego interakcja dotyczy wszystkich leków obu grup.
Monitorować
- fT4 (TSH jest niewiarygodne)
- glikemia na czczo i HbA1c
- triglicerydy i cholesterol
- amylaza i lipaza przy bólu brzucha
- objawy niedoczynności tarczycy
Kiedy ocena się zmienia
| Kilka dni (wlew somatostatyny lub oktreotydu w stanie nagłym)czas leczenia · analogi somatostatyny | ryzyko maleje | Krótkotrwały wlew somatostatyny lub oktreotydu, na przykład przy krwawieniu z żylaków przełyku, ma niewielkie znaczenie dla tej interakcji, bo zaburzenia tarczycy rozwijają się powoli. Wystarczy kontrola glikemii w trakcie wlewu. |
| Cukrzyca leczona insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznikadawka · pacjent | ryzyko rośnie | U chorych na cukrzycę leczonych insuliną lub pochodnymi sulfonylomocznika wahania glikemii mogą być znaczne w obu kierunkach. Potrzebna jest częstsza samokontrola glikemii i gotowość do zmiany dawek leków przeciwcukrzycowych. |
Niekorzystna interakcjaChelatory żelaza (np. deferazyroks)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaPrzy jednoczesnym stosowaniu doustnego chelatora żelaza i beksarotenu regularnie kontroluj morfologię krwi z rozmazem oraz próby wątrobowe, a przy spadku liczby neutrofili przerwij jeden z leków.Jeśli przyjmujesz beksaroten i lek usuwający nadmiar żelaza, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu, regularnie rób badania krwi i nie zmieniaj leczenia na własną rękę.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Jeśli przyjmujesz beksaroten i lek usuwający nadmiar żelaza, powiedz o tym lekarzowi prowadzącemu, regularnie rób badania krwi i nie zmieniaj leczenia na własną rękę.
Beksaroten i niektóre leki usuwające nadmiar żelaza z organizmu, takie jak deferypron i deferazyroks, mogą obniżać liczbę białych krwinek, które chronią przed zakażeniami. Przyjmowane razem mogą nasilać to działanie i zwiększać ryzyko poważnych infekcji. Deferypronu nie łączy się z beksarotenem, a deferazyroks wymaga częstych badań krwi. Deferoksamina podawana we wlewie lub zastrzyku nie stwarza takiego problemu.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- gorączka lub dreszcze
- ból gardła albo owrzodzenia w jamie ustnej
- częste lub nawracające infekcje
- łatwe powstawanie siniaków lub krwawienia
- zażółcenie skóry lub oczu, ciemny mocz
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie, PK – metabolizm
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Przy jednoczesnym stosowaniu doustnego chelatora żelaza i beksarotenu regularnie kontroluj morfologię krwi z rozmazem oraz próby wątrobowe, a przy spadku liczby neutrofili przerwij jeden z leków. Deferypronu nie łączy się z beksarotenem – u pacjenta wymagającego chelacji w trakcie leczenia beksarotenem wybierz deferoksaminę albo deferazyroks. Przy deferazyroksie oceniaj morfologię i aktywność aminotransferaz przed włączeniem beksarotenu i często w pierwszych tygodniach leczenia. Pacjenta poinformuj o objawach zakażenia, które wymagają pilnego kontaktu z lekarzem.
Skutek kliniczny
Głównym zagrożeniem jest neutropenia, a w skrajnych przypadkach agranulocytoza z ciężkimi zakażeniami. Możliwe jest też nasilenie uszkodzenia wątroby, zwłaszcza przy połączeniu deferazyroksu z beksarotenem. Ryzyko jest największe przy deferypronie, mniejsze przy deferazyroksie, a przy deferoksaminie nie oczekuje się istotnej interakcji.
Mechanizm
Beksaroten często obniża liczbę leukocytów i neutrofili, a doustne chelatory żelaza mogą wywoływać neutropenię, agranulocytozę i małopłytkowość. Działania te sumują się, co zwiększa ryzyko ciężkich cytopenii i zakażeń. Deferazyroks i beksaroten mogą też sumować działanie hepatotoksyczne. Deferazyroks słabo indukuje CYP3A4, przez który metabolizowany jest beksaroten, co teoretycznie może nieznacznie obniżać jego stężenie, ale nie ma to udowodnionego znaczenia klinicznego.
Monitorować
- morfologia krwi z rozmazem, zwłaszcza bezwzględna liczba neutrofili
- liczba płytek krwi
- aminotransferazy i bilirubina
- objawy zakażenia (gorączka, ból gardła, owrzodzenia jamy ustnej)
Kiedy ocena się zmienia
| Pozajelitowadroga podania · chelatory żelaza | ryzyko maleje | Chelator podawany pozajelitowo (deferoksamina) nie wywołuje typowo neutropenii i nie wpływa na metabolizm beksarotenu, więc istotna interakcja nie jest oczekiwana. |
Niekorzystna interakcjaDoustne retynoidy przeciwtrądzikowe (np. izotretynoina)+ Retynoidy przeciwnowotworowe (np. beksaroten) klasaDoustnego retinoidu przeciwtrądzikowego nie należy łączyć z retinoidem przeciwnowotworowym.Nie łącz leku na trądzik z grupy retinoidów z retinoidem stosowanym w leczeniu nowotworu i powiedz lekarzowi oraz farmaceucie o wszystkich przyjmowanych lekach i suplementach z witaminą A.opóźniony (dni)teoretyczne
Niekorzystna interakcja
Nie łącz leku na trądzik z grupy retinoidów z retinoidem stosowanym w leczeniu nowotworu i powiedz lekarzowi oraz farmaceucie o wszystkich przyjmowanych lekach i suplementach z witaminą A.
Izotretynoina na trądzik i beksaroten stosowany w leczeniu chłoniaka skóry to leki pochodne witaminy A. Przyjmowane razem mogą działać jak przedawkowanie tej witaminy. Mogą wtedy silnie podnieść tłuszcze we krwi, uszkodzić wątrobę lub trzustkę, nasilić suchość skóry i oczu oraz wywołać silne bóle głowy. Oba leki są też bardzo niebezpieczne dla nienarodzonego dziecka.
Zgłoś się do lekarza, gdy pojawią się
- silny ból brzucha promieniujący do pleców, nudności lub wymioty
- zażółcenie skóry lub białek oczu, ciemny mocz
- silny, uporczywy ból głowy z zaburzeniami widzenia
- nasilona suchość i pękanie skóry, warg, krwawienia z nosa
- nietypowe zmęczenie, uczucie zimna, przyrost masy ciała
- gorączka lub częste infekcje
- podejrzenie ciąży
- ChPL
- nie sprawdzono
- Mechanizm
- PD – sumowanie
- Początek
- opóźniony (dni)
- Dowody
- teoretyczne
Postępowanie
Doustnego retinoidu przeciwtrądzikowego nie należy łączyć z retinoidem przeciwnowotworowym. W praktyce oznacza to, że u pacjenta leczonego beksarotenem nie włącza się izotretynoiny, a trądzik leczy się lekami miejscowymi bez retinoidów albo innymi lekami doustnymi. Jeśli pacjent przyjmował izotretynoinę, a planowane jest leczenie beksarotenem, izotretynoinę należy odstawić przed włączeniem beksarotenu i uwzględnić okres jej eliminacji. Gdy jednoczesne stosowanie jest nieuniknione, decyzję podejmuje onkolog lub dermatolog prowadzący, a pacjent wymaga ścisłej kontroli lipidów, enzymów trzustkowych i wątrobowych oraz czynności tarczycy. Pacjent nie powinien w tym czasie przyjmować suplementów z witaminą A. Obowiązuje skuteczna antykoncepcja u kobiet w wieku rozrodczym zgodnie z programami zapobiegania ciąży dla obu leków.
Skutek kliniczny
Łączenie obu retinoidów zwiększa ryzyko objawów hiperwitaminozy A, ciężkiej hipertriglicerydemii z ostrym zapaleniem trzustki, uszkodzenia wątroby, nasilonych zmian skórno-śluzówkowych, zaburzeń widzenia i nadciśnienia śródczaszkowego. Może też pogłębić zaburzenia czynności tarczycy i zaburzenia lipidowe wywołane przez beksaroten. U kobiet w wieku rozrodczym obu lekom towarzyszy bardzo wysokie ryzyko wad wrodzonych płodu.
Mechanizm
Izotretynoina i beksaroten są retinoidami, czyli pochodnymi witaminy A działającymi przez receptory retinoidowe w jądrze komórkowym (izotretynoina głównie przez receptory RAR, beksaroten selektywnie przez receptory RXR). Oba leki wywołują ten sam zespół działań niepożądanych typowy dla nadmiaru witaminy A. Należą do nich wzrost stężenia triglicerydów i cholesterolu, uszkodzenie wątroby, suchość skóry i błon śluzowych, zaburzenia widzenia, bóle głowy oraz silne działanie teratogenne. Beksaroten dodatkowo hamuje wydzielanie TSH i wywołuje niedoczynność tarczycy pochodzenia ośrodkowego oraz leukopenię, a izotretynoina może powodować łagodne nadciśnienie śródczaszkowe. Przy jednoczesnym stosowaniu działania te się sumują. Interakcja ma charakter farmakodynamiczny i jest wspólna dla obu leków z obu grup. Nie jest opisana istotna interakcja farmakokinetyczna między nimi.
Monitorować
- stężenie triglicerydów i cholesterolu na czczo
- amylaza i lipaza oraz objawy zapalenia trzustki
- aktywność aminotransferaz i bilirubina
- wolna tyroksyna (FT4), bo stężenie TSH przy beksarotenie nie jest wiarygodne
- morfologia krwi z rozmazem (leukocyty, neutrofile)
- test ciążowy u kobiet w wieku rozrodczym
- bóle głowy, zaburzenia widzenia, nudności (nadciśnienie śródczaszkowe)
- nasilenie suchości skóry, warg i oczu
Kiedy ocena się zmienia
| Miejscowa (żel z izotretynoiną)droga podania · doustne retynoidy przeciwtrądzikowe | ryzyko maleje | Izotretynoina stosowana miejscowo na skórę wchłania się do krwi w niewielkim stopniu, więc sumowanie działań ogólnoustrojowych z beksarotenem jest mało prawdopodobne. Należy jednak liczyć się z nasileniem miejscowego podrażnienia i suchości skóry. |
| Pełny okres eliminacji izotretynoiny po jej odstawieniuodstep · doustne retynoidy przeciwtrądzikowe | ryzyko maleje | Po zakończeniu leczenia izotretynoiną i upływie okresu jej eliminacji włączenie beksarotenu nie wiąże się z sumowaniem toksyczności. Należy wtedy ocenić wyjściowe lipidy, enzymy wątrobowe i czynność tarczycy. |
Oznaczenia na tej stronie
- Połączenie przeciwwskazaneNie łączyć
- Niekorzystna interakcjaUnikać albo zmienić sposób stosowania
- Interakcja nieistotna klinicznieMożna łączyć
Klasyfikacja ryzyka według podręcznika „Istotne interakcje leków. Praktyczny przewodnik”, wyd. II.